رفقای من

معرفی کتاب رفقای من اثر هشام مطر

درباره دوستی، تبعید و زخم‌های سیاسی: رفقای من رمانی عمیق و تأمل‌برانگیز از هشام مطر است که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد و یکی از آثار تحسین‌شده سال محسوب می‌شود و در فهرست نهایی جایزه بوکر و همچنین برنده جایزه اورول برای داستان‌های سیاسی در سال ۲۰۲۴ بوده است. در داستان رفقای من شرحی از زندگی سه مرد لیبیایی می‌خوانیم که دور از وطن زندگی پرتلاطمی را سپری می‌کنند و رفیق روزگار تبعید یکدیگر شده‌اند.

درباره رمان رفقای من

کتاب رفقای من از زبان خالد عبدالهادی، یک روشنفکر لیبیایی در تبعید، روایت می‌شود. او در جوانی برای تحصیل به اسکاتلند می‌رود، اما یک تصمیم سرنوشت‌ساز، زندگی‌اش را برای همیشه تغییر می‌دهد. او به همراه دوستش مصطفی در یک تظاهرات مسالمت‌آمیز مقابل سفارت لیبی در لندن شرکت می‌کند که به فاجعه ختم می‌شود: مأموران رژیم قذافی از داخل سفارت به روی معترضان آتش می‌گشایند و خالد و مصطفی به شدت مجروح می‌شوند.

این واقعه که در سال ۱۹۸۴ رخ داد، نقطه عطف زندگی آن‌ها است. خالد که اکنون یک فرد تحت تعقیب برای رژیم است، نه می‌تواند به لیبی بازگردد و نه حتی با خانواده‌اش در بنغازی تماس بگیرد، چراکه می‌ترسد مکالمات‌شان شنود شود و خانواده‌اش به خطر بیفتند. او سال‌ها در لندن در تبعیدی اجباری زندگی می‌کند و در این میان، با حسام زوعا، نویسنده‌ای که سال‌ها پیش با داستان کوتاهش او را شیفته کرده بود، دوست می‌شود. این سه نفر، هسته اصلی رمان رفقای من را تشکیل می‌دهند.

در مرکز داستان رفقای من، پیوند عمیق و پیچیده خالد، مصطفی و حسام قرار دارد. این دوستی در غیاب خانواده و وطن، به پناهگاهی امن تبدیل می‌شود، اما خود نیز دست‌خوش تنش‌ها، تفاوت‌های عقیدتی و رقابت‌های پنهان است. مطر در این کتاب به زیبایی احساس غربت، سرگشتگی و زندگی در حاشیه را به تصویر می‌کشد. شخصیت‌ها در برزخی میان دو فرهنگ و دو سرزمین گیر کرده‌اند. خالد حتی سال‌ها بعد، هنگام قدم زدن در لندن، با خاطرات و آسیب‌های گذشته روبرو می‌شود و حس می‌کند که هرگز نمی‌تواند کاملا به جایی تعلق داشته باشد.

کتاب رفقای من همچنین پرسش‌های بی‌پاسخی درباره وظیفه فرد در قبال میهن و انقلاب مطرح می‌کند. وقتی بهار عربی در سال ۲۰۱۱ فرا می‌رسد، هر یک از سه دوست باید تصمیم بگیرند: به لیبی بازگردند و در نبرد برای آزادی شرکت کنند، یا در امنیت نسبی لندن بمانند. این تقابل، به ویژه در شخصیت حسام، نویسنده‌ای که در برابر سکوت یا سخن گفتن دچار تعارض است، به خوبی نمایان می‌شود.

هشام مطر روایت رفقای من را به شکلی هوشمندانه در قالب یک پیاده‌روی بلند در خیابان‌های لندن طراحی کرده است. خالد در این مسیر، با قدم زدن در مکان‌های آشنا، خاطرات سی ساله زندگی خود را مرور می‌کند. این ساختار به روایت، حال و هوایی شاعرانه و درون‌نگرانه می‌دهد. سبک نویسندگی مطر، دقیق، تأمل‌برانگیز و گاه آکنده از غم‌ است. منتقدان، توانایی او را در خلق فضایی صمیمی و در عین حال سیاسی ستوده‌اند و اعتقاد دارند که او با این رمان به اوج توانایی‌های ادبی خود رسیده است.

خلاصه داستان رفقای من

البته هیچ‌وقت نمی‌شود با قاطعیت گفت در دل آدم‌ها چه می‌گذرد، چه در دل خودمان چه در دل آشنایانمان، و شاید مخصوصا در دل آنها که بهتر از همه می‌شناسیمشان. اما حالا که اینجا در طبقه بالای ایستگاه کینگزکراس ایستاده‌ام و رفیق قدیمی‌ام حسام زوا را می‌بینم که آرام از وسط سالن رد می‌شود حس می‌کنم تا عمق وجودش را می‌بینم. انگار تمام این بیست سالی که با هم رفیق بوده‌ایم، او را خوب ورانداز و سبک‌سنگین کرده‌ام و از قضا تازه الان، درست بعد از خداحافظی، است که که تصویر واقعی‌اش دارد برایم روشن می‌شود.

درباره هشام مطر نویسنده کتاب رفقای من

هشام مطر نویسنده بریتانیایی-لیبیایی و متولد امریکا است و امروز از چهره‌های برجسته ادبیات معاصر به شمار می‌رود. آثار او اغلب به مضامین تبعید، فقدان و دور افتادن از وطن می‌پردازد. مطر در سال ۱۹۷۰ در نیویورک از پدر و مادری لیبیایی زاده شد و دوران کودکی‌اش را در طرابلس و قاهره گذراند. خانواده‌اش به دلیل مخالفت‌های سیاسی پدرش با رژیم قذافی، لیبی را ترک کردند. مطر از پانزده سالگی در لندن زندگی می‌کند. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته معماری در کالج گلداسمیت، دانشگاه لندن به پایان رساند. نخستین رمانش در سال ۲۰۰۶ نامزد جایزه بوکر شد. او همچنین در سال2017 برنده جایزه پولیتزر شد. در کشور مردان، روایت بازگشت و بازگشت عناوین آثار دیگری از مطر است که به فارسی ترجمه شده‌اند.

کتاب رفقای من برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به ادبیات داستانی با محوریت تاریخ معاصر خاورمیانه و تأثیر آن بر زندگی افراد علاقه‌مندید، رمان رفقای من اثری عمیق و خواندنی است.