مالینا

معرفی کتاب مالینا، اثر اینگه بورک باخمان، ترجمه زینب آرمند

اغلب ادبیات آلمان را نمی‌توان خالی از موضوع جنگ و به‌خصوص جنگ‌های جهانی تصور کرد. این مسئله در قرن بیستم با توجه به وقوع دو جنگ بزرگ جهانی که آلمان به طور مستقیم در آن تأثیرگذار بود و حضور داشت بیشتر پیدا و چشمگیر است. اکثر رمان‌ها و نویسندگانش یا مستقیماً و یا در حاشیه از جنگ و ویرانی‌اش گفته‌اند و روایاتی در فرم‌های مختلف داستانی پدید آورده‌اند. کتاب مالینا، اثر اینگه بورک باخمان، هم یکی از این رمان‌هاست. داستانی درباره روابط روزمره انسانی که وابسته به موضوع جنگ است و چندین فرم مختلف روایی در آن تجربه شده که داستان مالینا را تبدیل به اثری شاخص و متمایز می‌کند. فروپاشی یک جامعه و تولد فاشیسم که باخمان معتقد است فقط توسط بمب‌ها و تفنگ‌ها در میدان نبرد ایجاد نشده و بخشی از آن در روابط و درون انسان‌ها پدید آمده است در این رمان از موضوعات ویژه‌اند و شاید به همین دلیل نگاهی تازه به حواشی جگ دارد.

نویسنده، همان‌طور که خودش گفته، تلاش کرده تا به خوبی جنگ و جنایت را در جامعه نشان دهد. از نظر او در جهان فقط جنگ است که وجود دارد و حتی در روابط انسانی نیز تنها چیزی که هست همین است. باخمان خودش در دورانی بزرگ شد که جنگ جهانی را دید و تروماهای زیادی را به‌خاطر این حادثه در زندگی کوتاهش تجربه کرد. همین هم باعث شده بود تا در آثارش همیشه به چنین موضوعی متصل باشد. نگاه اجتماعی او در داستان مالینا جلوتر از نگاه سیاسی اوست و شاید همین است که این کتاب را به اثری عمیق درباره انسان پیوند می‌زند. مالینا با ترجمه زینب آرمند از نشر وال منتشر شده است، اثری دلخراش، غم‌انگیز و یک تراژدی به تمام معنا که در سال 1971 منتشر شد: سفری شگفت‌انگیز در فرم‌های ادبی مختلف و در قصه‌گویی.

درباره کتاب مالینا

شاید یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که می‌توان در مورد رمان مالینا برشمرد، که آن را از دیگر آثار ادبیات آلمانی که درباره جنگ نوشته شده‌اند جدا کرده است، فرم باشد. فرم ادبی این اثر مدام تغییر می‌کند: از گفت‌و‌گو و چیزی شبیه به نمایشنامه به نامه‌نگاری، و از آن به یک روایت رؤیاگونه، بعد سفری به تاریخ و روایتی اجتماعی، از خاطره و بازگشت به گذشته به خشم و خشونت اکنون راوی: پر از فضاهای مختلف و عمیق. گاهی شبیه به روایت‌های سیال ذهن و گاهی شبیه به یک قصه ساختارمند. اما در تمام این تجربه فرمی، چیزی که هرگز فراموش نمی‌شود پایبندی او به اخلاق اجتماعی، انسان‌شناسی و داستان‌گویی‌اش است. او در تمام جاهای یک شهر سفر می‌کند و ما را با زبانی گاه لطیف و گاه سرد به نقاطی می‌برد که سایه جنگ و حوادث اجتماعی از یک سو و سایه زندگی روزمره انسان و درون پرآشوبش در کنار آب‌های شفاف و کوه‌ها و دشت‌ها از سوی دیگر در هم تنیده‌اند. اینگه بورک باخمان نه‌تنها فاشیسم و ریشه‌هایش را در آلمان نازی جست‌و‌جو می‌کند، بلکه به عشق و روابط زن و مرد یا رابطه پدر و فرزندی هم می‌رسد و زندگی اجتماعی انسان را مورد کندوکاو قرار می‌دهد.

نگاه تاریکش به زندگی پر از آگاهی است و می‌خواهد با روایت داستانی انواع خشونتی را که موجب جنگ‌های مختلف می‌شوند شرح دهد. در مقدمه مترجم کتاب آمده است که داستان مالینا شبیه به یک پازل عمل می‌کند و هدفش این است که ما به‌عنوان شخصیتی زنده در داستان نقش خودمان را پیدا کنیم و با چسباندن تکه‌های پازل به یکدیگر خودمان را از سردگمی ایجادشده در داستان رها کنیم و بخشی از داستان را بسازیم. این ویژگی اثر یک جور به چالش کشیدن خواننده است و برای مخاطب حرفه‌ای‌تر ادبیات یک جذابیت ایجاد می‌کند که شاید این اثر را در برابر داستان‌های خطی که فرم ساختاری کلاسیک دارند متفاوت نشان می‌دهد. پیچیدگی جهان انسانی، زخم‌ها، رنج‌ها و آلام او به‌خوبی تبدیل به یک تراژدی تاریک در کتاب مالینا شده و می‌توان آن را اثری ارزشمند در شاخه ادبیات جنگ قرار داد.

خلاصه کتاب مالینا

کتاب مالینا در سه بخش نوشته شده: بخش اول به نام خوشبخت با ایوان که یک داستان و روایت عاشقانه است اما جوری که مرد داستان که همان ایوان است صدای زن را نمی‌شنود و همین باعث می‌شود تا سرخوردگی‌های عشق̊ خودش را نشان دهد و به یک تراژدی ختم شود. بخش دوم کتاب با نام مرد سوم است. در این بخش فرم داستانی کمی تغییر می‌کند و رؤیا و زندگی در آن بیشتر نمود پیدا می‌کنند. ترومای ساخته شده توسط پدر شخصیت خودش را نشان می‌دهد و می‌فهمیم با یک جور شکل‌گیری فاشیسم طرف هستیم که در رابطه انسانی به وجود می‌آید نه در اجتماع و سیاست. خشونت پدرسالار و مردانه پدر نقش بسیاری در این فصل از داستان دارد و رنج‌هایی تازه را برای شخصیت ایجاد می‌کند.

این نگاه متفاوت اینگه بورک باخمان به داستانی درباره جنگ است که یکی از اوج‌های درخشان داستانی این اثر را به نمایش می‌گذارد. بخش سوم یا بخش آخر با عنوان آخرین چیزها نوشته شده. فرم داستانی باز هم تغییر می‌کند و انزوای و تنهایی راوی به اوج خودش می‌رسد. پایان مالینا یک تراژدی تلخ است ولی با زبانی زیبا، ساده و توجه به جزئیات زندگی روزمره نوشته شده که مرز زندگی و مرگ را جست‌و‌جو می‌کند: «جوری که زمان بیمارم می‌کند بیمار نمی‌شوم، اگرچه زمان و مکان ناگهان با هم تلاقی می‌کنند. این گوشه کوچک از خیابان فرعی پناهگاه من است.»

درباره نویسنده کتاب مالینا، اینگه بورک باخمان

اینگه بورک باخمان در سال 1926 در اتریش به دنیا آمد و در 1973 در چهل و هفت سالگی درگذشت. او زندگی کوتاه اما پرباری داشت. شاعر و نویسنده بود و در دانشگاه فلسفه و روان‌شناسی خواند و از مارتین هایدگر به‌خاطر نوشتن پایان‌نامه‌اش درباره او شناخت خوبی داشت. همین آشنایی با فلسفه و روان‌شناسی و همچنین زندگی در دوران جنگ جهانی دوم در آلمان باعث شد که باخمان در آثارش از این رنج و این آشنایی استفاده کند. در دوران کاری‌اش جوایز متعدد ادبی گرفت و از نویسندگان زن برجسته آلمانی زبان محسوب می‌شود. او زنی مرگ‌اندیش بود و فکر کردن به وطن و اتفاقات جنگ بر او تأثیر بسیاری گذاشت. بعدها معتاد به دارو و الکل شد و در پایان زندگی‌اش، در‌حالی‌که سیگاری گوشه لب داشت، به خوابی عمیق رفت. کتاب مالینا رمانی با زبان و فرمی خیره‌کننده و داستانی اندوه‌بار است که با ترجمه زینب آرمند به چاپ رسیده است. از دیگر آثار او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: نامه هایی به فلیسین، در توفان گل سرخ، همه چیز نابود شده است، خدای خوب منهتن.

درباره مترجم کتاب مالینا، زینب آرمند

زینب آرمند متولد سال 1362 و مترجم معاصر ایرانی است که به زبان‌های انگلیسی، ترکی استانبولی و آلمانی مسلط است. در دانشگاه در رشته ادبیات انگلیسی و مترجمی درس خواند. او از نویسنده‌های مهم آلمانی و انگلیسی کتاب‌ ترجمه کرده است و بیشتر انتخاب‌هایش در حوزه داستان و رمان‌اند. بخشی از آثاری که آرمند ترجمه کرده عبارت‌اند از: فتوکپی‌ ها، زمین خوکی، انسان در هولوسن پدیدار می‌ شود، محبوبه ویتگنشتاین، یخبندان.

کتاب مالینا برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات آلمان، ادبیات جنگ، داستان‌های جنگ جهانی دوم، ادبیات روانکاوانه، فلسفه، موضوعات انسان‌شاسی و روابط انسانی درجنگ، ادبیات اتریش، داستان‌های اجتماعی و سیاسی، و داستان‌های قرن بیستم پیشنهاد می‌شود.