معرفت - عین ‌القضات‌ همدانی

عبد الله بن محمد بن علی میانجی همدانی (۵۲۵-۴۹۲ هجری قمری)؛ عارف، نویسنده، مفسر قرآن، محدث و فقیه ایرانی است که او را به نام مشهور عین القضات می‌شناسیم. او رساله لوایح را بر اساس سوانح العشاق ائر احمد غزالی (۵۲۰ – ۴۵۲ ق) نگاشته و در این کتاب حقایقی را در پیوند با موضوع عشق بیان کرده است. وی در ۲۱ سالگی نوشتن کتاب »زبدة الحقایق» را شروع کرده و مدعی است که در سن بیست و چهار سالگی دریای رحمت ازلی حق و احوال کشفی بر قلب او افاضه شده است. او معتقد است که بسیاری از کشفیات شهودی در عالم حرف و گفت و صوت نمی‌گنجد؛ به همین دلیل او باب اشاره را گشوده و کوشیده است معارف غیبی را با گویاترین اشارات به ظهور برساند.

عین عبارت عین القضات چنین است: «مَعَ انَّ ذكر تلك المعانى بعبارات فطابقها من غير تشابه فيها يكادُيكون محالاً.» از این روی، عین القضات همدانی فهم این کتاب یعنی زبدة الحقایق و -حتى تمهیدات- را تنها برای اشخاص ویژه و محدود امکان پذیر دانسته است. وی می‌گوید: « از بهر آنکه مدتی بود که دل این شیفته از زبان می‌شنود که زبان قاتل بودی و دل مستمع. در آن وقت قصد و عزم نوشتن بسیاری می‌افتاد؛ اکنون مدتی است که زبانم از دل می‌شنود؛ دل قاتل است و زبان مستمع. و این بیچاره را اوقات و حالات بوالعجب روی می‌نماید؛ مدت‌ها و وقت‌ها می‌باشد.»