خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران 2 جلدي
محمدعلي موحد
ناشر: کارنامه
کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران» اثر محمدعلي موحد
بيش از هفت دهه از ملي شدن صنعت نفت ايران ميگذرد اما موضوع ملي شدن نفت و سپس کودتاي 28 مرداد 1332 همچنان امروزي به نظر ميرسند. پرسشهايي نظير اين که: آيا ملي شدن نفت به سود ايران بود؟ ملي شدن نفت آيا با قوانين بينالمللي مغاير نبود؟ آيا واقعا امکان توافقي ميان دولت مصدق و انگلستان وجود نداشت؟ و حتي اين که آيا کودتاي 28 مرداد واقعا کودتا بود يا نه؛ بخشي از مسائل و پرسشهايي است که همچنان مطرحاند. به اين پرسشها، که برخيشان هم خالي از غرض نيستند، گاه پاسخهايي داده ميشود که به دور از واقعيتاند و تکرار اين پاسخهاي غيرواقعي ميتواند منجر به شکلگيري سوءتفاهمهايي جمعي درباره يکي از مهمترين نقاط تاريخ معاصر ايران شود. درباره نهضت ملي شدن نفت و کودتاي 28 مرداد پژوهشهاي قابل توجهي منتشر شده که رجوع به آنها نگاهي واقعبينانه به دست ميدهد. کتاب «خواب آشفته نفت» را ميتوان يکي از جامعترين پژوهشهاي انجام شده درباره تاريخ نفت ايران دانست که در 4 جلد منتشر شده است.
کتاب «خواب آشفته نفت» پژوهشي است همهجانبه درباره سير وقايع تاريخ نفت در ايران که در چهار جلد نوشته شده است. محمدعلي موحد در کتاب «خواب آشفته نفت» نقاط کمتر ديده شده و جزئيات تاريخ نفت ايران را در مطالعهاي پردامنه پي گرفته است.
اولين جلد کتاب «خواب آشفته نفت» بيش از بيست سال پيش منتشر شد و آخرين بخش آن نيز سال 1393 به چاپ رسيد. در اين مجموعه ما با وقايع مربوط به نفت ايران و تاثيرات آن بر سياست داخلي و خارجي کشور سروکار خواهيم داشت و با خواندن کتاب نگاهي تاريخي درباره موضوع نفت ايران به دست ميآوريم.
کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي نفت» بخشي از پژوهش گسترده محمدعلي موحد و از خواندنيترين قسمتهاي آن است. درواقع «دکتر مصدق و نهضت ملي نفت» دوجلد از مجوعه چهارجلدي «خواب آشفته نفت» است؛ دو جلدي که به يکي از پرتلاطمترين دورههاي تاريخ معاصر ايران مربوط است. جلد اول کتاب به ماجراي نهضت ملي شدن صنعت نفت و دوران زمامداري مصدق مربوط است و جلد دوم ماجراها را در دوران زمامداري سپهبد زاهدي پي گرفته است.
مروري بر کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران»
کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران» اثر محمدعلي موحد، پژوهشي مستند و دقيق در دو جلد است که به يکي از پرتلاطمترين و سرنوشتسازترين دورههاي تاريخ معاصر ايران مربوط است؛ به دورهاي بيست ماهه که با کودتاي 28 مرداد 1332 آغاز ميشود و با برکناري زاهدي در 16 فروردين 1334 به پايان ميرسد. دورهاي که ايبسا تبعات و اثراتش هنوز در جامعه ايران وجود دارد.
«خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران» به دوران زمامداري دکتر مصدق و نيز کودتاي 28 مرداد و حوادث پس از آن اختصاص دارد. نهضت ملي و پس از آن کودتاي 28 مرداد به اندازهاي در دوران معاصر ايران حايز اهميتاند که برخي پژوهشگران و مورخان معتقدند ريشههاي انقلاب سال 1357 را بايد در کودتاي سال 1332 پي گرفت. اين نکتهاي است که موحد به گونهاي ديگر به آن اشاره کرده و نوشته: «قرن بيستم که اينک سالهاي آخر آن را ميگذرانيم آبستن سه انقلاب يا سه حرکت مهم اجتماعي و سياسي در ايران بود. از اين سه حرکت يکي (نهضت مشروطه) در ربع اول قرن و ديگري (نهضت ملي) در نيمه و سومي (انقلاب اسلامي) در ربع آخر آن اتفاق افتاد. دو حرکت اول و سوم به تغيير نظام حکومتي انجاميد و حرکت دوم نيز تا آستانه تغيير نظام پيش رفت و همچون مادري پس از تحمل رنجهاي بارداري، درست در آخرين لحظات، بچه خود را سقط کرد و چه بسا اگر در واپسين گام ناکام نميشد انقلاب سوم اتفاق نميافتاد و يا اگر ميافتاد به اين شکل نبود.»
جلد اول کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران» از دهه بيست يعني از زمينههاي تاريخي و آغاز مناقشههاي مربوط به نفت آغاز ميشود؛ از برههاي که شوروي درخواست اخذ امتياز نفت شمال ايران را دارد و نفت بدل به مسئلهاي نزد افکار عمومي جامعه ايران ميشود. جلد اول کتاب با فراز و فرودهاي بازه زماني 1323 تا 1329 که به تصويب ماده واحده ملي شدن صنعت نفت ايران منجر شد ادامه مييابد و بعد از آن به دوران زمامداري مصدق ميرسد. پايان جلد اول به تيرماه سال 1331، استعفاي مصدق، نخستوزيري کوتاهزمان قوام و قيام سي تير مربوط است.
جلد دوم کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران» به دوران پرتلاطم کابينه دوم مصدق يعني از تيرماه 1331 تا کودتاي 28 مرداد 1332 پرداخته است. در بخشهاي مختلف اين جلد از کتاب نشان داده شده چه فرايندهايي طي شد تا دولت مصدق سرانجام با همکاري نيروهاي مخالف داخلي و کشورهاي خارجي سقوط کرد. روند مذاکرات طولاني و طاقتفرسا ميان دولت مصدق و انگلستان نيز از بخشهاي خواندني اين جلد از کتاب است.
درباره محمدعلي موحد، نويسنده کتاب «خواب آشفته نفت: دکتر مصدق و نهضت ملي ايران»
محمدعلي موحد، متولد 1302 در تبريز، چهره چندوجهي علمي و فرهنگي ايران است که در زمينههاي گوناگوني به پژوهش و انتشار کتاب پرداخته است. موحد نويسنده، شاعر، مترجم، حقوقدان، تاريخنگار و عرفانپژوه برجسته معاصر است که در طول سالهاي فعاليتاش کتابهاي متعددي ترجمه، تاليف و تصحيح کرده است. او پس از تحصيلات ابتدايي و متوسطه در مدرسههاي تدين و اتحاد نو تبريز و اخذ ديپلم متوسطه در رشته ادبي به تهران آمد. اما مرگ پدر باعث شد که او دوباره به تبريز برگردد و سرپرستي خانوادهاش را به عهده بگيرد. موحد داراي مدرک دکتراي حقوق خصوصي از دانشگاه تهران است. او در سال 1338 نيز براي آشنايي عميقتر با حقوق بينالملل مدتي در انگلستان و در دانشگاه کمبريج مطالعاتاش را ادامه داد. موحد در يکي از حساسترين نقاط تاريخ نفت ايران در متن وقايع حضور داشت. او در سال 1329 به شرکت نفت آبادان رفت و با خلع يد انگليسيها در سال 1332 به عنوان سردبير روزنامه شرکت نفت مشغول فعاليت شد. محمدعلي موحد از زمان تاسيس شرکت ملي نفت ايران به عنوان حقوقدان با شرکت نفت همکاري داشت و تا بالاترين سطوح آن يعني مشاور عالي رئيس هيئتمديره، مشاور ارشد و عضو اصلي هيئتمديره به فعاليت پرداخت. او در آغاز تاسيس اوپک نيز به مدت شش ماه معاونت اجرايي اين سازمان را در ژنو به عهده داشت. برخي از کتابهاي موحد عبارتند از: «نفت ما و مسائل حقوقي آن»، «مقالات شمس تبريزي»، «چهار مقاله درباره آزادي»، «اسطرلاب حق» و «در کشاکش دين و دولت».
