کتاب «بازيگري» - جلد اول، اثر ميخاييل چخوف
آموزش فوتوفنّ بازيگري توسط يکي از استادان بزرگ اين عرصه. کتاب «بازيگري» يک کتاب آموزشي کلاسيک از ميخاييل چخوف در حوزه بازيگريست که متن اصلي آن اولين بار در سال 1953 منتشر شده است.
ميخاييل چخوف، که از استادان تئاتر و متخصص در تکنيکها و روشهاي بازيگريست، در کتاب «بازيگري» ماحصل تجربهها و آموزههاي خود از سالها کار بر صحن? تئاتر، از جمله تئاتر هنر مسکو، و آموختن از استاداني چون استانيسلاوسکي، دانچنکو، ميرهولد، ماکس راينهارد و... را روي دايره ريخته و اصول مهم بازيگري را، همراه با تمرينهايي براي يادگيري هرچهبهتر فوتوفنّ بازيگري، به علاقمندان اين هنر ارائه داده است.
يول براينر، بازيگر مشهور سينماي کلاسيک هاليوود که خود از شاگردان ميخاييل چخوف بوده است، کتاب «بازيگري» را کتابي وصف ميکند که خواندنش «مثل خواندن يک رمان خوب، جذاب و شيرين است.» بهاعتقاد يول براينر کتاب «بازيگري» کتابيست که هر بازيگري براي خواندنش «بايد هموزن آن طلا بپردازد.»
کتاب «بازيگري» مرجعي نظري و عملي براي هم? کسانيست که ميخواهند وارد کار بازيگري شوند يا به اين کار مشغولند و ميخواهند در آن به پيشرفتهاي هرچهبيشتر دست يابند.
ترجم? فارسي کتاب «بازيگري» در دو جلد منتشر شده است. جلد اول اين کتاب به آموزش نظري و عملي کليات اين هنر که دانستنشان براي هر بازيگري ضروريست اختصاص دارد.
مروري بر جلد اول کتاب «بازيگري»
جلد اول کتاب «بازيگري» با مقدمهاي بهقلم يول براينر همراه است. اين مقدمه در واقع نامهايست که يول براينر در سال 1952، بعد از خواندن دستنوشت? کتاب «بازيگري»، به ميخاييل چخوف نوشته و او را ستوده و از او بابت آموزههايش در عرص? هنر بازيگري تشکر کرده است.
بعد از اين مقدمه، پيشگفتار خود ميخاييل چخوف بر کتاب «بازيگري» آمده است. ميخاييل چخوف در اين پيشگفتار درباره آنچه کتاب «بازيگري» ماحصل آن است مينويسد: «نتيجهي پژوهشهاي من دربارهي تسلط دروني بر مکانيسم آفرينش در اين کتاب آمده است. اين پژوهشها، سالها پيش در تئاتر هنر مسکو در روسيه آغاز شد. من شانزده سال با آن تئاتر همکاري داشتم و آموزههاي استانيسلاوسکي، نميرويچ دانچنکو، واختانگوف و سولرژيتسکي را دنبال کردم. بهعنوان بازيگر، کارگردان، استاد و سرانجام مدير دومين تئاتر هنر مسکو، توانستم روشهاي بازيگريام را تنظيم کنم و آنها را در قالب تکنيکي مشخص سروسامان دهم. اين کتاب دربارهي همين تکنيک است.»
از آنجا که بازيگري هنريست که يادگيري کامل آن نياز به کار عملي و حضور در صحنه دارد و يادگيرياش از روي کتاب ميتواند دشوار باشد، ميخاييل چخوف در کتاب «بازيگري» تمرينهايي عملي نيز ارائه داده تا خوانندگان اين کتاب با انجام اين تمرينها بتوانند آموزههاي کتاب را بهتر بياموزند. ميخاييل چخوف در يادداشتي کوتاه با عنوان «تذکري به خواننده»، که در ابتداي جلد اول کتاب «بازيگري» آمده است، به مخاطبان اين کتاب گوشزد ميکند که براي درک آموزههاي کتاب «بازيگري» لازم است که با نويسنده همکاري کنند. او در اين يادداشت مينويسد: «موضوع اين کتاب، بنا به طبيعتش، موضوعي دشوار است. پس، خواننده ضمن حفظ تمرکز و تلاش براي فهم اثر، بايد با نويسنده همکاري کند. چون چيزي که در رويارويي عملي و برخورد مستقيم با هنرجويان بهسادگي بيان ميشود، اينجا بايد به قالب واژهها و انديشههاي مجرد درآيد.
با انجام تمرينات هر فصل، بيشتر مشکلاتي که هنگام خواندن آن فصل برايتان پيش ميآيد، خودبهخود حل ميشود. متأسفانه هيچ امکان ديگري براي همکاري وجود ندارد: تکنيک هنر دراماتيک را فقط با انجام آن ميتوان فهميد ولاغير.»
يکي از ويژگيهاي کتاب «بازيگري»، که آن را به کتابي که بهقول يول براينر جذابيت و شيرينياي رمانگونه دارد تبديل ميکند، لحن و زبان شيرين و ساده و جذابيست که ميخاييل چخوف در اين کتاب براي آموزش هنر بازيگري به کار ميبرد. اين باعث ميشود خواننده بهآساني با کتاب «بازيگري» ارتباط برقرار کند و جذب آن شود. کتاب «بازيگري» همچنين پُر است از ارجاع به متون ادبي و نمايشي کلاسيک مهم و پايه. چخوف جاهايي براي روشنتر کردن منظور خود به اين متون ارجاع ميدهد و از آنها مثال ميآورد. او در يکي از فصلها، بحث مربوط به آن فصل را با اتکا و ارجاع به نمايشنام? «ليرشاه» شکسپير توضيح ميدهد.
جلد اول کتاب «بازيگري» از يازده فصل تشکيل شده که عبارتند از: «بدن و روانشناسي بازيگر»، «تخيل و شبيهسازي تصويرها»، «بداههسازي و کار گروهي»، «فضا و احساسات فردي»، «ژست رواني»، «ساختمان نقش»، «شخصيت هنري»، «قوانين ترکيببندي در تئاتر»، «گونههاي تئاتري»، «پرداختن به نقش» و «نتيجهگيري».
درباره ميخاييل چخوف، نويسنده کتاب «بازيگري»
ميخاييل الکساندرويچ چخوف (?????? ????????????? ?????)، متولد 1891 و درگذشته بهسال 1955، بازيگر و کارگردان و استاد تئاتر روسي – امريکايي و از نظريهپردازان و پژوهشگران تکنيک بازيگري است. او برادرزاده آنتون چخوف، داستاننويس و نمايشنامهنويس بزرگ و مشهور روس، است و از شاگردان کنستانتين استانيسلاوسکي، کارگردان مشهور و بزرگ تئاتر اهل روسيه. استانيسلاوسکي از ميخاييل چخوف بهعنوان يکي از درخشانترين شاگردانش ياد ميکرد.
ميخاييل چخوف شانزده سال، بهعنوان بازيگر و کارگردان و استاد و نيز مدير دومين تئاتر هنر مسکو، با تئاتر هنر مسکو همکاري کرد. او، بعد از مهاجرت از روسيه، در لتوني، ليتواني، اتريش، فرانسه، انگلستان و امريکا به کار تئاتر ادامه داد. مدتي هم در آلمان با ماکس راينهارد، کارگردان تئاتر و سينما و بازيگر اتريشي، کار کرد و بهقول خودش، در متني که بهعنوان پيشگفتار در کتاب «بازيگري» آمده است، بختيار بود که با «بازيگران و کارگردانهاي مشهوري از هر سبک و سياق» آشنا شد که ميرهولد، کارگردان بزرگ تئاتر اهل روسيه، از جمل? آنها بود. او نقل ميکند که گفتگوهايش با سرگئي راخمانينوف الهامبخش اضافات تازه و سودمندي بر روشاش بوده است.
در سال 1936 آقا و خانم المهرست و دوشيزه بئاتريس ستريت، به نيت اينکه تئاتر چخوف را بنيان گذارند، يک مدرس? هنرهاي دراماتيک در دوُن شاير انگلستان تأسيس کردند و ميخاييل چخوف مدير هنري اين مدرسه شد. مدرسه قبل از شروع جنگ جهاني دوم به امريکا انتقال يافت و بهتدريج به يک تئاتر حرفهايِ معروف به «بازيگران چخوف» بدل شد.
گريگوري پک، بازيگر سرشناس و مشهور سينماي کلاسيک هاليوود، در وصف ميخاييل چخوف ميگويد: «اولين بار که ميخاييل چخوف را روي صحنه ديدم، فهميدم که چيزي از بازيگري نميدانم.» او در فيلم «طلسمشده» آلفرد هيچکاک با ميخاييل چخوف همبازي بوده است.
مريلين مونرو، بازيگر زن مشهور سينماي کلاسيک هاليوود، تأثيرش از ميخاييل چخوف را اينگونه بيان ميکند: «بعد از آبراهام لينکلن، چخوف بيشترين تأثير را روي من گذاشت.»
همچنين لي استراسبرگ، که خود از استادان بزرگ بازيگريست، با افسوس درباره ميخاييل چخوف ميگويد: «حيف که خيلي دير چخوف را شناختيم.»
درباره ترجم? فارسي کتاب «بازيگري»
کتاب بازيگري با ترجم? کياسا ناظران در نشر قطره منتشر شده است. کياسا ناظران، متولد 1355، پژوهشگر و مدرس تئاتر و مترجم ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «به سوي تئاتر بيچيز» و «تن شاعر» اشاره کرد.
