افسانه اسطوره

کتاب «افسانه اسطوره» اثر نجف دريابندري
مباحثي در باب خطوط کلي افسانه‌شناسي نوين به قلم نجف دريابندري. کتاب «افسانه اسطوره» شامل مقالاتي است در شرح چند نظريه در زمينه افسانه‌شناسي و همچنين نقدي بر يک اصطلاح که در زبان فارسي رايج شده است.
سال‌ها پيش انتشار ترجمه نجف دريابندري از يکي از کتاب‌هاي ارنست کاسيرر با عنوان «افسانه دولت» به مباحثي دامن زد از جمله اين که چرا او در اين کتاب اصطلاح افسانه را به جاي اسطوره به کار برده است. اين مسئله سبب شد تا دريابندري بر روي يک اشتباه تاريخي که در دهه‌هاي اخير در زبان فارسي رخ داده دقيق شود و همچنين به بررسي مسايل مطرح شده در افسانه‌شناسي قرن بيستم بپرازد.
کتاب «افسانه اسطوره» براي علاقه‌مندان به مردم‌شناسي، افسانه‌شناسي و به طور کلي علاقه‌مندان به مباحث فرهنگي کتابي مفيد و خواندني است.

مروري بر کتاب «افسانه اسطوره»
کتاب «افسانه اسطوره» بر اساس يک ضرورت نوشته شده است. نجف دريابندري در پيشگفتار کتاب توضيح داده که يک اشتباه رايج در فرهنگ ايراني و زبان فارسي موجب شده که او به سراغ نوشتن مقالات اين کتاب برود تا به اين واسطه به رفع اين اشتباه کمک کند.
نويسنده کتاب «افسانه اسطوره» در پيشگفتارش به يک اشتباه تاريخي اشاره کرده که در چند دهه اخير رواج يافته و موجب سوء‌تفاهم‌هايي در فرهنگ و زبان فارسي شده است. دريابندري معتقد است که معادل فارسي کلمه «ميت» اصطلاح افسانه است اما در دوران اخير به اشتباه از کلمه اسطوره به جاي آن استفاده شده است. او توضيح داده که در زبان فارسي هميشه افسانه در اين معني رايج بوده اما امروز در بسياري از موارد اسطوره جاي افسانه را گرفته است. اين اتفاق در چند دهه اخير به خاطر يک اشتباه تاريخي پيش آمده و «موجب تيرگي مبحث ميت در علم مردم‌شناسي فرهنگي شده است، و نويسنده عقيده دارد که تا اين اشتباه رفع نشود اين تيرگي از محيط فرهنگي ايران و زبان فارسي زدوده نخواهد شد.»
موضوع اصلي کتاب «افسانه اسطوره» همين مسئله است که در چند دهه اخير رواج يافته است. اما دريابندري به واسطه‌اي ديگر به سراغ نوشتن مقالات اين کتاب رفته است. او در سال 1360 کتابي از ارنست کاسيرر را با عنوان «افسانه دولت» به فارسي ترجمه کرد و در پيشگفتار آن کتاب دلايل خود را براي به کار بردن کلمه افسانه به جاي اسطوره به اختصار توضيح داده بود. انتشار اين کتاب و کاربرد افسانه به جاي اسطوره موجب شد تا نقد و نظرهاي مخالفي در برخي نشريات منتشر شود. با تجديدچاپ کتاب «افسانه دولت» دريابندري پيشگفتار کتاب را کمي گسترش داد و بار ديگر مسئله مورد اختلاف را شکافت. اما بحث دريابندري بسيار بيشتر از پيشگفتار يک کتاب شد و از اين‌رو او تصميم گرفت اثري جداگانه درباره اين موضوع منتشر کند که کتاب «افسانه اسطوره» حاصل آن است.
دريابندري در پيشگفتار کتاب «افسانه اسطوره» به سوء‌تفاهم‌هايي که کاربرد کلمات افسانه و اسطوره به وجود آورده اشاره کرده و نوشته: «مشکل مربوط به کساني است که مطالبي، کم يا بيش، درباره افسانه‌شناسي قرن بيستم خوانده يا شنيده‌اند و براي آنها اين توهم پيش آمده است که مقوله تازه‌اي در علم مردم‌شناسي کشف يا خلق شده است که به نام تازه‌اي هم نياز دارد. بحثي که در اين کتاب مي‌آيد توضيح اين مطلب است که چنين چيزي نيست، آنچه پيش آمده اين است که در علم افسانه‌شناسي تحولاتي صورت گرفته و چند تن از متفکران و مردم‌شناسان عصر جديد نظريه‌هاي تازه‌اي درباره مفهوم کهن افسانه پرورانده‌اند.» در مقالات و مباحث مطرح شده در کتاب «افسانه اسطوره» مي‌بينيم که اين نظريه‌ها، با همه تفاوت‌ها و حتي ناسازگاري‌هايي که با هم دارند همه زير همان عنوان کهن ميت يا افسانه قرار مي‌گيرند و هيچ‌کدام از افسانه‌شناسان جديد نه تنها نام تازه‌اي روي موضوع بحث خود نگذاشته‌اند بلکه در واقع نمي‌توانسته‌اند چنين کاري بکنند.
کتاب «افسانه اسطوره» شامل بيست مقاله با اين عناوين است: «افسانه و حقيقت»، «ميت يعني چه؟»، «ميت در فرهنگ غربي»، «نظريه کاسيرر در افسانه‌شناسي»، «انگيزه‌هاي سياسي و اجتماعي کاسيرر»، «مردم‌شناسي ميداني»، «نظريه کاربردي مالينوفسکي»، «افسانه‌شناسي ميرچا الياده»، «تفسير آفرينش الياده»، «افسانه مارکسيستي ژرژ سورل»، «افسانه در گروه دورکم»، «ساختارنگري لوي استروس»، «لوي استروس: گذار از افسانه به عقل»، «کاوشي در سابقه افسانه»، «اسطوره از کجا آمد؟»، «چند نتيجه»، «چند برهان غيرقاطع»، «دو برهان ديگر»، «تعارض در افسانه»، «فرجام کار اسطوره».
کتاب «افسانه اسطوره» به قلم نجف دريابندري در نشر کارنامه منتشر شده است.

درباره نجف دريابندري نويسنده کتاب «افسانه اسطوره»
نجف دريابندري، مترجم و نويسنده برجسته ايراني است که در سال 1309 در آبادان متولد شد. گرچه دريابندري به عنوان نويسنده هم آثاري منتشر کرده اما آنچه نام او را در فرهنگ و ادبيات ايران ماندگار کرده ترجمه‌هاي ارزنده‌اش از آثار ادبي و فلسفي است. دريابندري خيلي زود به سراغ نوشتن و ترجمه کردن رفت و نخستين کارهايش در روزنامه‌هاي آبادان منتشر مي‌شد. دريابندري تحصيلات منظمي نداشت و تحصيلاتش را پيش از ديپلم رها کرد اما با تلاشي پيگيرانه به آموختن زبان انگليسي پرداخت. دريابندي بعد از آنکه در شرکت نفت استخدام شد به خاطر آشنايي با زبان انگليسي به اداره کشتيراني منتقل شد. دريابندي به نسلي از روشنفکران ايراني تعلق داشت که دوره بالندگي‌شان همراه با سال‌هاي اوج فعاليت حزب توده ايران بود و او نيز در سن بيست سالگي به اين حزب پيوست. حضور او در حزب توده ايران و همچنين شرکت در اعتصابات کارگران شرکت نفت به بازداشت او در سال 1333 منجر شد. او ابتدا حکم اعدام گرفت اما با تخفيف محکوميت چهار سال را در زندان گذراند. دوران زندان براي دريابندي فرصتي مغتنم براي مطالعه و ترجمه بود و برخي از آثار ارزنده او حاصل کار او در زندان است. دريابندري به عنوان مترجم و سرويراستار با موسسه فرانکلين هم همکاري داشت و فعاليت‌هاي او در آنجا نيز بسيار پربار بود. دريابندري که از اعضاي برجسته کانون نويسندگان ايران هم بود سرانجام در 15 ارديبهشت 1399 درگذشت. دريابندري به خاطر ترجمه‌هاش از ادبيات امريکا جايزه تورنتون وايلدر را از دانشگاه کلمبيا دريافت کرده بود. «گور به گور»، «بيلي باتگيت»، «رگتايم»، «متفکران روس»، «پيرمرد و دريا»، «يک گل سرخ براي اميلي» و «بازمانده روز» عناوين برخي از ترجمه‌هاي دريابندري هستند.