تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر

معرفی کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر اثر میرزا نصرالله قهرمانی

مهم‌ترین گزارش باقی‌مانده از تاریخ معاصر ایل قشقایی: کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر روایتی از تاریخی به هم‌تنیده در تاریخ پرفرازونشیب ایران زمین و پیوسته با حیات ملی ایران و به طور خاص تاریخ معاصر فارس از دوره مقارن با انقلاب مشروطیت تا فروپاشی سلطنت قاجار و شکل‌گیری نظام پهلوی است.

تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر نه فقط یک خاطره‌نگاری ساده، بلکه یک سند تاریخی پژوهشی است که با کوشش مورخی برجسته، کاوه بیات، تدوین شده و برای مطالعه تاریخ سیاسی، اجتماعی و ساختار ایل قشقایی در دوره قاجار و پهلوی، منبعی قابل اتکا به شمار می‌رود.

درباره رساله تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر

تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر یک منبع دست اول و ارزشمند در تاریخ معاصر ایران و ایل قشقایی به شمار می‌رود. این اثر از حیث تاریخی از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا به عنوان گزارشی دست اول، امکان دسترسی به روایت‌های درون‌ ساختار ایل را فراهم می‌کند و تصویری از مناسبات سیاسی و اجتماعی آن دوره را از زاویه‌ دیدی درونی ارائه می‌دهد.

ایل قشقایی به دلیل قدرت و اهمیت سیاسی‌اش در تمامی حوادث آن دوره؛ نهضت مشروطه و استقرار نظام سیاسی حاصل از آن، حوادث جنگ جهانی اول و سرانجام تحولات منجر به سقوط قاجاریه و برآمدن دولت رضاشاهی نقش مهمی داشته است؛ نقشی که تاکنون عمدتا از یک منظر بیرونی یعنی از ورای گزارش‌های برجای مانده از منابع دولتی، نمایندگان قدرت‌های خارجی، گزارش وقایع‌نگاران شهری و دیگر ماخذ مشابه به تصویر درآمده است. حال آن‌که حوادث و تحولاتی از آن دست از یک منظر دیگر یعنی یک نگاه درونی نیز می‌تواند روایت شود و آثاری چون کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر یکی از نمونه‌های ارزشمند آن است.

کاوه بیات در یادداشت ابتدایی کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر نوشته که نوع نگاه و سبک نگارش میرزا نصرالله‌خان قهرمانی را می‌توان منشیانه توصیف کرد و متاثر از آثاری چون ناسخ التواریخ سپهر و فارسنامه ناصری که خود در آغاز تاریخچه‌اش و به کرات به آن‌ها ارجاع داده است. او نوشته با آن‌که این روایت اصولا بر خاطرات معین دفتر استوار است اما در نحوه ثبت و بیان آن پاره‌ای از جنبه‌های رسمی و ملاحظات ناظر بر ماخذ و منابع پیش‌گفته نوعی تعارف و تکلف نیز دیده می‌شود که در خلال آن سختی و خشونت حاکم بر مناسبات قدرت، چه در عرصه رقابت‌های درون ایلی و چه در زمینه رویارویی‌های بیرونی در برابر دیگر ایلات یا حوزه‌های غیر ایلی، نمود چندانی پیدا نمی‌کند.

رساله تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی به درخواست ملک منصور خان قشقایی در پی مراجعت او از اروپا در سال 1323، از معین دفتر برای نوشتن شرحی از «اوضاع و احوال قشقایی... تاریخی از حالا قشقایی و فامیل خودمان...» شکل گرفت و به تدریج طی چند سال، صورتی نهایی یافت.

کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر در دو بخش تدوین شده است: یکی خاطرات شخص معین دفتر از دوران مورد بحث که دفتر اول این مجموعه را تشکیل می‌دهد و دیگری دفتر دوم که در آن ایلات و طوایف قشقایی معرفی شده‌اند. در تدوین این بخش علاوه بر دانش و اطلاع شخصی صاحب خاطرات در پاره‌ای از موارد از سران طوایف و ابلات مورد بحث نیز پرس‌وجو شده است. در این دفتر دوم در باب مجموعه‌ای از دیگر مضامین ذی‌ربط مانند صورت املاک قشقایی و ساختمان‌های احداث شده توسط خوانین قشقایی و غیره اطلاعاتی ارایه شده است.

خلاصه کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر

زمان نگارش خاطرات در ادوار پایانی دهه 1320 نیز بر نوع نگاه کم‌وبیش نوستالژیک معین دفتر نسبت به سرگذشت ایل قشقایی بی‌تاثیر نیست؛ قشقایی نیز مانند بسیاری از دیگر ایلات و عشایر دوران ذلت‌بار حکومت نظامی و اسکان اجباری پهلوی اول را پشت سر گذاشته بود و حتی می‌توان گفت که در این دوره تا حدودی نیز روال سابق ایلی را احیا کرده بود؛ خاطرات معین دفتر در یک چنین برهه بی‌بدیلی از لحاظ ثبات و اقتدار نوشته شد که با توجه به تحولات پیشین و آتیِ قشقایی، مقطع زودگذری بیش نبود.

درباره میرزا نصرالله قهرمانی نویسنده کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر

میرزا نصرالله قهرمانی، معین دفتر در معرفی خود نوشته: در سنه 1316 هجری قمری در دستگاه مرحمت پناه عبدالله خان ضرغام‌الدوله به شغل اشنا وارد خدمت شده، بعد در دستگاه مرحمت‌پناه اسمعیل‌خان سردار عشایر ایلخانی شغل مباشرت قشقایی و سایر امور ملک و غیره مفتخر و مورد توجه بوده است. ایلات و عشایر فارس – قشقایی خمسه کهگیلویه و ممسنی، پان تورانیسم، خاطرات و اسناد سپهبد حاجعلی رزم آرا و بیان واقع از دیگر آثاری هستند که توسط کاوه بیات منتشر شده‌اند.

کتاب تاریخ ایل قشقایی - خاطرات میرزا نصرالله خان قهرمانی، معین دفتر برای چه کسانی مناسب است؟

رساله تاریخ ایل قشقایی به پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و نیز علاقه‌مندان به خاطره‌نگاری پیشنهاد می‌شود.