خمسه به روایت خمسه

کتاب «خمسه به روايت خمسه» به کوشش اميد نجوان
عليرضا خمسه را بيشتر به عنوان بازيگر مي‌شناسيم. در کتاب «خمسه به روايت خمسه» اما با چهره‌اي متفاوت از اين بازيگر مشهور سينما و تلويزيون آشنا مي‌شويم. «خمسه به روايت خمسه» کتابي است که در آن با عليرضا خمس? شاعر و نويسنده و مترجم شعر مواجه مي‌شويم. «خمسه به روايت خمسه» کتابي است شامل نوشته‌هايي از عليرضا خمسه و همچنين نوشته‌هايي درباره او که به کوشش اميد نجوان در اين کتاب گردآمده‌اند.
کتاب «خمسه به روايت خمسه» عليرضا خمسه‌اي را به ما معرفي مي‌کند که چهره‌اي بس جدي‌تر از تصوير کُميکي دارد که بر اساس فيلم‌هاي کمدي و برنامه‌هاي تلويزيوني در حافظ? مخاطبان سينما و تلويزيون نقش بسته است. چه بسا ما نيز همچون اميد نجوان، آن‌طور که او خود در يادداشت کوتاه ابتداي کتاب «خمسه به روايت خمسه» نقل کرده است، ابتدا باورمان نشود که بعضي اشعار و ديگر نوشته‌هايي که در اين کتاب مي‌خوانيم سروده و نوشت? همان عليرضا خمسه‌اي باشد که از طريق سينما و تلويزيون مي‌شناسيم. اما آنچه به اسم و امضاي عليرضا خمسه در کتاب «خمسه به روايت خمسه» مي‌خوانيم به‌واقع آثاري است از همان عليرضا خمسه‌اي که تصوير او را از گذشته‌هاي دور به عنوان بازيگر کمدي برنام? تلويزيوني شاد و مفرح «هوشيار و بيدار» و فيلم‌هايي چون «روز باشکوه» و «شکار خاموش» و... به ياد داريم. اين‌جا اما خمسه با چهره‌اي متفاوت‌تر و جدي‌تر ظاهر شده است، اگرچه خمسه‌اي که پشت نوشته‌هاي اين کتاب حضور دارد کاملاً جدا از خمسه‌اي که اغلب بر پرده سينما و صفح? تلويزيون ديده‌ايم نيست. در اين نوشته‌ها نيز گاه و بي‌گاه سروکل? طنزي که وجهِ غالبِ خمس? بازيگر است به نحوي پيدا مي‌شود.

مروري بر کتاب «خمسه به روايت خمسه»
کتاب «خمسه به روايت خمسه» از چهار يادداشت به عنوان مقدمه و چهار بخش تشکيل شده است. يادداشت‌هاي مقدم? کتاب را اميد نجوان، فاطمه معتمدآريا، کيومرث پوراحمد و خسرو دهقان نوشته‌اند. اين يادداشت‌ها شامل خاطراتي درباره عليرضا خمسه و معرفي وجه يا وجوهي از شخصيت هنري و نيز شخصيت او در زندگي واقعي هستند.
در يادداشت نخست کتاب، اميد نجوان از نخستين مواجهه‌اش با نوشته‌اي از خمسه، که معرف چهره‌اي متفاوت از او بوده است، سخن مي‌گويد و از انگيزه‌اش براي تدارک کتاب «خمسه به روايت خمسه».
در يادداشت دوم، فاطمه معتمدآريا از خلاقيت عليرضا خمسه گفته است و در يادداشت سوم، کيومرث پوراحمد، ضمن نقل خاطراتي شيرين از کار با عليرضا خمسه، تصويري از شخصيت او به دست داده است.
يادداشت چهارم مقدم? کتاب «خمسه به روايت خمسه» يادداشتي است از خسرو دهقان که در آن به شخصيت چندوجهي و منشورمانند عليرضا خمسه اشاره شده و از هنر بازيگري او، از جمله بازي هنرمندانه‌اش در نقش باباپنجعلي در سريال «پايتخت»، سخن رفته است.
بعد از يادداشت‌هاي مقدمه، بخش نخست کتاب «خمسه به روايت خمسه» آغاز مي‌شود. اين بخش به سال‌شمار زندگي عليرضا خمسه اختصاص دارد.
بخش‌هاي دوم تا چهارم کتاب شامل نوشته‌هاي مختلف عليرضا خمسه، از مقاله گرفته تا شعر و فيلمنامه و... است و همچنين شامل ترجمه‌هاي عليرضا خمسه از اشعار بعضي شاعران جهان. در بخش دوم کتاب، يادداشت‌ها و نوشته‌ها و مقاله‌هاي پراکنده عليرضا خمسه آمده است. بخش سوم شامل شعرهاي خمسه و نيز شامل چند شعر است که او از پابلو نرودا، شاندور پتوفي و ژاک پره‌ور ترجمه کرده است. فيلم‌نامه‌ها و متن‌هاي نمايشي، بخش چهارم و پاياني کتاب «خمسه به روايت خمسه» را تشکيل مي‌دهند. بعضي از نوشته‌هاي گردآمده در اين بخش حاصل کار مشترک عليرضا خمسه با کساني ديگر است.
کتاب «خمسه به روايت خمسه» به کوشش اميد نجوان در انتشارات خط و طرح منتشر شده است.
آنچه مي‌خوانيد بخشي است از شعري بلند، با عنوان «فراخوان»، از اين کتاب:
«...آي زيرک‌سار
منِ جان‌پريشِ گنگ‌انديش را باش
که مي‌خواهم امشب از جانب ديوانه‌اي سخن بگويم
که سال‌هاست شاعر است
بي آن که شعري سروده باشد
سرگشته‌اي که شباهنگام
بر فراز بام
يادداشت‌هايش را تکان مي‌دهد
تا مگر گمشده‌اش را بازيابد.
آي تب‌دار
اگر امشب تو را خطاب مي‌کنم
تنها از آن‌روست
که دوست مي‌دارم خودِ ناپيدايم را
در گرماي نَفسِ تصويرگرت بيابم.
حرفم را باور کن
اين شعر دستينه‌ي قلبم است.
آي خاموش
وقتي به خود مي‌نگرم
خاکستري را که بر خطوط خاطرات خوشم نشسته است
از تو شکوفا مي‌بينم
و غبارِ غمِ غربتم را
هماره غزل‌خوانِ غرق‌اندوه انگشتان تو
ديده‌ام.
از اين‌روست که قامتم را در قدمگاه هفته‌ها مي‌کارم
و با لبخندي نشسته بر گوشه‌ي چشمانم
به هرکه از کوچه‌تان گذر مي‌کند
شکسته بسته مي‌گويم تو را مي‌شناسم...»


درباره اميد نجوان، گردآورنده کتاب «خمسه به روايت خمسه»
اميد نجوان، متولد 1349 در تهران، روزنامه‌نگار، منتقد سينمايي، فيلمنامه‌نويس و کارگردان ايراني است. نجوان کار روزنامه‌نگاري را از سال 1371 با نوشتن گزارش و نقد فيلم براي نشري? «فرهنگ و سينما» آغاز کرد و از سال 1376 عضو تحريري? مجل? «فيلم» شد. او همچنين با نشريات سينمايي ديگري چون «دنياي تصوير»، «فيلم‌ويدئو»، «فيلم‌نگار»، «سينماحقيقت»، «انيميشن» و با صفحات سينمايي روزنامه‌هايي چون «رسالت»، «ايران»، «جام جم»، «شرق»، «همشهري»، «دنياي اقتصاد» و... همکاري کرده است.
نجوان کار فيلمسازي را از سال 1378 و با ساخت مجموعه‌اي به نام «نقش و دست» آغاز کرد. از ديگر ساخته‌هاي او مي‌توان به مستندهاي «دل‌واره»، «مسير سبز»، «امپراتور و ما»، «راهي به سوي فردا» و «ساموئل خاچيکيان؛ يک گفت‌وگو» و همچنين برنامه‌هاي تلويزيوني «پرده‌ي نقره‌اي»، «پيامبر صلح»، «ضيافت روزه»، «سينماي فجر» و «روشنايي محله» اشاره کرد.
اميد نجوان چند اثر تأليفي هم در کارنام? کاري خود دارد. اين آثار عبارتند از کتاب‌هاي: «سيمرغ در آشيانه: واقعه‌نگاري توليد مجموعه تلويزيوني شيخ بهايي»، «تولد يک رويا»، «ژان پن‌له‌وه؛ يک مستندساز و روياهايش» و «سينماي مستند».