کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد»؛ زندگينام? خودنوشتِ دکتر محمدعلي مجتهدي و مطالبي ديگر
آنها که با تاريخ آموزش و پرورش در ايران آشنايي دارند احتمالاً نام دبيرستان البرز و رئيس معروفِ آن، دکتر محمدعلي مجتهدي، را شنيدهاند. کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» زندگينام? خودنوشت محمدعلي مجتهديست به همراه ضمايمي تکميلي که نکات بيشتري را درباره او و دبيرستان البرز و تاريخچ? اين دبيرستان روشن ميکند.
بخش اصلي کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد»، که شامل اتوبيوگرافي دکتر مجتهديست، ماحصل يادداشتهاييست که از او به جا مانده است. اين يادداشتها نزد پسرِ دکتر مجتهدي، دکتر پرويز مجتهدي، بوده، اما چنانکه مينا ميکده، همسر دکتر پرويز مجتهدي، در مقدمهاش بر کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» توضيح داده است، بيماري به دکتر پرويز مجتهدي مجال نداد تا آرزوي انتشار يادداشتهاي پدرش را عملي کند و پس از مرگ او، همسرش اين کار را به انجام رسانده است.
با توجه به اهميت و اعتباري که دبيرستان البرز، بهعنوان يکي از دبيرستانهاي ممتاز ايران، در تاريخ آموزش و پرورش ايران دارد و سهم مؤثر دکتر محمدعلي مجتهدي در اعتبار اين دبيرستان، کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» نه فقط ما را با زندگي دکتر مجتهدي، بلکه با گوشهاي از تاريخ آموزش و پرورش در ايران نيز آشنا ميکند و بر قسمتي از اين تاريخ نور ميتاباند.
مروري بر کتاب به «مملکتتون خدمت کنيد»
کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» از مقدم? مينا ميکده، توضيحي از نادر قادسي که مدير پروژه تنظيم و انتشار اين کتاب بوده است، و از شش بخش تشکيل شده است. بخش اول کتاب، با عنوان «شرح زندگاني»، شامل زندگينام? خودنوشت دکتر مجتهدي و نيز بخشي با عنوان «تقريرات در مصاحبهها» است. زندگينام? خودنوشت از همان يادداشتهايي تشکيل شده که جرق? اصليِ فکرِ انتشار کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» با آنها خورده است. تقريرات در مصاحبهها هم شامل قسمتهايي از مصاحب? حبيب لاجوردي با دکتر مجتهدي از مجموعه مصاحبههاي پروژه تاريخ شفاهي هاروارد است.
در بخش دوم کتاب، تاريخچهاي از دبيرستان البرز آمده و بخش سوم هم شامل يادداشتهايي از زينالعابدين مؤتمن، حسن فاتح و فرخ اميرفريار درباره دکتر محمدعلي مجتهدي است. بخش چهارم کتاب به تصاوير و اسناد و عکسهاي مربوط به موضوع کتاب، بخش پنجم به منابع و بخش ششم هم به نمايه اختصاص دارد.
در بخشي از خاطرات منتشرشده دکتر مجتهدي در کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» از قول او در بيان شمهاي از شيوه مديريت سختگيرانهاش بر دبيرستان البرز ميخوانيد: «من هيچ سفارش يا توصيهاي را قبول نميکردم. اين روش من بود. اين است که کسي براي من کاغذ سفارشي نميآورد، ولي با وجود اين بعضيها بودند که بچهشان وقتي رفوزه ميشد خيال ميکردند که با آمدن به اتاق من و حرفهاي بيمعني زدن و گفتگو کردن و مرافعه راه انداختن ميتوانند نمره بچهشان را تغيير بدهند، غافل از اينکه اين چيزها بر من تأثير نداشت. من متکي به خودم بودم. ايرادات به همه داشتم، ولي از لحاظ کار متکي به خودم بودم و هيچ نوع پشتيباني نداشتم. به خودم ميگفتم که اگر از من عصباني بشوند به من ميگويند رئيس دبيرستان البرز نباش. خب نباشم؟ چه اشکالي دارد؟ وقتي من نتوانم بودنم در دبيرستان البرز يا در هر کاري را که براي رضايت خاطر خودم است، مطابق مغز من، مطابق وجدانم انجام بدهم، پس بهتر که در آن کار نباشم. حالا ممکن است وجدانم و طرز فکرم غلط باشد، ولي اين فکر مرا مجبور ميکرد که من کمتر گوش به حرف اضافي و به عقيده من نامربوط بدهم.»
کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» بهخواستاري مينا ميکده و تهيهکنندگي و مديريت نادر قادسي و گردآوري سورنا اميري در نشر لاک (وابسته به انتشارات امينالضرب) منتشر شده است.
درباره دکتر محمدعلي مجتهدي
دکتر محمدعلي مجتهدي، متولد 1287 در لاهيجان و درگذشته به سال 1376 در نيسِ فرانسه، از مديران و چهرههاي برجست? حوزه آموزش و پرورش و آموزش عالي در ايران است. مجتهدي تحصيلات عالي را در فرانسه گذرانده بود و داراي دکترا از دانشگاه سوربن بود. بعد از بازگشت به ايران دانشيار رياضي دانشکده علوم و دانشسراي عالي شد. نام او گرهخورده با دبيرستان البرز و شيوه مديريت او بر اين دبيرستان زبانزد است و ماحصل آن نسليست از اهل فرهنگ که در حوزههاي گوناگون به شخصيتهايي مؤثر و کارآمد بدل شدند.
مجتهدي در سال 1320 مسئول بخش شبانهروزي دبيرستان البرز و در سال 1323 مدير کل اين دبيرستان شد و سي و چهار سال در اين سِمَت باقي ماند. او همچنين در سال 1325 مدير کل اداري و آموزشي وزارت فرهنگ شد. رياست دانشگاه پليتکنيک تهران (دانشگاه صنعتي اميرکبيرِ فعلي)، رياست دانشگاه ملي ايران (دانشگاه شهيد بهشتيِ فعلي) و رياست دانشگاه پهلوي (دانشگاه شيرازِ فعلي) از ديگر سوابق او در عرص? مديريت و آموزش است. در سال 1344 مسئوليت تأسيس دانشگاه صنعتي آريامهر (دانشگاه صنعتي شريفِ فعلي) به مجتهدي سپرده شد و او حدود يک سال بعد کارِ تأسيس اين دانشگاه را به انجام رساند. اکنون ساختمان کتابخان? مرکزي دانشگاه صنعتي شريف به افتخار دکتر مجتهدي نام او را بر پيشاني دارد و ساختمان دکتر محمدعلي مجتهدي ناميده شده است. مجتهدي همچنين عضو هيئت علمي و استاد دانشکده فني دانشگاه تهران بود.
رتب? کتاب «به مملکتتون خدمت کنيد» در گودريدز: 5 از 5.
