خرقه صحبت - شرح مقالات شمس با رویکرد هرمنوتیکی چرخشت فهمندگی

کتاب «خرق? صحبت: شرح مقالات شمس با رويکرد هرمنوتيکي چرخُشتِ فهمندگي» نوشت? غلامرضا خاکي
شرحي بر احوال و افکار و مقالات شمس تبريزي. کتاب «خرق? صحبت: شرح مقالات شمس با رويکرد هرمنوتيکي چرخُشتِ فهمندگي» کتابي‌ست که هم دريچه‌اي به دنياي انديشه‌ها و ديدگاه‌هاي عرفاني شمس تبريزي مي‌گشايد و انديشه‌ها و گفته‌هاي شمس را شرح مي‌دهد و هم از زندگي شمس تبريزي و رابطه‌اش با مولانا سخن مي‌گويد. غلامرضا خاکي در کتاب «خرق? صحبت»، ضمن اينکه سعي دارد از آنچه درباب زندگي شمس تبريزي مبهم مي‌نمايد رفع ابهام کند و بعضي از آنچه را که به اعتقاد او درباره شمس و افکار و انديشه‌ها و سلوک او اشتباه جا افتاده و درک شده است تصحيح کند، قطعاتي از مقالات شمس را نيز به همراه شرح اين قطعات و نيز آنچه مي‌توان از آن‌ها براي بهبود و تعالي زندگي نظري و عملي امروز آموخت مي‌آورد. در کتاب «خرق? صحبت» شرح احوال و آثار شمس با رويکردي هرمنوتيکي صورت گرفته و در آن از بخشي از فلسف? مدرن براي شرح متني کهن و کلاسيک، که از متون مهم ادبيات عرفاني فارسي است، وام گرفته شده است و همچنين انعکاس انديشه‌ها و سخنان شمس در آثار مولانا نشان داده شده است.
کتاب «خرق? صحبت» کتابي‌ست مناسب شيفتگان عرفان و انديشه‌هاي عرفاني و به‌ويژه شيفتگان شمس و مولانا و آن‌ها که مي‌خواهند در بحر عرفان اين دو عارف بزرگ غوطه‌ور شوند و از اين بحر جرعه‌اي بنوشند و آموزه‌هاي شمس را در زندگي خود به کار برند.

مروري بر کتاب «خرق? صحبت»
عنوان کتاب «خرق? صحبت» از عبارتي از «مقالات شمس» گرفته شده که بر پيشاني کتاب نيز درج شده و چنين است: «هر کسي سخن از شيخ خويش گويد، ما را رسول‌الله عليه‌السلام در خواب خرقه داد، نه آن خرقه که بعد از دو روز بدرّد و ژنده شود و در تون‌ها افتد و بدان استنجا (خود را پاک) کنند، بلکه خرق? صحبت، صحبتي نه که در فهم گنجد، صحبتي که آن را دِي و امروز و فردا نيست...
خرقه نيست قاعده من، خرق? من، صحبت است و آنچه تو از من حاصل کني، خرق? من، آن است...
آن کس که به صحبت من رَه يافت، علامتش آن است که صحبت ديگران بر او سرد شود و تلخ شود، نه چنان که سرد شود و همچنين صحبت مي‌کند، بلکه چنان که نتواند با ايشان صحبت کردن.»
کتاب «خرق? صحبت» از پيشگفتار نويسنده، مقدمه‌اي از دکتر مير جلال‌الدين کزّازي با عنوان «کوبش و روبِش و آشوبِش» و دو بخش به نام‌هاي «آفتابي ز مشرق‌ها بُرون» و «تاروپودهاي قبايي از آتش» تشکيل شده است.
بخش اول کتاب «خرق? صحبت» از پنج فصل يا به‌تعبير نويسنده، پنج «ماتيکان» تشکيل شده است. غلامرضا خاکي در پيشگفتار کتاب درباره واژه «ماتيکان» و دليل انتخاب اين واژه به جاي فصل، توضيح مي‌دهد که «ماتيکان» واژه‌اي پهلوي و هم‌ريشه با مايه و مواد است و در نامگذاري کتاب‌هايي از آن استفاده مي‌شده که در آن‌ها به پاسخ برخي پرسش‌ها و حلّ بعضي مسائل پرداخته مي‌شده است و چون بخش اول کتاب «خرق? صحبت» نيز به رفع ابهام‌هايي درباره شمس تبريزي و گفته‌هاي او اختصاص دارد، واژه «ماتيکان» را به جاي فصل به کار برده است.
در بخش اول کتاب «خرق? صحبت» به موضوعاتي مانند اطلاعاتي که خود شمس از زادگاه و کودکي و خانواده خود داده است، کار و پيش? شمس، پيران و استادان او، زمان ورود شمس به قونيه و اينکه او پيش از آمدن به قونيه کجا بوده است، آشنايي شمس و مولانا و تلقي و برداشت شمس از مولانا، غيبت شمس از قونيه، مکانِ مزار شمس، منتقدان و مخالفان شمس و اتهام‌هايي که بر او وارد مي‌کنند، رازِ نانوشتن شمس و سبک سخن گفتن او، معناي خرقه در مقالات شمس و اينکه چرا او سخنان خود را «خرق? صحبت» ناميده است، ويژگي‌هاي مقالات شمس، نظر شمس درباره سخن گفتن مولانا، دليل شعر سرودن مولانا، معاني متن در ديدگاه شمس، مفهوم فکر در آثار عارفان، گفتمان زبان و محتواي مقالات شمس، کمکي که به‌کارگيري رويکرد هرمنوتيکي به فهم مقالات شمس مي‌کند، تناسب فهمنده‌اي که شمس تصوير مي‌کند با سوژه و دازاين، چرايي استفاده از استعاره چرخُشت براي تشريح فهم عرفاني، ويژگي‌هاي فهمندگان معنوي متن و اهداف و ارکان و سازوکار سامان? چرخُشت فهمندگي پرداخته شده است.
بخش دوم کتاب «خرق? صحبت» شامل منتخبي از مقالات شمس است. در اين بخش، چنانکه نويسنده در پيشگفتار کتاب توضيح مي‌دهد، «قطعاتي از مقالات برگزيده شده که در آن‌ها ديدگاهي خاص از شمس نهفته است، ديدگاهي که مي‌تواند بيانگر کليات جهان‌بيني و انسان‌نگري و خودشناسي او باشد». غلامرضا خاکي در بخش دوم کتاب «خرق? صحبت»، ضمن آوردن قطعاتي از مقالات شمس، به شرح و تفسير اين قطعات پرداخته و نيز آموزه‌هاي استنباطي خود از آن‌ها را آورده است.
کتاب «خرق? صحبت: شرح مقالات شمس با رويکرد هرمنوتيکي چرخُشتِ فهمندگي» در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است.

درباره غلامرضا خاکي، نويسنده کتاب «خرق? صحبت»
دکتر غلامرضا خاکي، متولد 1342، پژوهشگر ايراني و داراي دکتراي مديريت است. از خاکي آثار مختلفي هم در زمين? مديريت و هم در حوزه عرفان چاپ شده است. پژوهش‌هاي عرفاني او بر آثار و انديشه‌ها و زندگي شمس و مولانا متمرکز است. از جمله کتاب‌هاي غلامرضا خاکي مي‌توان به «کيميا پرورده حرم مولانا» و «خاتونِ خاطره (در سفري براي ديدار مولانا در قونيه)» اشاره کرد.