خط آبی کمرنگ - روایت بازاندیشانه از تجربه مادری در ایران مدرن

کتاب «خطِ آبيِ کمرنگ: روايتي بازانديشانه از تجرب? مادري در ايران مدرن» نوشت? شيوا علينقيان
زنان ايراني طبقات متوسط و تهيدست در مقام مادر چه تجربه‌هايي را از سر مي‌گذرانند؟ کتاب «خطِ آبيِ کمرنگ: روايتي بازانديشانه از تجرب? مادري در ايران مدرن»، نوشت? شيوا علينقيان، روايتي پژوهشگرانه و نقادانه درباره وجوه اجتماعي و سياسي و اقتصادي و فرهنگي مادر بودن در ايران مدرن است.
کتاب «خط آبي کمرنگ» روايتي است برآمده از تلاقي تجرب? شخصي نويسنده از مادر بودن و کار پژوهشي او درباره تجرب? مادري. اين کتاب، که ماحصل پايان‌نام? دکتراي نويسنده است، کتابي است در حوزه مردم‌شناسي و مطالعات مادري.
شيوا علينقيان در کتاب «خط آبي کمرنگ»، به‌عنوان زني از طبق? متوسط، تجرب? واقعي خودش از مادر بودن را با پژوهش‌هاي علمي‌اش در اين زمينه پيوند زده و همچنين از تجرب? ديگراني مثل خود و نيز زناني از طبق? محروم جامعه از مادر بودن نوشته است.
در کتاب «خط آبي کمرنگ» با نگاهي محققانه و واقع‌بينانه و نه براساس کليشه‌هاي معمول و مرسوم، از تجرب? مادر بودن در ايران مدرن سخن رفته است و اين تجربه به‌صورتي ملموس و با ارجاع به نمونه‌هايي واقعي از تجرب? مادري بيان شده است.
کتاب «خط آبي کمرنگ» کتابي است هم مناسب پژوهشگران اجتماعي و هم مناسب کساني که خود به‌نحوي با تجرب? مادر بودن مواجهند يا دوست دارند درباره وجوه واقعي اين تجربه و دشواري‌ها و پيچيدگي‌هاي آن بدانند.
در اين کتاب نه با نگاهي سانتي‌مانتال و خيالپردازانه بلکه با نگاهي واقع‌بينانه و جامعه‌شناختي به تجرب? مادر بودن پرداخته شده و از دشواري‌هاي مادر بودن و دلواپسي‌ها و اضطراب‌هاي برآمده از آن و نسبت و پيوند تجرب? مادري با زيست اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي و سياسي سخن رفته است.

مروري بر کتاب «خط آبي کمرنگ»
در کتاب «خط آبي کمرنگ» با مادراني واقعي در شهري مدرن مواجهيم نه با کليشه‌هاي معمول درباره مادري. نويسنده در کتاب «خط آبي کمرنگ» به‌شيوه‌اي قصه‌وار و نه در قالب مقاله‌اي علمي و دانشگاهي از تجرب? مادر بودن مي‌نويسد. اين اما به معناي غيرعلمي بودن کتاب «خط آبي کمرنگ» نيست. درواقع در اين کتاب، ماحصل تحقيقات نويسنده به‌صورت گزارش و روايتي ملموس و عيني از مادر بودن در ايران مدرن ارائه مي‌شود.
شيوا علينقيان روايت مادر بودن در ايران مدرن را در کتاب «خط آبي کمرنگ» با نقل جزئي‌نگران? تجربه‌هاي خودش از مراحل مادر شدن و وجوه گوناگون مادر بودن آغاز مي‌کند و آن‌گاه به نقل تجربه‌هاي ديگراني هم‌طبق? خود، يعني زنان طبق? متوسط، و نيز نقل تجربه‌هاي زنان حاشيه‌نشين و تهيدست جامعه از مادر بودن مي‌پردازد و تفاوت‌هاي اين تجربه‌ها را در بستري اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي و سياسي بيان مي‌کند.
کتاب «خط آبي کمرنگ» تأثير نظم مسلط اجتماعي و فرهنگي و نيز تأثير اقتصاد را بر مادر بودن دنبال مي‌کند و با رويکردي نقادانه از فشارهايي مي‌گويد که وضعيت اقتصادي، سياست‌گذاري‌ها و گفتمان‌هاي غالب اجتماعي و فرهنگي بر مادران طبق? متوسط و مادران تهيدست اعمال مي‌کنند.
در کتاب «خط آبي کمرنگ» مي‌بينيم که انتظارات معمول و نظم مسلط اجتماعي و فرهنگي چه اضطراب‌ها و دلواپسي‌هايي را از همان آغاز بارداري تا مرحل? زايمان و مراحل پس از آن و در دوران تربيت فرزند و مراقبت از او براي يک مادر به بار مي‌آورند و نيز فشارها و تنگناهاي مالي و اقتصادي چه شيوه‌هايي از مادري را به مادران تهيدست تحميل مي‌کنند.
علينقيان در کتاب «خط آبي کمرنگ» نشان مي‌دهد که يک زن بعد از اينکه باردار مي‌شود با چه تجرب? متفاوتي از خود و بدن خود مواجه مي‌شود و در مراحل گوناگون بارداري و رجوع به پزشک و معاينه و زايمان و دوران بعد از تولد فرزند چه نگراني‌ها و اضطراب‌ها و دشواري‌هايي را از سر مي‌گذراند و هم? اين تجربه‌ها چه پيوند و نسبتي با جامعه و فرهنگ و اقتصاد و سياست دارند.
در کتاب «خط آبي کمرنگ» همچنين سخن از کليشه‌هاي فرهنگي‌ و تربيتي‌اي است که يک مادر در مواجهه با آن‌ها و تقابل‌شان با آنچه خود به‌طور واقعي تجربه و احساس مي‌کند دچار اضطراب و ترديد مي‌شود.
کتاب «خطِ آبيِ کمرنگ: روايتي بازانديشانه از تجرب? مادري در ايران مدرن» در انتشارات فرهنگ جاويد منتشر شده است.

درباره شيوا علينقيان، نويسنده کتاب «خط آبي کمرنگ»
دکتر شيوا علينقيان، متولد 1365 در اصفهان، پژوهشگر حوزه‌هاي جنسيت، مادري، مردم‌نگاري و روايت‌پژوهي است. علينقيان تحصيلکرده دانشگاه‌هاي اصفهان و علامه طباطبايي و داراي دکتراي انسان‌شناسي فرهنگي از دانشگاه تهران است. رسال? دکتري علينقيان، با عنوان «مادري: تلاقي جنسيت و ديگر نظام‌هاي اجتماعي – خودمردم‌نگاري برساخت اجتماعي مادري در شهر تهران»، پژوهشي است که کتاب «خط آبي کمرنگ» از دل آن بيرون آمده است.