زیدیه در ایران

کتاب «زيديه در ايران» نوشت? حسن انصاري
مقالات و يادداشت‌هايي دربار? زيدي? ايران و فرهنگ و ادبيات و تحولات فکري بخش ايراني اين شاخه از تشيع. کتاب «زيديه در ايران» کتابي است در حوز? تاريخ اسلام و انديشه و کلام اسلامي که مشخصاً بر زيدي? ايران و بررسي ويژگي‌ها و تحولات آن در بستري تاريخي متمرکز است.
آنچه در کتاب «زيديه در ايران» گردآوري و منتشر شده، چنانکه حسن انصاري خود در مقدم? اين کتاب توضيح داده است، مجموعه‌اي است از مقالات و يادداشت‌هايي که او در طي بيش از بيست سال گذشته دربار? زيدي? ايران و تاريخ و فرهنگ و ادبيات ديني آنان نوشته و بيشتر آن‌ها، پيش از انتشار در اين کتاب، در سايت حلق? کاتبان (وبلاگ «بررسي‌هاي تاريخي») منتشر شده است.
کتاب «زيديه در ايران» کتابي است مناسب علاقمندان به مطالعه در تاريخ اسلام و علم کلام و فلسف? اسلامي و به‌ويژه علاقمندان مطالعه در تاريخ تشيع و فرقه‌ها و شاخه‌ها و نحله‌هاي فکري گوناگون آن. اين کتاب همچنين مي‌تواند فتح بابي باشد براي تحقيقات بيشتر دربار? زيدي? ايران.

مروري بر کتاب «زيديه در ايران»
حسن انصاري در کتاب «زيديه در ايران»، با رجوع به اسناد گوناگون، به معرفي وجوه گوناگون فرهنگي و تاريخي و ديني و سياسي زيدي? ايران پرداخته و از ميراث و نوشته‌ها و متون و مکتوبات و کتاب‌هايي که از آن‌ها و دربار? آن‌ها به جا مانده سخن گفته است.
در کتاب «زيديه در ايران» همچنين دانشمندان زيدي گمنام و کمتر شناخته‌شد? ايراني معرفي شده‌اند و نيز از ارتباط زيدي? ايران و زيدي? يمن سخن رفته است.
کتاب «زيديه در ايران» از پنج فصل تشکيل شده که عبارتند از: «سنت حديثي زيديان ايران و مناسبات آنان با اماميه»، «سنت فقهي زيديان ايران»، «ميراث کلامي زيديان ايران»، «متون تاريخي دربار? زيديان ايران» و «مباحث کتاب‌شناسي و نسخه‌شناسي زيديان ايران».
سنت امالي‌نويسي در ميان زيديه، چند خاندان زيدي مذهب در ري سده‌هاي پنجم و ششم قمري و روايت امالي سمّان، اطلاعاتي دربار? عالمان زيدي ايران و يمن در نسخ? کتاب «تيسير المطالب»، يک دانشمند زيدي ناشناخته از خراسان، کتابي کهن از شمال ايران دربار? فقه ناصر اطروش، نسخه‌اي تازه‌ياب از المغني علي بن پيرمرد ديلمي، يک منبع حديثي – فقهي از شمال ايران، مراجع فقه زيدي در شمال ايران، کتابي جديد از ميراث مکتب ري، متن وصيت‌نامه‌اي از يک متکلم از مکتب معتزليان ري، معرفي خاندان فرزادي از ري قرن ششم، چهار مکتوب به گيلان و ديلمستان متعلق به نخستين سال‌هاي قرن هفتم هجري، مکتوبي به گيلان و ديلمان، سندي تازه دربار? ارتباط امامان يمن با علماي زيدي ايران در عصر صفوي، اطلاعات جالب دو کتاب زيدي دربار? مناسبات امامان زيدي با شاهان صفوي و با مغولان هند، بخشي از تاريخ شمال ايران، مجموعه‌اي از سنت زيديان شمال ايران در کتابخان? مجلس، پاره‌هايي دربار? ابوطالب هاروني، مکتوبي از غزالي، محمود پسيخاني و زيديه، چند نمونه سند و حکم سجلّي و قضايي از بيهق قرن ششم هجري، مناقب خوارزمي و نسخه‌اي کهن از آن و فارسيات ابوسعد سمّان و قطعه شعري نويافته از رودکي از جمله مطالبي هستند که در کتاب «زيديه در ايران» مي‌خوانيد.
آنچه در پي مي‌آيد بخشي است از مقاله‌اي با عنوان «زيديه و منابع مکتوب اماميّه» از فصل اول اين کتاب: «مناسبات ميان دو گرايش عمد? شيعه، يعني اماميه و زيديه، از همان آغاز شکل‌گيري اين دو گرايش وجود داشته است. گرچه در کوفه رجال شيعه در گرايش‌هاي مختلفي دسته‌بندي مي‌شدند، اما در قرن دوم هجري با وجود نزاع‌هاي حاد ميان زيديه و اماميه، شاهد يک دادوستد فرهنگي ميان اين دو فرقه هستيم که به‌ويژه در حديث شيعي خود را نشان مي‌دهد. پس از آغاز غيبت صغراي امام عصر (ع) زمين? اجتماعي براي نزديکي دو فرقه و يا دست‌کم کم‌رنگ شدن نزاع‌ها ميان آنان ايجاد شد؛ چرا که در غيبت امام غايب، طبعاً حساسيت اماميه به دعاوي امامت از سوي رهبران زيدي کم‌تر شد. در عين حال، مي‌بينيم که جدا از کوفه (عراق)، در بخش‌هايي از ايران و از همه مهم‌تر در ري، به دليل همسايگي زيديه و اماميه، نزاع‌هاي کلامي رونق بيشتري گرفت، به‌ويژه اينکه به‌تازگي در ميان زيديه و اماميه، شيوه‌هاي جدلي و کلاميِ برخاسته از منظر معتزلي ريشه گرفته بود و به همين دليل، جا براي بحث‌هاي نظري در باب امامت، بيشتر شد.»
کتاب «زيديه در ايران» در انتشارات علمي منتشر شده است.

دربار? حسن انصاري، نويسند? کتاب «زيديه در ايران»
دکتر حسن انصاري، متولد 1349 در تهران، پژوهشگر تاريخ اسلام و علم کلام و فلسف? اسلامي است. انصاري فرزند آيت‌الله شيخ محمود انصاري قمي، از علماي مشهور تهران و نجف، است. او داراي دکتراي فلسفه و تاريخ اديان از دانشگاه سوربن پاريس و پسادکترا از دانشگاه آزاد برلين است و مدتي هم پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسف? اسلامي در همين دانشگاه بوده است.
عضويت در شوراي عالي علمي مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامي، عضويت در هيئت عالي علمي مدرس? مطالعات تاريخي مؤسس? مطالعات پيشرفت? پرينستون و تدريس در بخش خاور نزديک دانشگاه پرينستون، به‌عنوان استاد مهمان و با رتب? استاد تمام، از جمله سوابق علمي و اجرايي حسن انصاري است. از انصاري مقالات مختلفي در حوزه‌هاي کلام و فِرَق و حديث و تاريخ و انديش? سياسي کلاسيک اسلامي در نشريات علمي و دانشگاهي ايران و نيز مقالات فراواني دربار? تاريخ علم کلام و تشيع امامي در نشريات خارجي منتشر شده است.
از جمله آثار حسن انصاري مي‌توان به کتاب‌هاي«تشيع امامي در بستر تحول: تاريخ مکتب‌ها و باورها در ايران و اسلام» و «از ميراث غُلات» اشاره کرد.