فلسفه ی هنر میشل فوکو (گیلگمش) - تبارشناسی مدرنیته

کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» نوشت? جوزف تنکي
هنر، بيش از آنچه شايد در ابتدا به نظر برسد با فلسفه مربوط است اگر از منظر فيلسوفان به آثار هنري بنگريم. کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو: تبارشناسي مدرنيته»، با عنوان اصلي Foucaults Philosophy of Art: A Genealogy of Modernity، از خلال کندوکاو در نظريات ميشل فوکو درباب هنر غربي، وجهي از اين رابطه را مي‌نماياند.
پرداختن به هنر، جزو حاشيه‌ها و فرعيات کار ميشل فوکو بوده و او هيچ‌وقت به‌طور متمرکز به نقد و تفسير هنر نپرداخته است. اما آيا مي‌توان بين اين کار فرعي و اصلِ کار فوکو، که فلسفه‌ورزي است، ربط و پيوندي يافت؟ جوزف تنکي در کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» بر آن است که اثبات کند بله، مي‌شود و چنين پيوندي درواقع وجود دارد.
تنکي در کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» نشان مي‌دهد که آنچه فوکو درباب هنرهاي تجسمي گفته و نوشته است چگونه خود را به منظوم? فلسفي او وارد مي‌کند و از طريق نظريه‌هاي فلسفي فوکو چه درکي از هنر غربي مي‌توان پيدا کرد و رويکرد فلسفي فوکو چگونه مي‌تواند ما را در درک هنر غربي، به‌مثاب? تجلي‌اي از مدرنيته، ياري کند. تنکي با همين رويکرد است که در اين کتاب به مرور و بررسي و تحليل آراي فوکو دربار? هنرهاي تجسمي مي‌پردازد.
کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» يکي از اولين کتاب‌هايي است که در آن به‌شيوه‌اي نظام‌مند به آراي فوکو دربار? هنرهاي تجسمي پرداخته شده است.
متن اصلي کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» اولين بار در سال 2009 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو»
آنچه جوزف تنکي در کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو»، از خلال بررسي نظريات فوکو درباب آثار هنري و نقاشي‌هاي بعضي نقاشان مطرح و مهم تاريخ هنر غرب، به آن مي‌پردازد، رابط? شاخ? فرعي کار فکري فوکو، يعني تحليل هنرهاي تجسمي، با تجرب? مدرنيته در غرب است.
تنکي در کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» ديدگاه‌هاي فوکو درباب هنر غرب را به‌عنوان بخشي از روايت و تحليل فوکو از تاريخ مدرنيته و گسستي که در مرحله‌اي از مدرنيته در رويکرد به نقاشي پديد آمد مورد بررسي قرار مي‌دهد. او در اين کتاب همچنين، چنانکه خود در مقدمه‌اش بر ترجم? فارسي کتاب توضيح مي‌دهد، مي‌کوشد روش ديرينه‌شناسي ميشل فوکو را بازسازي کند و سپس تبيين کند که کاربست ديرينه‌شناسي فوکويي در مورد هنرهاي تجسمي چه معنايي مي‌تواند داشته باشد.
هدف کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» همان‌طور که در مقدم? مجيد پروانه‌پور بر ترجم? فارسي اين کتاب اشاره شده، برقراري اتصال و پيوند ميان نظرات فوکو دربار? هنر غربي با انديشه‌هاي فراگيرتر او در نخستين کتاب‌هايش و نيز روشن کردن نسبت نظريات فوکو با تبارشناسي مدرنيت? اروپايي در عرصه و چشم‌انداز هنر است.
موضوع مهمي که در کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» در بررسي نظريات فوکو دربار? هنر غربي و توضيح پيوند اين نظريات با تبارشناسي فوکوييِ مدرنيته مورد توجه قرار گرفته است، توجه فوکو به موضوع گسست نقاشان غربي از بازنمايي واقعيت و رو آوردن آن‌ها به بيان ماديت نقاشي است؛ گسستي که نقاشي را از وجه بازنمايانه‌اش وارد وجهي غيربازنمايانه کرد که در آن، نقاشي بيانگر خود بود نه بيانگر چيزي بيرون از خود.
کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» از مقدمه‌اي با عنوان «تبارشناسي مدرنيته» و پنج فصل تشکيل شده است. فصل‌هاي پنج‌گان? کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» عبارتند از: «نشانه‌هاي برآمدن مدرنيته»، «گسست»، «نقاشي ناتأييدگر»، «ضديت با افلاطون‌گرايي» و «ميراث کلبي‌مسلکانه».
جوزف تنکي در بخشي از مقدم? کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو» دربار? هدف خود از نگارش اين کتاب مي‌نويسد: «قصد من در اين کتاب دفاع از گاه‌شناسي‌هاي نامتعارف فوکو در برابر اتهاماتي از اين‌دست که او تاريخ هنر را بازيچه قرار مي‌دهد نيست، بلکه مي‌خواهم نشان دهم که چگونه اين توصيفات تبارشناختي مي‌توانند به روشن کردن و متحول ساختن فضايي منجر شوند که هنوز بخش اعظم آن متعلق به ماست. مي‌توان گفت که هدف از اين کتاب آن است که ببينيم تلاش براي تأمل درباره‌ي تاريخ هنر تا چه حد مي‌تواند آن را از دست چيزي که اين تاريخ در سکوت بدان مي‌انديشد برهاند و به انجام کردوکارهايي ديگرگونه توانمند سازد. بيش از آن‌که بخواهم يک نقطه‌ي گذار محتمل را در سير تاريخ و توليد هنر مشخص کنم، در دفاع از اين امر سخن خواهم گفت که روش‌هاي تاريخي فوکو نقطه‌ي آغازي براي زيباشناسي فلسفي مي‌آفرينند.»

دربار? جوزف تنکي، نويسند? کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو»
جوزف تنکي (Joseph Tanke)، متولد 1978، فيلسوف امريکايي و استاد فلسفه در دانشگاه هاوايي در مانوآ است. حوز? کاري و پژوهشي تنکي، فلسف? قاره‌اي، تاريخ فلسفه، زيبايي‌شناسي، نظري? هنر و هستي‌شناسي تاريخي را دربرمي‌گيرد.
تنکي بيش از هرچيز با تحليل‌هايش دربار? متفکران اصلي سنت فلسفي فرانسه، مثل ميشل فوکو و ژاک رانسير، شناخته مي‌شود. او نخستين پژوهشگري است که مقدم? انتقادي جامعي بر انديش? ژاک رانسير نوشته است.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو»
کتاب «فلسفه‌ي هنر ميشل فوکو: تبارشناسي مدرنيته» با ترجمه و مقدم? مجيد پروانه‌پور و نيز پيش‌گفتاري از نويسنده بر ترجم? فارسي اين کتاب، در نشر گيلگمش، ناشر کتاب‌هاي هنر خانواده‌ي فرهنگي چشمه، منتشر شده است.
مجيد پروانه‌پور، متولد 1358، مترجم ايراني و پژوهشگر فلسف? هنر است. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب‌هاي «مباني تاريخ هنر»، «نقد هنر» و «فلسفه در شش ساعت و پانزده دقيقه» اشاره کرد.
از پروانه‌پور اثري تأليفي نيز با عنوان «نسبت کلمه با تصوير: گزارشي از مباني فلسفي‌بلاغي» منتشر شده است.