خاطرات نورنبرگ - یادداشت های روزانه روانشناس زندان از ملاقات با محکومان

کتاب «خاطرات نورنبرگ» نوشت? جی. ام. گیلبرت
روایت یک شاهد عینی از دادگاه نورنبرگ و متهمان این دادگاهِ معروف تاریخ. کتاب «خاطرات نورنبرگ: یادداشت‌های روزان? روانشناس زندان از ملاقات با محکومان»، با عنوان اصلی Nuremberg Diary، روایت جی. ام. گیلبرت، روانشناس متهمان دادگاه نورنبرگ، از مشاهدات و شنیده‌هایش در جریان برگزاری این دادگاه است.
دادگاه نورنبرگ یکی از معروف‌ترین دادگاه‌های رسیدگی به جنایت علیه بشریت است؛ دادگاهی که بعد از جنگ دوم جهانی از سوی متفقین برپا شد و به محاکم? رهبران و سران آلمان نازی پرداخت.
جی. ام. گیلبرت، به‌عنوان مترجم و روانشناس زندان، از امریکا به این دادگاه فرستاده شد و در جریان برگزاری محاکمات نورنبرگ با متهمان این دادگاه، که اغلبشان امروزه از چهره‌های مشهور تاریخ آلمان نازی به حساب می‌آیند و نامشان تداعی‌گر جنایت و هول و وحشت و کشتار و شکنجه است، گفت‌وگو کرد. کتاب «خاطرات نورنبرگ» ماحصل این گفت‌وگوها و چیزهایی است که گیلبرت در دادگاه نورنبرگ دید و شنید و دریافت.
کتاب «خاطرات نورنبرگ» ما را از فاصله‌ای نزدیک با رهبران و سران نازی، در زمانی که دیگر جزو فاتحان نبودند و نقش مغلوب را ایفا می‌کردند، روبه‌رو می‌کند و نوری می‌تاباند بر بخشی از تاریخ قرن بیستم و جنگ دوم جهانی و همچنین امکانی را پدید می‌آورد برای تأمل دربار? فاشیسم و نازیسم و به‌ویژه تأمل در ریشه‌ها و جنبه‌های روانشناختی آن.
متن اصلی کتاب «خاطرات نورنبرگ» اولین بار در سال 1947 منتشر شده است.

مروری بر کتاب «خاطرات نورنبرگ»
جی. ام. گیلبرت در کتاب «خاطرات نورنبرگ» روایت خود از گفت‌وگوها و مواجهاتش با رهبران نازی در دادگاه نورنبرگ را، بعد از پیش‌گفتاری با عنوان «متهمان» که در توضیح چگونگی شکل‌گیری این کتاب و ارائ? پس‌زمینه‌ای از آن نوشته شده است، با شرح واکنش‌های رهبران زندانی نازی به کیفرخواست‌شان آغاز می‌کند و از طریق نقل هر نظری که هرکدام از این رهبران دربار? کیفرخواست‌شان ابراز کرده‌اند، تصویری اولیه از شخصیت آن‌ها ارائه می‌دهد و همچنین نشان می‌دهد که هر یک از رهبران نازی چه نظری دربار? اعمالشان داشته‌اند و چقدر کار خودشان را توجیه یا از خود سلب مسئولیت می‌کرده‌اند و چقدر خودشان را بی‌گناه می‌دانسته‌اند. در همین بخش از کتاب «خاطرات نورنبرگ» می‌بینیم که هرمان گورینگ در پاسخ به درخواست مبنی بر نظر دادن راجع به کیفرخواست، نوشته بوده است: «فاتح همیشه قاضی است، و مغلوب همیشه متهم.»
البته در میان واکنش‌های رهبران نازی به کیفرخواست‌شان در دادگاه نورنبرگ، که گیلبرت در کتاب «خاطرات نورنبرگ» آن‌ها را ثبت کرده است، به واکنشی چون واکنش آلبرت اشپر، وزیر رایش در امور تسلیحات و مهمات، هم برمی‌خوریم که صادقانه به گناه نازی‌ها اذعان دارد و نظرش دربار? کیفرخواست و محاکم? نورنبرگ این است که: «این محاکمه لازم است. چنین جنایت‌های وحشتناکی حتی در نظامی خودکامه، مسئولیتی جمعی است.»
گیلبرت، سپس به متهمان نزدیک‌تر می‌شود و ما را از فاصله‌ای نزدیک‌تر با نازی‌هایی که موضوع کتاب «خاطرات نورنبرگ» هستند و افکار و نظراتی که آن‌ها ارائه می‌دهند آشنا می‌کند تا از پشت آنچه متهمان نورنبرگ می‌گویند ناگفته‌هایشان هم شنیده شود چون حقیقت نه لزوماً در آنچه این متهمان می‌گویند که در پشت گفته‌هایشان نهفته است و آن‌ها در گفته‌هایشان حقیقت را انکار یا تحریف می‌کنند.
گیلبرت در پیش‌گفتار کتاب «خاطرات نورنبرگ» تأکید می‌کند که «بخش عمده‌ای از مکالمات نازی‌ها صرف عقلانی‌سازی، توجیه خویشتن و زدن اتهامات متقابل می‌شد؛ اما حتی در این اظهارات، و با صداقت بیشتری که در ابراز عقیده دربار? دیگران نشان می‌دادند تا خودشان، خواه‌ناخواه شخصیت‌ها و انگیزه‌هایشان را آشکار می‌کردند.»
کتاب «خاطرات نورنبرگ» از پیش‌گفتار، سی‌وشش فصل و یک مؤخره تشکیل شده است.
فصل‌های سی‌وشش‌گان? کتاب «خاطرات نورنبرگ» عبارتند از: «واکنش‌ها به کیفرخواست»، «خودکشی روبرت لی»، «اشترایخر»، «هس»، «گورینگ»، «فون ریبنتروپ»، «شاخت»، «فرانک»، «فون شیراخ»، «اشپر»، «کیتل»، «یودل»، «فون پاپن»، «آزمون‌های روان‌شناختی»، «یادداشت‌های محاکمه»، «تعطیلات کریسمس در زندان»، «پایان اظهارات دادستانی انگلیسی – امریکایی»، «کیفرخواست فرانسه»، «کیفرخواست روسیه»، «دفاعی? گورینگ»، «دفاعی? هس»، «دفاعی? ریبنتروپ»، «دفاعی? کیتل»، «دفاعی? کالتربرونر»، «دفاعی? روزنبرگ»، «دفاعی? فرانک»، «دفاعی? فریک»، «دفاعی? اشترایخر»، «دفاعی? شاخت»، «دفاعی? دونیتس»، «دفاعی? رایدر»، «دفاعی? فون شیراخ»، «دفاعی? یودل»، «دفاعی? فون پاپن»، «دفاعی? اشپر» و «جمع‌بندی‌ها».
در بخشی از کتاب «خاطرات نورنبرگ» می‌خوانید: «من به همراه انبوهی از زندانیان در بیستم اکتبر 1945 وارد نورنبرگ شدم، روزی که دادگاه نظامی بین‌المللی کیفرخواست‌هایی علیه 23 جنایتکار جنگی نازی که در آن زمان در بازداشت بودند دریافت کرد. من که افسر اطلاعات نظامی و مسلط به زبان آلمانی بودم، فروپاشی ماشین جنگی نازی‌ها و شواهد سبعیت آن‌ها را در جاهایی مثل بازداشتگاه جمعی داخائو پیش از روز پیروزی دیده بودم. حرفه‌ام روانشناسی بود و طبیعتاً علاقه داشتم دریابم چه چیزی باعث پیوستن آدم‌ها به جنبش نازی و انجام کارهایی می‌شد که انجام دادند.
بازپرسی من از اسرای جنگ و غیرنظامیان آلمانی به نتیج? قطعی نرسیده بود. "خرده‌پاها" فقط از خودشان سلب مسئولیت می‌کردند و می‌گفتند مطیع رهبرانی بوده‌اند که به آن‌ها خیانت کردند. این رهبران حالا در زندان نورنبرگ بودند و این همان جایی بود که من می‌خواستم باشم.»

دربار? جی. ام. گیلبرت، نویسند? کتاب «خاطرات نورنبرگ»
گوستاو مارک گیلبرت (Gustave Mark Gilbert)، متولد 1911 و درگذشته به سال 1977، روانشناس امریکایی است. گیلبرت دارای دکترای روانشناسی از دانشگاه کلمبیا بود. او در دوران جنگ جهانی دوم، به‌خاطر دانستن زبان آلمانی، به‌عنوان مترجم و با درج? ستوان یکمی به خارج از کشور فرستاده شد. گیلبرت بعد از جنگ، چنانکه پیش‌تر اشاره شد، به‌عنوان مترجم دادگاه نورنبرگ به نورنبرگ آلمان فرستاده و در آنجا به‌عنوان روانشناس زندانیان آلمانی منصوب شد که کتاب «خاطرات نورنبرگ» او محصول همین دوره است.
از دیگر آثار جی. ام. گیلبرت می‌توان به کتاب‌ «روانشناسی دیکتاتوری: براساس بررسی رهبران آلمان نازی» اشاره کرد که کتابی است در معرفی آدولف هیتلر با استفاده از شهادت‌های نزدیک‌ترین ژنرال‌ها و فرماندهان او.

دربار? ترجم? فارسی کتاب «خاطرات نورنبرگ»
کتاب «خاطرات نورنبرگ: یادداشت‌های روزان? روانشناس زندان از ملاقات با محکومان» با ترجم? کاوه باسمنجی و مقدمه‌ای از مترجم، با عنوان «جلو? قانون: ترازوی عدالت و وزن? قدرت»، در نشر مانوش منتشر شده است.
کاوه باسمنجی، متولد 1340، مترجم ایرانی است. از ترجمه‌های او می‌توان به کتاب‌های «نقاب مرگ سرخ و 18 قصه دیگر» و «وصایای تحریف‌شده» اشاره کرد.