کتاب «حالا نگاه نکن» نوشت? مارک سندرسن
تکنگاریای دربار? یکی از فیلمهای مطرح و مهم تاریخ سینما. کتاب «حالا نگاه نکن»، با عنوان اصلی Dont Look Now، که این عنوان را از فیلمی به همین نام گرفته است، کندوکاو مارک سندرسنِ فیلمنامهنویس و منتقد در وجوه گوناگون ساختاری و مضمونی و تکنیکی فیلم «حالا نگاه نکن» بهکارگردانی نیکلاس روگ، کارگردان انگلیسی، است.
نیکلاس روگ فیلم «حالا نگاه نکن» را، که تریلری در ژانر وحشت است، براساس داستانی از دافنه دوموریه ساخت. این فیلم، در سال 1973 اکران شد و اکنون یکی از فیلمهای کلاسیک و خوشساخت تاریخ سینما، در ژانر وحشت، بهحساب میآید.
داستان فیلم «حالا نگاه نکن» دربار? زوجی است که دختر خود را در سانحهای از دست دادهاند و برای تسکین اندوه ناشی از مرگ فرزندشان به ونیز سفر کردهاند و طی این سفر با موقعیتی مرموز مواجه میشوند که مرتبط با جهان ارواح است.
تمرکز فیلم «حالا نگاه نکن» بر روانشناسی غم و اندوه و تأثیری است که مرگ یک کودک میتواند بر رابط? یک زوج داشته باشد. از وجوه اهمیت فیلم «حالا نگاه نکن» میتوان به سبک تدوین مبتکران? آن اشاره کرد.
مارک سندرسن در کتاب «حالا نگاه نکن» ما را به دنیای غریب این تریلر گوتیک میبرد و بر زوایای گوناگون تکنیکی و مضمونی آن نور میتاباند و همچنین گزیدهای از گفتوگوهایش با نیکلاس روگ، کارگردان فیلم «حالا نگاه نکن»، و جولی کریستی، یکی از بازیگران اصلی این فیلم، و نیز گفتوگویی کامل با نیکلاس روگ را بهعنوان کاملکنند? تکنگاری خود دربار? فیلم «حالا نگاه نکن» به کتاب میافزاید.
کتاب «حالا نگاه نکن» کتابی است که هم میتواند به کسانی که قبلاً فیلم «حالا نگاه نکن» را دیدهاند کمک کند که درک تازهای از این فیلم پیدا کنند و جزئیات و ظرافتهای تکنیکی و ساختاری و مضمونی آن را بهتر دریابند و هم کسانی را که هنوز این فیلم را ندیدهاند به تماشای آن ترغیب کند.
متن اصلی کتاب «حالا نگاه نکن» اولین بار در سال 1996 منتشر شده است.
مروری بر کتاب «حالا نگاه نکن»
مارک سندرسن، چنانکه پیشتر اشاره شد، در کتاب «حالا نگاه نکن» میکوشد که به تحلیل تمام جنبههای فیلم «حالا نگاه نکن» نیکلاس روگ بپردازد و وجوه گوناگون این فیلم را ریزبینانه و موشکافانه تحلیل کند تا مخاطب این کتاب را هرچه بیشتر با لذتی که او خود از این فیلم برده و نکاتی که در آن کشف کرده است شریک سازد.
سندرسن در بخشی از کتاب «حالا نگاه نکن» به مقایس? فیلم نیکلاس روگ با قص? دافنه دوموریه، که فیلم از آن اقتباس شده است، میپردازد تا نشان دهد که چه نسبتی میان فیلم «حالا نگاه نکن» و قصهای که فیلم براساس آن ساخته شده است وجود دارد. او همچنین در کتاب «حالا نگاه نکن» وجوه تکنیکی و ساختاری فیلم نیکلاس روگ را میشکافد، از بازیِ بازیگران آن سخن میگوید، پای صحبتهای جولی کریستی، که بهعنوان یکی از بازیگران اصلی در فیلم «حالا نگاه نکن» ایفای نقش کرده است، و نیز پای صحبتهای نیکلاس روگ مینشیند و خلاصه اینکه از درهای مختلف به این فیلم وارد میشود و در دنیای آن پرسه میزند تا از هیچ نکتهای غافل نماند.
سندرسن در فصل اول کتاب «حالا نگاه نکن» دربار? جنبههای گوناگون فیلم نیکلاس روگ و نقاط قوت آن و آنچه فیلم او را به فیلمی ماندگار و نبوغآمیز بدل میکند و نیز دربار? مراحل سیروسلوک خود در دنیای این فیلم و آنچه در دورههای گوناگون زندگیاش از آن درک کرده است، مینویسد: «و حالا نگاه نکن را میتوان از چندین جنبه بررسی کرد: همچون نمون? درخشانی از اقتباس ادبی؛ همچون تریلر گوتیک؛ همچون کمدی سیاه؛ و همچون کندوکاو اندوه. در نوجوانی، مورد دوم به فکرم خطور کرد؛ در مقام دانشآموز تحتتأثیر مورد اول قرار گرفتم؛ در بیست و اندی سالگی، مورد سوم را درک کردم؛ و اکنون، در ده? چهارم زندگی، به اجبارِ شرایط – مرگ یکی از نزدیکان – متوجه شدهام نحو? تعامل فیلم با داغدیدگی چقدر حساس و تیزبینانه است. تکنیک چشمگیر و سبک درخشان جریان نهفت? قدرتمندی از احساس واقعی را پنهان میکند که غالباً نادیده گرفته شده. این چیزی است که حالا نگاه نکن را به اثری بسیار فراتر از یک فیلم ترسناک تمامعیار تبدیل میکند: در پرداختن به ژانر، نبوغ فیلم را شاهدیم.
البته حالا نگاه نکن فیالواقع هم? این چیزها در آنِ واحد است. روگ هم? اینها را انجام میدهد و از آن لذت میبرد؛ او قواعد داستانهای ارواح را به سخره میگیرد و در عین حال، معنای جدیدی به آنها میبخشد. بهرهمندی از این دو مورد یکی از ویژگیهای هر شاهکاری است. حالا نگاه نکن نیز فیلمی دربار? فیلم است. روگ نور را برای وضوحبخشیدن به زندگی به کار میگیرد.»
کتاب «حالا نگاه نکن» با مقدمهای بهقلم جیسن وود همراه است.
دربار? مارک سندرسن، نویسند? کتاب «حالا نگاه نکن»
مارک سندرسن (Mark Sanderson)، متولد 1962، فیلمنامهنویس، مشاور و منتقد فیلم است. سندرسن همکاری با کارگردانان کهنهکار، تهیهکنندگان برند? جایز? اسکار و نامزدهای جوایز بازیگری اسکار، امی و گلدن گلوب را در کارنام? کاری خود دارد.
دربار? ترجم? فارسی کتاب «حالا نگاه نکن»
کتاب «حالا نگاه نکن» با ترجم? بابک کریمی در مجموع? «یک فیلم، یک جهان» نشر خوب منتشر شده است.
مجموع? «یک فیلم، یک جهان» شامل کتابهایی است دربار? فیلمهای مهم و تأثیرگذار تاریخ سینما که بهدبیری بابک کریمی در نشر خوب به چاپ رسیدهاند. در مقدمهای که بابک کریمی بر کتابهای مجموع? «یک فیلم، یک جهان» نوشته، دربار? این مجموعه آمده است: «مجموع? "یک فیلم، یک جهان" مشتمل بر تکنگاریهایی است دربار? فیلمهای نامی و اثرگذار تاریخ سینما. در انتخاب این کتابها، نه فیلمهایی خاص و سلیقهای مشخص بلکه اهمیت فیلم و کتاب مد نظر در اولویت است و از میان چندینوچند مجموع? کتاب انگلیسی و فرانسوی، آثاری برگزیده میشوند که تا حد ممکن با تاریخ کتابهای سینمایی ایران نسبتی داشته باشند و جای خالی آنها حس شود؛ البته در مواردی نیز که کتاب دلخواه موجود نیست، کتابی مختص این مجموعه تدوین میشود.
هر کتابی از مجموع? "یک فیلم، یک جهان" درصدد است "فیلم" مورد مطالعهاش را به وسعت یک "جهان" ببیند.»
بابک کریمی، متولد 1366، منتقد فیلم و مترجم ایرانی است. کریمی، علاوه بر دبیری مجموع? «یک فیلم، یک جهان»، دبیری مجموعهای دیگر به نام «سینماگران» را نیز در انتشارات خوب بهعهده دارد.
از ترجمههای بابک کریمی میتوان به کتابهای «سابق? خشونت» و «آنها زندگی میکنند» اشاره کرد.
