پیشگامان کهن تصوف 2 جلدی - مشایخ شرق و غرب

کتاب «پيشگامان کهنِ تصوف» نوشت? ريشارد گرامليش
شرح حال عارفان مشهور و پيشگامِ تاريخ عرفان و تصوف اسلامي، به‌قلم ريشارد گرامليش، عرفان‌پژوه مطرح آلماني. کتاب «پيشگامان کهن تصوف»، با عنوان اصلي Alte Vorbilder des Sufitums، اثري کلاسيک و مرجع در حوز? عرفان و تصوف اسلامي است.
ريشارد گرامليش در کتاب «پيشگامان کهن تصوف» ماحصل تحقيقاتش در احوال بيست‌ودو تن از چهره‌هاي پيشرو در عرفان و تصوف اسلامي را در دو جلد تنظيم و منتشر کرده است.
جلد اول کتاب «پيشگامان کهن تصوف»، با عنوان فرعي «مشايخ غرب»، دربار? سيزده تن از مشايخ غرب جهان اسلام در بصره و بغداد است و جلد دوم اين کتاب، با عنوان فرعي «مشايخ شرق»، به معرفي و شرح حال نُه تن از مشايخ شرق جهان اسلام در ايران و به‌ويژه خراسان اختصاص دارد.
کتاب «پيشگامان کهن تصوف» منبعي غني براي شناخت عارفاني است که در تاريخ عرفان و تصوف جزو پيشگامان و چهره‌هاي پيشرو عرفان و تصوف اسلامي به‌حساب مي‌آيند.

مروري بر کتاب «پيشگامان کهنِ تصوف»
جلد اول کتاب «پيشگامان کهن تصوف» با پيش‌گفتاري از ريشارد گرامليش آغاز مي‌شود. گرامليش در پيش‌گفتار کتاب «پيشگامان کهن تصوف» دربار? شيو? کار و رويکرد خود در اين کتابِ دوجلدي و فقدان منابع کافي دربار? عُرَفايي که او در کتاب «پيشگامان کهن تصوف» به آن‌ها پرداخته، سخن گفته و نيز محدوديت‌هايي را که پژوهشگر، در تحقيقي اين‌چنين، با آن‌ها مواجه مي‌شود شرح داده است.
بعد از اين پيش‌گفتار، وارد بخش اصلي کتاب «پيشگامان کهن تصوف» مي‌شويم که شامل شرح زندگي و افکار و احوال نخستين عارفان تاريخ تصوف اسلامي است.
چنانکه پيش‌تر اشاره شد، در جلد اول کتاب «پيشگامان کهن تصوف» به عارفان غرب و در جلد دوم، به عارفان شرق جهان اسلام، در ايران و خصوصاً خراسان، پرداخته شده است.
هر بخش از کتاب «پيشگامان کهن تصوف» به شرح احوال و افکار يک عارف اختصاص دارد و نويسنده در هر بخش، به معرفي شخصيت و شرح زندگي و روابط و خُلقيات عارفي که آن بخش به او اختصاص دارد و نيز توضيح دربار? دنياي اعتقادات آن عارف و مفاهيم اصلي و کليديِ منظوم? اعتقادي او پرداخته است.
عارفاني که در جلد اول کتاب «پيشگامان کهن تصوف» از آنان سخن رفته است عبارتند از: محمدبن واسع، ثابت‌بن اسلم بُناني، فرقد سَبَخي، مالک‌بن دينار، عطاء سليمي، ابراهيم‌بن ادهم، داود طائي، ابوتراب نخشبي، عمروبن عثمان مکي، ابوالحسين نوري، رويم‌بن احمد، ابومحمد جريري و ابوبکر شبلي.
در جلد دوم کتاب «پيشگامان کهن تصوف» نيز شرح زندگي و احوال و عقايد اين عارفان آمده است: شقيق بلخي، حاتم اصم، احمدبن خضرويه، ابوحفص حداد، حمدون قصّار، ابوعثمان حيري، محمدبن فضل بلخي، ابوبکر واسطي و ابوالعباس سيّاري.
ريشارد گرامليش در بخشي از پيش‌گفتارش بر کتاب «پيشگامان کهن تصوف» دربار? شيو? خود در تأليف اين کتاب مي‌نويسد: «مشايخ در اين کتاب در تک‌شرح‌هاي بسته و مستقل از يکديگر معرفي مي‌شوند. هرچند سعي من بر اين بود که از هر يک از آنان تا حد امکان هر آنچه در دسترس داشتم، منظور کنم، اما آن‌گونه که از يک تک‌نگاري جامع انتظار مي‌رود، به محيط سياسي و فرهنگي و ميراث فکري حاضر در پيرامون هر يک و هم‌زمان اثرگذار بر آنان دقيق‌تر نپرداخته‌ام. يک چهره – وانگهي درست مانند منابع مربوط به شرح احوال که در آنها به نظر مي‌رسد که بر يک چهره به طور تک و مستقل به‌ندرت چيزي از آشوب‌زدگي‌هاي زمان او تأثير داشته است – به نحوي پرت از تاريخ، بيرون از محيط خود، همچون تصويري در زمين? طلايي جلوه مي‌کند. بدون يک‌چنين محدوديتي معرفي شمار نسبتاً زيادي از مراجع و صاحب‌نظران ممکن نمي‌بود.»

دربار? ريشارد گرامليش، نويسند? کتاب «پيشگامان کهنِ تصوف»
ريشارد گرامليش (Richard Gramlich)، متولد 1925 و درگذشته به سال 2006، عرفان‌پژوه آلماني بود. گرامليش را از پژوهشگران مهم عرفان و تصوف اسلامي مي‌دانند.
گرامليش همچنين استاد تاريخ ديني دانشکد? الهيات دانشگاه فرايبورگ بريسگائو بود.
در سال 2004 کتابخان? او، که حاوي آثاري نادر و کمياب و حدود دويست‌وپنجاه متن چاپ سنگي فارسي و عربي بود، به‌عنوان امانت دائم در اختيار کتابخان? دولتي باواريا در مونيخ قرار گرفت.
از جمله آثار ريشارد گرامليش مي‌توان به کتاب‌هاي «فرقه‌هاي شيع? دراويش ايران» و «عرفان اسلامي: ده قرن متون صوفيانه» اشاره کرد.
گرامليش همچنين تعدادي از آثار مهم عرفاي اسلامي را ترجمه کرده است.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «پيشگامان کهنِ تصوف»
کتاب «پيشگامان کهن تصوف» با ترجمه و مقدم? شيرين شادفر در انتشارات حکمت منتشر شده است.
شيرين شادفر متولد، 1349، مترجم ايراني است. او کتاب «امام قاسم‌بن ابراهيم و اصول اعتقادي زيديّه» را نيز به فارسي ترجمه کرده است.
شادفر همکاري با مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامي (مرکز پژوهشهاي ايراني و اسلامي)، در پروژه‌هاي دائره‌المعارف بزرگ اسلامي، دانشنام? فرهنگ مردم ايران و دانشنام? تهران بزرگ، را نيز در کارنام? کاري خود دارد.