صحنه و روشنگری 2 جلدی قابدار (نشر نو) - آثار نمایشی سید علی نصر

کتاب «صحنه و روشنگري: آثار نمايشي سيد علي نصر» به‌کوشش فرشته کوثر
مجموعه‌اي از نمايشنامه‌هاي تأليفي، اقتباسي و ترجم? سيد علي نصر و مونولوگ‌هاي تئاتريِ او. کتاب دوجلديِ «صحنه و روشنگري: آثار نمايشي سيد علي نصر»، که به‌کوشش فرشته کوثر، نو? سيد علي نصر، فراهم آمده است، هرآن‌چه از آثار نمايشيِ تأليفي و اقتباسي و ترجم? نصر و مونولوگ‌هاي او را، که در دسترس گردآورند? اين کتاب بوده، و هرآن‌چه از اين آثار را که او توانسته پيدا کند، دربرمي‌گيرد.
سيد علي نصر به «پدرِ تئاتر ايران» معروف است و از همين رو کتاب «صحنه و روشنگري» مرجعي‌ست ارزشمند براي تحقيق در تاريخ تئاتر نوينِ ايران و آگاهي از آثار و دستاوردهاي يکي از بنيانگذارانِ اين عرصه.
کتاب «صحنه و روشنگري» همچنين کتابي است که ما را با نمونه‌هايي از نخستين متون نمايشيِ ايرانيِ معاصر و نمونه‌هايي از اولين اقتباس‌ها و ترجمه‌ها از متون نمايشيِ غربي آشنا مي‌کند و همچنين تصويري نقادانه از جامع? ايران، در زماني که متون گردآمده در اين کتاب پديد آمده‌اند، به دست مي‌دهد.

مروري بر کتاب «صحنه و روشنگري»
چنانکه فرشته کوثر در مقدم? کتاب «صحنه و روشنگري» توضيح داده است، آن‌چه او از علي نصر در اين کتاب دوجلدي فراهم آورده است، يکي شامل نمايشنامه‌هايي است نصر خود آن‌ها را داده بوده که تايپ شوند و به خط خودش شماره‌گذاري‌شان کرده بوده، که از مجموع اين نمايشنامه‌ها، سه جلد مفقود شده و در دسترس گردآورند? کتاب «صحنه و روشنگري» نبوده است.
ديگر نمايشنامه‌هايي که در کتاب «صحنه و روشنگري» گردآوري شده‌اند، آن‌هايي هستند که در آرشيو تئاتر ايران موجود بوده‌اند و فرشته کوثر با ياري گرفتن از دست‌نوشته‌هاي علي نصر و با کمک حسن ملکي، پژوهشگر تئاتر ايران و مترجم ايراني، توانسته آن‌ها را پيدا کند و در کتاب «صحنه و روشنگري» بگنجاند.
کتاب «صحنه و روشنگري» هم شامل نمايشنامه‌هايي است که علي نصر خود آن‌ها را نوشته بوده و هم نمايشنامه‌هايي که ترجمه يا اقتباس‌هاي او از آثار نمايشنامه‌نويسان بزرگ بوده‌اند. اين کتاب همچنين مجموعه‌اي از مونولوگ‌هاي نمايشي علي نصر را دربرمي‌گيرد.
کتاب «صحنه و روشنگري» با پيشگفتاري به‌قلم فرشته کوثر آغاز مي‌شود. در بخشي از اين پيشگفتار، به معرفي نوشته‌هايي که از علي نصر در دسترس هستند و هنوز چاپ نشده‌اند، پرداخته شده است. فرشته کوثر همچنين در پيشگفتار کتاب «صحنه و روشنگري»، براساس خاطرات شخصي خودش از پدربزرگش و نيز بعضي نوشته‌هاي خودِ علي نصر، تصويري اجمالي و شخصي از او ارائه داده است.
بعد از پيشگفتار کتاب «صحنه و روشنگري» مقدمه‌اي مفصل، باز به‌قلم فرشته کوثر، آمده که با رجوع به خاطرات شخصي علي نصر و استفاده از اين خاطرات و نيز با استفاده از خاطرات ديگران، فراهم آمده است. در اين مقدمه به شرح زندگي علي نصر و معرفي آثار او پرداخته شده است.
بعد از مقدمه، نمايشنامه‌هاي تأليفي و اقتباسي و ترجم? نصر و مونولوگ‌هاي او را مي‌خوانيد و اين بخش اصلي کتاب «صحنه و روشنگري» و شامل آثار نمايشي تأليفي و اقتباسي و ترجم? علي نصر است.
در پايان کتاب «صحنه و روشنگري» هم پيوست‌هايي آمده، شامل اسناد و عکس‌هايي مربوط به علي نصر.
در نمايشنامه‌ها و مونولوگ‌هاي کتاب «صحنه و روشنگري» هم شاهد احاط? نصر بر زبان و فرهنگ عامه هستيم و هم شاهد دغدغه‌مندي‌اش دربار? مسائل اجتماعي روزگار خود و ارشاد و تربيت مردم و پرورش افکار آن‌ها و اصلاح جامعه و بهبود آن از طريق هنر تئاتر. بنابراين، چنانکه از نمايشنامه‌ها و مونولوگ‌هاي کتاب «صحنه و روشنگري» هم مشهود است، تئاتر براي علي نصر، نه‌فقط سرگرمي، بلکه وسيله‌اي براي آموزش و اصلاح مردم و جامعه به‌حساب مي‌آمده است و به اين موضوع در مقدم? کتاب «صحنه و روشنگري» نيز اشاره شده است.
حاج حکيم‌باشي، مهرانگيز و سياوش، مجيد و کلفتش، اتفاق کوچ? غريبان، بدري جون، عجول ديوان، اپرت قوزي، چگونه هنرپيشه شدم، حسن جنّي، سربه‌سر گذاشتن جمشيد و زينت، کلوب جانيان، شيوه زدن عشاق به يکديگر، پدر بي‌سوادي بسوزد، پُز دادن به درد نمي‌خورد، راسپوتين، کوچولو موچولو، چاه مکن بهر کسي اول خودت دوم کسي، جناب خان، دو نفر خجالت‌کش، کمدي دکتر زيرک، لعنت بر لقب، زندگاني آقا محمد (نتيج? اثرات ترياک)، عجب پوکري، يتيم، آشتي‌کنان زن و شوهر، طلبکار و بدهکار، استر و مردخاي، تاجر ونيزي و اگر يک دفعه به چنگم افتادي از جمله نمايشنامه‌ها و کنفرانس راديو، يک فال از حافظ، شرافت، يک کلوم حسابي، قانون چيست، چپ، مادرشوهر، عشق، طبق مقررات، مدپرست، خواب ديدن آمد و نيامد دارد و ترياکي از جمله مونولوگ‌هايي هستند که در کتاب «صحنه و روشنگري» مي‌خوانيد.
کتاب «صحنه و روشنگري: آثار نمايشي سيد علي نصر» در دو جلد در نشر نو منتشر شده است.

دربار? سيد علي نصر
سيد علي نصر، متولد 1274 در تهران و درگذشته به سال 1340، نمايشنامه‌نويس، کارگردانِ تئاتر، مؤلف، مترجم، سياستمدار و ديپلمات ايراني بود. نصر را «پدر تئاتر ايران» لقب داده‌اند چون او از بنيانگذارنِ نمايش، به‌سبک غربي، در ايران بود.
نصر «کمدي ايران» را، به‌الگوي تئاترهاي اروپايي، تأسيس کرد. او همچنين به نگارش و اقتباس و ترجمه و کارگرداني تعداد زيادي نمايشنامه پرداخت و نيز تعداد زيادي مونولوگ‌ نمايشي نوشت و نخستين هنرستان هنرپيشگي در ايران را تأسيس کرد.
نصر، چنانکه پيش‌تر اشاره شد، به تئاتر نگاهي آموزشي و تربيتي داشت و آن را وسيله‌اي براي پرورش افکار مردم و اصلاح جامعه مي‌دانست. او رئيس کميسيون نمايش «سازمان پرورش افکار» هم بود.
نصر، زبان و فرهنگ عاميانه را خوب مي‌شناخت و چنانکه در پيشگفتار فرشته کوثر بر کتاب «صحنه و روشنگري» توضيح داده شده، از او دو کتابِ چاپ‌نشده در حوز? فرهنگ عامه به جا مانده است که شامل امثال و حکم زبان فارسي و اصطلاحات و لغات عاميانه هستند.
علي نصر در دور? پهلوي دوم، مدتي وزير مختار ايران در چين، مدتي وزير پست و تلگراف و مدتي هم سفير کبير ايران در پاکستان شد.

دربار? فرشته کوثر، گردآورند? کتاب «صحنه و روشنگري»
فرشته کوثر، متولد 1325، مدرس زبان فارسي در دانشگاه ييل امريکا و مؤلف ايراني است. او، چنانکه پيش‌تر اشاره شد، نو? سيد علي نصر است. از فرشته کوثر دو اثر تأليفي به نام‌هاي «بيداد سکوت» و «چهل متل از کودکي» منتشر شده است.