باید می گفتم - پنجاه سال تاریخ نقاشی از نگاه بهرام دبیری و دیگران

کتاب «بايد مي‌گفتم: پنجاه سال تاريخ نقاشي از نگاه بهرام دبيري و ديگران» به‌کوشش رعنا دبيري
نوشته‌ها و حرف‌هايي دربار? بهرام دبيري و آثارش و نيز دربار? نقاشي و نقاشان و تاريخ نقاشي، از زبانِ بهرام دبيري و ديگران. کتاب «بايد مي‌گفتم: پنجاه سال تاريخ نقاشي از نگاه بهرام دبيري و ديگران» مجموعه‌اي‌ست گردآوري‌شده به‌دستِ رعنا دبيري که در آن، با محوريت بهرام دبيري و آثارش، از نقاشي و تاريخ نقاشي ايران و جهان سخن رفته است.
بهرام دبيري از نقاشان مطرح و مدرن ايراني است. او در آثارش نقاشي مدرن را به اساطير و ريشه‌ها و ميراث تصويري ايران گره مي‌زند و نگاه مدرن را با سنت‌هاي ايراني در تصويرگري و نقاشي مي‌آميزد.
در کتاب «بايد مي‌گفتم» از چشم‌اندازهاي گوناگون به دنياي نقاشي‌هاي دبيري سفر مي‌کنيم و همچنين با ديدگاه‌هاي او دربار? نقاشي و هنر و فرهنگ و تاريخ و ادبيات آشنا مي‌شويم.
کتاب «بايد مي‌گفتم»، ضمن ارائ? تصويري چندوجهي از ذهنيت و کارِ هنريِ بهرام دبيري، دريچه‌اي‌ست به دنياي نقاشي، از نگاه بهرام دبيري و ديگراني، از نقاش و غيرنقاش، که به‌نحوي با نقاشي پيوند دارند.
در کتاب «بايد مي‌گفتم» نه‌فقط از منظر نقاشان و آن‌ها که به‌طور حرفه‌اي با نقاشي سروکار دارند، بلکه از منظر اهالي ادبيات هم در دنياي آثار بهرام دبيري و به‌طور کلي‌تر، دنياي رنگارنگِ نقاشي، مي‌نگريم و به سِيرِ مناظري از تاريخ نقاشي ايران و جهان مي‌پردازيم.

مروري بر کتاب «بايد مي‌گفتم»
آن‌چه به‌کوشش رعنا دبيري در کتاب «بايد مي‌گفتم» فراهم آمده است، مجموعه‌اي‌ست از مصاحبه‌ها و نوشته‌هايي از بهرام دبيري دربار? خودش و آثارش و نقاشي و نقاشان و تاريخ نقاشي ايران و جهان و نيز نوشته‌ها و گفته‌هايي از ديگران دربار? بهرام دبيري و آثار او.
در کتاب «بايد مي‌گفتم» هم سخن از تاريخ نقاشي ايران و نقاشان بزرگ و مهم ايراني است و هم تاريخ نقاشي جهان و نقاشان بزرگ و مهم جهان.
کتاب «بايد مي‌گفتم» از دو مقدمه، يکي با عنوان «مقدمه بر "بايد مي‌گفتم"» به‌قلم سهراب دريابندري و ديگري با عنوان «خداي جنگ با شاخ‌هاي زرين» به‌قلم محمدرضا شاهرخي‌نژاد، شصت‌ويک فصل و سال‌شمار زندگي و آثار بهرام دبيري تشکيل شده است.
اگرچه موضوع اصلي مطالب کتاب «بايد مي‌گفتم» نقاشي و به‌طور خاص‌تر، نقاشي‌هاي بهرام دبيري است اما، چنانکه در مقدم? سهراب دريابندري بر اين کتاب اشاره شده، در کتاب «بايد مي‌گفتم» سخن از محدود? نقاشي فراتر مي‌رود و پاي فرهنگ و تاريخ و ادبيات هم به ميان مي‌آيد. دبيري در جاهايي از کتاب «بايد مي‌گفتم» از نقاشي به عالم ادبيات گريز مي‌زند و بعضي مطالب کتاب هم سخنان اهالي ادبيات دربار? دبيري هستند.
غلامحسين ساعدي، احمدرضا احمدي و نجف دريابندري از جمله ادبياتي‌هايي هستند که نوشته‌ها و سخنانشان راجع به بهرام دبيري و آثارش در کتاب «بايد مي‌گفتم» آمده و بهمن محصص، سهراب سپهري، پيکاسو، سالوادور دالي و بوتيچلي از جمله نقاشاني که در اين کتاب از آن‌ها و آثارشان سخن رفته است.
اما در کتاب «بايد مي‌گفتم»، چنانکه پيش‌تر اشاره شد، فقط صحبت از نقاشي نيست و از همين رو در آن با نوشته‌اي از بهرام دبيري دربار? گابريل گارسيا مارکز هم برمي‌خوريد و با حرف‌هايي راجع به ادبيات و اهالي ادبيات.
نوشته‌ها و گفته‌هايي که در کتاب «بايد مي‌گفتم» از بهرام دبيري و ديگران مي‌خوانيد عبارتند از: «يادداشت بروشور نمايشگاه "بهرام حسين دبيري" در انستيتو گوت? تهران» نوشت? هانيبال الخاص، «يادداشت بروشور نمايشگاه "بهرام حسين دبيري" در انستيتو گوت? تهران» نوشت? محمود مشرف آزاد تهراني (م. آزاد)، «يادداشت بروشور "نمايشگاه نقاشي (بهرام) حسين دبيري" در گالري سيحون» نوشت? غلامحسين ساعدي، «اما جهان رنگين‌تر از اين است» نوشت? محسن طاهرنوکنده، «يادداشت بروشور نمايشگاه در گالري پافَر» برگرفته از گفتاري از پرويز مرزبان، «نقدي بر نمايشگاه بهرام دبيري» نوشت? احمدرضا دالوند، «پوينده‌اي در ميان? راه» نوشت? رويين پاکباز، «تضاد سنت و بداعت» (گفت‌وگوي احمدرضا دالوند با بهرام دبيري)، «پاي پنجر? آبي‌ها» نوشت? مرتضي کاخي، «مسئل? زبان نقاشي» از بهرام دبيري، «هنر نفي نسبيّت است» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «تداوم انديشه» نوشت? علي‌اصغر قره‌باغي، «کوه‌نشيني بي‌بديل در کوهستان» نوشت? بهرام دبيري، «کاهن فرتوت و غزل‌هايي با رنگ و خط» نوشت? نجف دريابندري، «حسين سرشار روي درخت آواز مي‌خواند» نوشت? بهرام دبيري، «اشک منصور حلاج نمد را ساخت» نوشت? نجف دريابندري، «يادداشت بروشور نمايشگاه سراميک و فلز در گالري گلستان» نوشت? احمدرضا احمدي، «جست‌وجوي تجدد، کشف سابق? کهن» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «سينماي ايران فقط چهار فيلم‌ساز دارد؛ نه، ببخشيد پنج فيلم‌ساز!» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «دگرديسي‌هاي رؤيايي» نوشت? علي‌اصغر قره‌باغي، «اسطوره‌ها بستگان من هستند» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «هر گفت‌وگويي يک توهم است» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «پيوند جادويي نقاشي و ادبيات» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «بگذار باد بگذرد» نوشت? محمدرضا شاهرخي‌نژاد، «اندوهي خاص» نوشت? بهرام دبيري، «عقلانيت در هنر جايي ندارد» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «کودک ديپلمات» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «مي‌خواستم شاعر باشم» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «جادوي بي‌پايان هند» نوشت? بهرام دبيري، «قص? آن نسل کهنه» (گفت‌وگو با بهرام دبيري و م. آزاد)، «وهم سبز آب درياها» نوشت? بهرام دبيري، «هنر چيست؟» نوشت? بهرام دبيري، «مخاطب را به کنکاش ذهني وامي‌دارد» نوشت? رويين پاکباز، «هر هنرمند شجره‌نامه‌اي دارد» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «هيچ‌شان به کف اندر نبود به‌جز باد و به‌جز خون خود» نوشت? بهرام دبيري، «يک وضعيت نفس‌گير: بهمن محصص به روايت بهرام دبيري» (برگرفته از گفت‌وگويي با بهرام دبيري)، «تجلي طعم تنهايي انسان» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «اصلاً نقاشي ديواري چه ضرورتي دارد؟» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «اخلاق سياسي‌اش را تحمل کنيد» نوشت? بهرام دبيري، «استادي که يک نقاش نيست» نوشت? بهرام دبيري، «نگاهي به نقاشي ايران از ماني تا مکتب شيراز و ماتيس» نوشت? بهرام دبيري، «در مرز فروپاشي» نوشت? بهرام دبيري، «در کوچه‌پس‌کوچه‌هاي رُم» نوشت? بهرام دبيري، «آن غول زيبا» نوشت? بهرام دبيري، «دنياي کوچک سهراب» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «تأثير کودتا بر هنرهاي تجسمي وارونه بود» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «نبودنش يک جاي خالي بزرگ» نوشت? بهرام دبيري، «تقدير از معمار معاصر ايراني: بهرام شيردل» (متن سخنراني‌اي از بهرام دبيري)، «چيزي که او به جهان من افزود سرزمينم بود» نوشت? بهرام شيردل، «شاخسار درخت خداوند به ايتاليا که مي‌رسد ديگر شکوفه داده است» (متن سخنراني‌اي از بهرام دبيري)، «عاشقيِ گابو در شش‌سالگي» نوشت? بهرام دبيري، «يک شوخي مينياتوري» نوشت? بهرام دبيري، «الخاص، تصويرگر شيدايي انسان» (گفتاري از بهرام دبيري)، «از کجا مي‌آيد اين آواي خوش» (گفت‌وگويي ميان هوشنگ اعلم، محمدعلي سپانلو و بهرام دبيري)، «پيشين? گم‌شده و اداهاي نو!» (گفتاري از بهرام دبيري)، «ديباچ? ماني در سکوت عميق توتم‌ها» نوشت? بهزاد شهني، «بي‌رحمي آدميزاد پايان ندارد» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «مکتب شيراز» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «بازسازي تاريخ زيبايي‌شناسي ايران» (گفت‌وگو با بهرام دبيري)، «مکان، امکان، ممکن» نوشت? بهرام دبيري، «قدرت خط آثار دبيري را ساده و مينيمال کرده است» نوشت? سهراب هادي.
بسياري از مطالب کتاب «بايد مي‌گفتم» قبلاً در نشريات مختلف، از جمله مجله‌هاي «گردون»، «آدينه»، «سينما و ادبيات»، «چيستا» و روزنامه‌هاي «همشهري» و «شرق»، به چاپ رسيده‌اند.
کتاب «بايد مي‌گفتم: پنجاه سال تاريخ نقاشي از نگاه بهرام دبيري و ديگران» در نشر کارنامه منتشر شده است.