زنده در آتش - جوردانو برونو، گالیله و دادگاه تفتیش عقاید

کتاب «زنده در آتش» نوشت? آلبرتو ا. مارتينز
روايتي تازه از يکي از نمودهاي مشهورِ مقابل? جهل با علم در عصر تاريک قرون وسطي. آلبرتو ا. مارتينز در کتاب «زنده در آتش: جوردانو برونو، گاليله و دادگاه تفتيش عقايد»، با عنوان اصلي Burned Alive: Bruno, Galileo and the Inquisition، به ماجراي فجيع اعدام جوردانو برونو توسط دادگاه تفتيش عقايد مي‌پردازد و با اتکا به سندي نويافته، از زاويه‌اي تازه بر اين ماجرا نور مي‌تاباند.
جوردانو برونو فيلسوف و کيهان‌شناسي بود که در سال 1600 ميلادي، به‌حُکمِ دادگاه تفتيش عقايد و به‌اتهام بدعت‌گذاري، زنده در آتش سوزانده شد. درباب اعدام برونو روايتي مشهور وجود دارد که اعدام او را به باورهاي ديني‌اش نسبت مي‌دهد. کتاب «زنده در آتش» اما، با ارجاع به ماجراي محاکم? يکي ديگر از قربانيان مشهور دادگاه تفتيش عقايد، يعني گاليله، از وجه مشترک اين دو محاکمه سخن مي‌گويد که نشانگر اين است که دليل محاکمه و اعدام برونو نه عقايد ديني او بلکه نظريات کيهان‌شناختي‌اش بوده است.
متن اصلي کتاب «زنده در آتش» اولين بار در سال 2018 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «زنده در آتش»
آلبرتو ا. مارتينز در کتاب «زنده در آتش» با تمرکز بر دادگاه‌هاي جوردانو برونو و گاليله، بر آن است که برونو را به‌عنوان يک چهر? علمي مهم با نظرياتي پيشرو، که منجر به محاکمه و اعدامش شدند، به ما بشناساند و بر فضل تقدم علمي برونو بر گاليله تأکيد کند و نشان دهد که برونو پيش از گاليله به دريافتي در حوز? کيهان‌شناختي رسيده بود که گاليله به آن نرسيد.
دادگاه تفتيش عقايد قرون وسطي دوبار با گاليله، به‌دليل نظريات کيهان‌شناختي‌اش، برخورد کرد؛ يک‌بار در سال 1616 و بار ديگر در سال 1633. در محاکمات گاليله، چنانکه آلبرتو ا. مارتينز در کتاب «زنده در آتش» توضيح مي‌دهد، گروهي از مفتشان دادگاه، همان کساني بوده‌اند که قبل‌تر، جوردانو برونو را هم محاکمه کرده بودند و شديدترين حمله‌ها به گاليله، که باعث محکموميتش مي‌شود، از جانب يکي از همين مفتش‌ها صورت مي‌گيرد؛ مفتشي که بعد از دادگاه دوم گاليله در سال 1633، رساله‌اي عليه گاليله و ديگر دانشمندان پيرو ديدگاه‌هاي کيهان‌شناختي کپرنيک نوشت و عقايد آن‌ها، از جمله اعتقادشان به حرکت کردن زمين، را محکوم کرد. جوردانو برونو نيز چنين عقيده‌اي داشت. او اگرچه يکي از قربانيان مشهور دادگاه تفتيش عقايد است اما شايد به‌انداز? گاليله مشهور نشده باشد. کتاب «زنده در آتش» اين نظريه را مطرح مي‌کند که برونو، برخلاف آن‌چه درباره‌اش رايج است، به‌خاطر نظريات کيهان‌شناختي‌اش بود که زنده در آتش سوزانده شد نه عقايد ديني و الهياتي‌اش.
مارتينز در کتاب «زنده در آتش» از تقدم دستاوردهاي برونو بر دستاوردهاي گاليله و پيشرو بودن او، در حوز? کيهان‌شناسي، سخن مي‌گويد و از اهميت برونو و کشفيات و دريافت‌هاي او در تاريخ علم و تحول ديدگاه‌هاي کيهان‌شناختي.
کتاب «زنده در آتش» چشم‌اندازي تازه را به يکي از رويدادهاي مهم و تلخ و فاجعه‌بار قرون وسطي، که امروزه ديگر در تاريخ تفتيش عقايد جنبه‌اي نمادين يافته است، مي‌گشايد.
کتاب «زنده در آتش» از گوشه‌اي از تاريخِ تاريکي و تاريک‌انديشي پرده برمي‌دارد و نشان مي‌دهد که علم در دوره‌اي از تاريخ چگونه به‌طرزي فجيع قرباني جهل شده است.
کتاب «زنده در آتش» از مقدمه و چهار بخش تشکيل شده است. بخش‌هاي چهارگان? کتاب «زنده در آتش» عبارتند از: «گناهان جوردانو برونو»، «بيگانگان در ماه؟»، «دشمنان گاليله» و «جهان‌هاي روي ماه و ستارگان».
در بخشي از کتاب «زنده در آتش» مي‌خوانيد: «بيش از صد سال است مردم به اين فکر کرده‌اند که آيا محاکمه‌ي معروف گاليله با محاکمه‌ي پيشين تفتيش عقايد عليه برونو رابطه داشته است يا نه. اين کتاب نشان خواهد داد که اين دو محاکمه به راستي با يکديگر پيوند داشته‌اند. عده‌اي از منتقدان گاليله از او رنجيده‌اند که از باورهاي "وحشتناک" برونو، يعني هستي زمين‌هاي زياد و اين که زمين حرکت مي‌کند چون روح دارد، حمايت کرده است.
مسيحيان اين‌گونه باورهاي فيثاغورسي را مردود شمرده‌اند. فيثاغورس در دوران باستان پردازنده‌ي اين نظريه بود که زمين يکي از ستارگان است و اين که زمين حرکت مي‌کند. با وجود اين، به مدت هزار سال تاريخدان‌ها پي نبردند که مسيحيان برجسته فيثاغورس و پيروانش را گنهکاران فريبکار و رهروان ناخلف عيسي مسيح دانسته‌اند. کتاب حاضر انقلاب کپرنيکي را از اين منظر ناديده‌گرفته‌شده روشن خواهد کرد. حيرت‌آور است که دليل محکوميت برونو در اصل دفاع وي از چنين باورهايي باشد، باورهايي چون هستي تعداد زيادي زمين و روح زمين. مهم‌تر از همه، اين کتاب دست‌نوشته‌ي چاپ‌نشده‌اي را برملا مي‌کند که در آن منتقدترين داور گاليله، مؤلف منفي‌ترين گزارش‌هايي که دادگاه تفتيش عقايد عليه وي به کار برد، گاليله و کپرنيکي‌ها را سرزنش مي‌کند. دادگاه تفتيش عقايد کپرنيکي‌ها را "فرقه"‌ي نوفيثاغورسيان شناخت و محکوم‌شان کرد.
اين داستان در باب ريشه‌هاي تقابل خشونت‌بار ميان علم و مسيحيت است. حقيقت اين است که اين دو بيشتر اوقات با يکديگر مخالف بودند. در واقع، مسيحيت اغلب حامي مالي و پشتيبان علوم بوده است. ليکن ما هنوز نمي‌دانيم که ميان برونو، گاليله، و کليسا چه گذشته است.
بازگويي اين داستان دليل ديگري نيز دارد و آن برنده شدن دادگاه تفتيش عقايد رم است. اين دادگاه نه تنها موفق شد برونو را بکشد و گاليله را ساکت کند، بلکه نگذاشت مردم از باورهاي برونو آگاه شوند. تا به امروز که بيش از چهارصد سال از مرگ برونو مي‌گذرد، اکثر دانشمندان و آموزگاران نمي‌دانند که نظر جوردانو برونو درباره‌ي جهان هستي به مراتب درست‌تر از باورهاي کپرنيک، کپلر، و گاليله بوده است. دانشمندان تا به امروز پي نبرده‌اند که برونو نيز هم‌تراز اين مردان بزرگ است.
دليل‌اش اين بود که دادگاه تفتيش عقايد کتاب‌هاي برونو را ممنوع کرد و سوزاند.»

دربار? آلبرتو ا. مارتينز، نويسند? کتاب «زنده در آتش»
آلبرتو ا. مارتينز (Alberto A. Mart?nez)، متولد 1970، مورخ علم و استاد تاريخ علم در دانشگاه تگزاس است. از آثار او مي‌توان به کتاب‌هاي «فرق? فيثاغورس: رياضيات و اسطوره‌ها» و «اسرار علمي: حقيقت دربار? فنچ‌هاي داروين، همسر اينشتين و اسطوره‌هاي ديگر» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «زنده در آتش»
کتاب «زنده در آتش: جوردانو برونو، گاليله و دادگاه تفتيش عقايد» با ترجم? جميل آريايي، به‌ضميم? مصاحبه‌اي با نويسند? کتاب، در انتشارات مازيار منتشر شده است.
جميل آريايي، متولد 1330، مترجم ايراني است. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب‌هاي «اسرار فيزيک مدرن: زمان»، «چگونه به سگم از نسبيت مي‌گويم»، «گاليله و منکران علم»، «پاسخ‌هاي کوتاه به پرسش‌هاي اساسي»، «تاريخ علم: تبيين جهان هستي» و «حيات: انسان در عصر هوش مصنوعي» اشاره کرد.