کتاب «آینه» نوشت? ناتاشا سینِسیوس
کتابی دربار? فیلم «آینه» آندری تارکوفسکی. کتاب «آینه»، با عنوان اصلی Mirror: The Film Companion، تحلیلی بر فیلم «آینه» تارکوفسکی، بههمراه اطلاعاتی تاریخی و زندگینامهای دربار? این فیلم و تولید آن و استقبال از آن است.
فیلم «آینه» از آثار مهمّ تارکوفسکی و نقط? عطفی در کارنام? فیلمسازی اوست. این فیلم، که جنبهای اتوبیوگرافیک دارد و مبتنی بر خاطره و رؤیا و تاریخ است، چهارمین فیلم بلند تارکوفسکی است.
ناتاشا سینِسیوس در کتاب «آینه» این فیلم را از زوایای تاریخی و زیباییشناختی و مفهومی و زندگینامهای مورد بررسی قرار میدهد تا مخاطبان راز موفقیت و ماندگاری آن را دریابند.
کتاب «آینه» هم ما را با خود به درون جهان فیلم «آینه» میبرد و هم پیرامون این جهان میگرداند تا علاوه بر جنبههای زیباییشناختی و مفهومی خود فیلم، فرایند تولید و نمایش آن و نیز استقبال عمومی از آن را در زمینهای تاریخی دنبال کنیم.
متن اصلی کتاب «آینه» اولین بار در سال 2001 منتشر شده است.
مروری بر کتاب «آینه»
ناتاشا سینسیوس مقدم? کتاب «آینه» را با بحث دربار? جایگاه فیلم «آینه» در میان دیگر فیلمهای تارکوفسکی آغاز میکند. او توضیح میدهد که فیلم «آینه» هم عصار? سه فیلم بلندی که تارکوفسکی قبل از این فیلم ساخت، یعنی فیلمهای «کودکی ایوان»، «آندری روبلف» و «سولاریس»، و حدّ اعلای این سه فیلم است و هم آن سه فیلم را از سه فیلمی که تارکوفسکی بعد از «آینه» ساخت، یعنی فیلمهای «استاکر»، «نوستالژیا» و «ایثار»، متمایز میکند. نویسنده آنگاه، با برقراری یک توازی میان دوران طولانی ساخت فیلم «آینه» و بحرانها و مسائل مربوط به زندگی شخصی تارکوفسکی در آن دوران، میگوید که فیلم «آینه» مقارن با نقط? عطفی در زندگی شخصی تارکوفسکی و بُریدن او از گذشته و ورود به مرحل? تازهای از زندگیاش بود.
در کتاب «آینه»، برای ارائ? درکی هرچه بهتر، دقیقتر و روشنتر از فیلم «آینه»، هم رَوَند تولید این فیلم شرح داده شده و هم به زندگی و تجربههای شخصی تارکوفسکی اشاره شده و هم خود فیلم «آینه» با جزئینگری و باریکبینی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
ناتاشا سینسیوس همچنین در کتاب «آینه» از استقبال تماشاگران از این فیلم تارکوفسکی نوشته است و به نامههایی اشاره کرده که آنها به تارکوفسکی نوشتهاند و در آن نامهها احساس و نظر خود را دربار? این فیلم ابراز کردهاند. اشاره به این نامهها در کتاب «آینه» برای توجه دادن خواننده به این موضوع است که فیلم «آینه» بهلحاظ استقبال عمومی هم در کارنام? تارکوفسکی نقط? عطفی بوده و برای اولین بار سندی در اختیار تارکوفسکی گذاشته که اثبات میکرده مخاطبان او، برخلاف آنچه دربار? فیلمهایش گفته میشد، صرفاً قشر نخب? جامعه نیستند.
در بخشی از کتاب «آینه» میخوانید: «اگر بنا به سادهانگاریِ بیشازحد بود، میشد نتیجه گرفت آینه فیلمی است در مورد مردی در حال مرگ که دربار? لحظات بسیار مهم زندگیاش تأمل میکند. اما آینه پیچیدگی و غنایی دارد که چیزی بیش از خاطرات و تأملاتِ زندگی یک شخص را دربرمیگیرد. فیلمی بیپیرنگ است که همچون موزاییکِ بسیار بزرگی ساخته شده که هر قطعهاش نمایند? تجربه یا حادثهای منحصربهفرد در زندگی قهرمانان، حیات کشور و تاریخ جهان است. برخی از این حوادث واقعیاند و از بریدهفیلمهای مستند بهره میبرند؛ برخی دیگر براساس خاطرات بازسازی شدهاند؛ مابقی نیز بدیع و خیالیاند.»
دربار? ترجم? فارسی کتاب «آینه»
کتاب «آینه» با ترجم? بابک کریمی در مجموع? «یک فیلم، یک جهان» نشر خوب منتشر شده است.
مجموع? «یک فیلم، یک جهان» شامل کتابهایی است دربار? فیلمهای مهم و تأثیرگذار تاریخ سینما که بهدبیری بابک کریمی در نشر خوب به چاپ رسیدهاند. در مقدمهای که بابک کریمی بر کتابهای مجموع? «یک فیلم، یک جهان» نوشته، دربار? این مجموعه آمده است: «مجموع? "یک فیلم، یک جهان" مشتمل بر تکنگاریهایی است دربار? فیلمهای نامی و اثرگذار تاریخ سینما. در انتخاب این کتابها، نه فیلمهایی خاص و سلیقهای مشخص بلکه اهمیت فیلم و کتاب مد نظر در اولویت است و از میان چندینوچند مجموع? کتاب انگلیسی و فرانسوی، آثاری برگزیده میشوند که تا حد ممکن با تاریخ کتابهای سینمایی ایران نسبتی داشته باشند و جای خالی آنها حس شود؛ البته در مواردی نیز که کتاب دلخواه موجود نیست، کتابی مختص این مجموعه تدوین میشود.
هر کتابی از مجموع? "یک فیلم، یک جهان" درصدد است "فیلم" مورد مطالعهاش را به وسعت یک "جهان" ببیند.»
بابک کریمی، متولد 1366، منتقد فیلم و مترجم ایرانی است. کریمی، علاوه بر دبیری مجموع? «یک فیلم، یک جهان»، دبیری مجموعهای دیگر به نام «سینماگران» را نیز در انتشارات خوب بهعهده دارد.
از ترجمههای بابک کریمی میتوان به کتابهای «سابق? خشونت»، «حالا نگاه نکن» و «آنها زندگی میکنند» اشاره کرد.
