کتاب «سپيدهدمانِ همهچيز» نوشت? ديويد گريبر و ديويد ونگرو
تاريخ انسان بهروايتي متفاوت با روايتهاي ليبرال. کتاب «سپيدهدمانِ همهچيز: تاريخ جديد نوع بشر»، با عنوان اصلي The Dawn of Everything: A New History of Humanity، کتابي است که تاريخ بشر را، از زاويهاي متفاوت با کتابهايي که با رويکردي ليبرالي در اين باره نوشته شدهاند و با نگاهي انتقادي به آن کتابها، روايت ميکند.
ديويد گريبر و ديويد ونگرو در کتاب «سپيدهدمان همهچيز» برآنند که نگرشهاي غالب دربار? ناگزيري سلسلهمراتب و دولت و نابرابري و بهرهکشي قوي از ضعيف در تاريخ بشر و رويکردهاي تکاملي به سِيرِ تحول انسان را به چالش بکشند و طرحي نو در روايت تاريخ بشر دراندازند که کليدواژ? آن آزادي و آگاهي است.
نويسندگان کتاب «سپيدهدمان همهچيز» بر اين عقيدهاند که انسان خردمند، در طول تاريخي طولاني، از سادگي به پيچيدگي تکامل و تحول نيافته، بلکه از همان بدو پيدايش، موجودي پيچيده بوده است.
متن اصلي کتاب «سپيدهدمان همهچيز» اولين بار در سال 2021 منتشر شده است. اين کتاب پس از انتشار در رتب? دوم فهرست پرفروشهاي «نيويورک تايمز» قرار گرفت.
مروري بر کتاب «سپيدهدمان همهچيز»
معروف است که انسان خردمند در سِيرِ تکامل خود ناگزير از خلق دولت و ايجاد سلسلهمراتب در قدرت و مناسبات و نظامهاي اجتماعي بوده است. نويسندگان کتاب «سپيدهدمان همهچيز» اما اين ناگزيري را قبول ندارند و نظريههاي رايج دربار? خاستگاه نابرابري را به چالش ميکشند.
ديويد گريبر و ديويد ونگرو در کتاب «سپيدهدمان همهچيز» بر اين عقيدهاند که اين باور که انسان بدويِ شکارگر – خوراکجو موجودي ساده بوده که در يک سادگي و برابري بدوي ميزيسته و ساختار زندگي انسان، از دوران کشاورزي بهبعد، پيچيده و سلسلهمراتبي شده و دولتها بهوجود آمدهاند، براساس شواهدي که آنها در اين کتاب ميآورند، باوري غلط و ايدئولوژيک و در خدمت اهداف سودجويان? بازار آزاد است و واقعيت از اين قرار است که انسان شکارگر – خوراکجو نيز ساختار زندگي اجتماعي پيچيدهاي داشته است و پيدايش دولت ربطي به تکامل بشر و ورود او به عصر کشاورزي ندارد.
در کتاب «سپيدهدمان همهچيز» انسان بدوي پيش از عصر کشاورزي، انساني آگاه و آزاد و انتخابگر معرفي ميشود که ميتوانسته شرايط دلخواه خود را خلق کند و دست به مقاومت عليه نظام سلسلهمراتبي بزند و عليه آن موضعي انقلابي اتخاذ کند.
تاريخ بشر در کتاب «سپيدهدمان همهچيز» يک تاريخ سياسي است که انسان خردمند را، نه در چارچوبِ ناگزيريهاي اقتصاديِ سود و سرمايه و نه موجودي که از سادگي به پيچيدگي رسيده، بلکه موجودي ميبيند که از همان ابتداي پيدايش، پيچيده و آزاد و آگاه و داراي قدرت انتخاب و توانايي خلق وضعيتهاي گوناگون بوده و شرايط به او تحميل نشده بلکه او خود آزادانه شرايط را رقم زده است.
در کتاب «سپيدهدمان همهچيز» تاريخ بشر، با اتکا به روايتهاي حاشيهايتر مرتبط با اين تاريخ و همراه با نقد رويکردهاي هابزي و روسويي به سرشت و طبيعت انسان، روايت ميشود و تصويري از جوامع اولي? شکارگر – خوراکجو ارائه ميشود که متفاوت با تصويرِ ارائه شده از اين جوامع در روايتهاي ليبرالي رايج از تاريخ بشر است. اين کتاب، رويکردهاي اروپامحور به تاريخ بشر را نقد ميکند و دربرابر اين ديدگاه که اين انسانِ کاشفِ اروپايي بود که آزادي را به انسان بدوي ياد داد، موضع ميگيرد و ميگويد که اتفاقاً انسانهاي بدوي خود از آزادي چيزهايي ميدانستند که ميتوان از آنها درسها گرفت.
کتاب «سپيدهدمان همهچيز» از مقدمه و دوازده فصل تشکيل شده است. فصل پاياني کتاب به نتيجهگيري اختصاص دارد و يازده فصل ديگر آن عبارتند از: «وداع با کودکي انسان»، «آزادي شريرانه»، «آب شدن يخ عصر يخبندان»، «مردم آزاد، خاستگاه فرهنگها و ظهور مالکيت خصوصي»، «روزي روزگاري در فصول دور»، «سبزههاي ادونيس»، «زيستبوم آزادي»، «شهرهاي خيالي»، «پنهان شدن پيش چشم همه»، «چرا دولت خاستگاهي ندارد» و «بازگشت به نقطهي آغاز».
دربار? ديويد گريبر و ديويد ونگرو، نويسندگان کتاب «سپيدهدمان همهچيز»
ديويد گريبر (David Graeber)، متولد 1961 و درگذشته به سال 2020، انسانشناس چپگرا و فعال آنارشيست امريکايي بود. او از سال 1998 تا 2005 استاديار دانشگاه ييل بود اما با تمديد نشدن قراردادش از طرف دانشگاه و پيدا نکردن موقعيت شغلي ديگري در امريکا، به تبعيدي آکادميک تن داد و به انگلستان رفت و در آنجا از سال 2008 تا 2013 در کالج گلداسميتز تدريس کرد و بعد از آن، استاد مدرس? اقتصاد و علوم سياسي لندن شد.
گريبر همچنين يک فعال سياسي بود و در جنبشهاي سياسي مختلفي حضور فعال داشت. از جمله فعاليتهاي سياسي او ميتوان به حضورش در جنبش اشغال وال استريت و نقش پررنگش در اين جنبش اشاره کرد. او همچنين از حاميان جنبش زيستمحيطي «شورش عليه انقراض» بود.
ديويد گريبر در سال 2020، در حالي که تعطيلات خود را در ونيز ميگذراند، بهطور غيرمنتظره بر اثر التهاب لوزالمعده درگذشت. از آثار او ميتوان به کتابهاي «نظريهاي دربار? شغلهاي مزخرف» و «تاريخ پنجهزارسالهي بدهي» اشاره کرد.
ديويد ونگرو (David Wengrow)، متولد 1972، باستانشناس بريتانيايي است. او استاد باستانشناسي تطبيقي در مؤسس? باستانشناسي دانشگاه کالج لندن است.
از آثار ديويد ونگرو ميتوان به کتابهاي «تمدن چيست: خاور نزديک باستان و آيند? غرب» و «خاستگاه هيولاها: تصوير و شناخت در عصر اول بازتوليد مکانيکي» اشاره کرد.
از ونگرو مقالاتي هم دربار? موضوعاتي چون تغييرات اقليمي و نابرابري اجتماعي در نشريات «نيويورک تايمز» و «گاردين» منتشر شده است.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «سپيدهدمان همهچيز»
کتاب «سپيدهدمانِ همهچيز: تاريخ جديد نوع بشر» با ترجمه و مقدم? حسن مرتضوي، مهدي صابري و عليرضا خزائي در نشر چرخ، ناشر کتابهاي علوم انساني خانواد? فرهنگي چشمه، منتشر شده است.
حسن مرتضوي، متولد 1340، مترجم ايراني حوزههاي فلسفه و اقتصاد و ادبيات است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «سرمايه»، «اسلحه، ميکروب و فولاد: سرنوشت جوامع انساني»، «سانسور و آزادي مطبوعات»، «مانيفست پس از 150 سال»، «نظريهي رمان»، «خاستگاه سرمايهداري»، «تاريخ فلسفهي راتلج»، «زايش سرمايهداري از چشمانداز سد? بيستويکم»، «گذار از عهد باستان به فئوداليسم» و «ساي? آنچه بوديم» اشاره کرد.
مهدي صابري، متولد 1363، مترجم ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «ملتها و ناسيوناليسم پس از 1780: برنامه، افسانه، واقعيت» و «کاليبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوي» اشاره کرد.
عليرضا خزائي، متولد 1370، مترجم ايراني است. از ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «ملاحظاتي دربارهي مارکسيسم غربي» و «غرب چگونه حاکم شد: خاستگاههاي ژئوپولتيک سرمايهداري» اشاره کرد.
