نظریه های تئاتر جلد اول - از یونان باستان تا پایان عصر روشنگری

کتاب «نظريه‌هاي تئاتر – جلد اول» نوشت? ماروين کارلسون
تئاتر چيست، چه بايد باشد و چه اهداف و کارکردهايي دارد؟ در طول تاريخ در اين باب نظريات مختلف و متفاوتي ارائه شده است. کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» ماروين کارلسون، با عنوان اصلي Theories of the Theatre: A Historical and Critical Survey from the Greeks to the Present، اين نظريات را از عصر يونان باستان تا دور? ظهور نظريات نشانه‌شناختي و پساساختارگرايانه معرفي و بررسي کرده و نشان داده است که تئاتر از آن زمان تا قرن بيستم چه تحولات نظري‌اي را از سر گذرانده است.
متن فارسي کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» در سه جلد تنظيم شده و کتاب «نظريه‌هاي تئاتر: از يونان باستان تا پايان عصر روشنگري» جلد اول از اين سه مجلد است. اين مجلد از کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» بخشي از اين کتاب را دربرمي‌گيرد که به معرفي و بررسي سِيرِ تکوين و تحول نظريه‌هاي تئاتر از يونان باستان تا پايان دوران رنسانس اختصاص دارد.
متن اصلي ويرايش نخست کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» اولين بار در سال 1984 منتشر شده و البته نويسنده بعداً اين کتاب را قدري بسط داده و فصلي جديد به آن اضافه کرده است که به تحولات نظري تئاتر از ده? 80 ميلادي به‌بعد اختصاص دارد و در آن تأکيدي ويژه شده است بر تأثير نظري? فمينيستي بر نظري? تئاتر.
کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» نخستين بررسي و مطالع? جامع نظريه‌هاي تئاتر غربي به‌حساب مي‌آيد. کارلسون در اين کتاب، هم به وجه مکتوب تئاتر نظر دارد و هم به وجه اجرايي و نمود صحنه‌اي آن و نظريه‌هاي تئاتر و سِيرِ تکوين و تحول آنها را در اين هردو ساحت بررسي مي‌کند.

مروري بر جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر»
ماروين کارلسون در آن بخش از کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» که جلد اول ترجم? فارسي اين کتاب به آن اختصاص دارد، مطالعه و بررسي نظريه‌هاي تئاتر را از عصر يونان باستان و آراي ارسطو و ديگر نظريه‌پردازان و متفکران يوناني آن عصر آغاز مي‌کند و تا دور? رنسانس و آراي ولتر و ديدرو و ديگر فلاسفه و متفکران و نظريه‌پردازان و تئاتري‌هاي عصر روشنگري پيش مي‌آيد.
در جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» با نخستين قواعد و نظرياتي که دربار? شيوه‌هاي خلق درام و اجراي تئاتر و کارکرد و ماهيت تئاتر و اهداف آن تدوين و ارائه شده و سِيرِ تکوين اين قواعد و نظريات در دوره‌هاي روم باستان و قرون وسطي و سپس رنسانس آشنا مي‌شويم و درمي‌يابيم که در اعصار بسيار دورِ تاريخ غرب، دربار? تئاتر و ماهيت و اهداف و کارکردهاي آن چگونه مي‌انديشيده‌اند و بعدها چه تحولاتي در نگرش تئاتري و نظري? تئاتر در غرب به‌وجود آمده است.
جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» از مقدمه و ده فصل تشکيل شده است.
فصلهاي ده‌گان? جلد نخست کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» عبارتند از: «ارسطو و يونانيان»، «نظريه‌ي رومي و کلاسيک متأخر»، «قرون وسطي»، «رنسانس ايتاليا»، «رنسانس در اسپانيا»، «رنسانس فرانسه»، «رنسانس در انگلستان و هلند»، «فرانسه در قرن هفدهم»، «انگلستان در قرن هجدهم و دوران بازگشت» و «فرانسه در قرن هجدهم».
در بخشي از مقدم? کتاب «نظريه‌هاي تئاتر»، دربار? رويکرد اين کتاب و آن‌چه نويسنده از نظري? تئاتر مدّ نظر دارد، مي‌خوانيد: «نظريه‌ي تئاتر، اگرنه هرگز اما به‌ندرت در شکل "خالص"‌ش وجود داشته است. نگرش‌ها در مورد تئاتر همواره يا در نسبت با ساير هنرها بوده يا ذيل هنر، در معناي کلي‌اش، گنجانده شده و بدين معنا با زيبايي‌شناسي سروکار دارد. قواعد کلي معمولاً از مثال‌ها يا نمايش‌نامه‌ها و اجراهاي خاص گرفته مي‌شوند، بنابراين، نظريه با نقد و بررسي نيز مرتبط است. پس چيزي که من در جست‌وجويش بودم نه موارد خالص [نظري] بلکه بيش‌تر نوشته‌هايي بود که در آن‌ها مؤلفه‌ي نظري غالب است يا دست‌کم از تحليل يک اثر خاص آن‌قدر مستقل هست که بتواند بحثي جداگانه را ايجاب کند. براي مثال، بحث در مورد تاريخ نظريه‌ي تئاتر غربي بدون اختصاص دادن فضايي کافي به اشاراتي در مورد تراژدي يوناني و شکسپير اگر غيرممکن نباشد دست‌کم دشوار است، ولو هدف اين کتاب نه بررسي سير تفاسير آثار اين نويسندگان بلکه بررسي سير تکوين اين ايده است که تئاتر چيست، چه بوده، يا چه بايد باشد.»

دربار? ماروين کارلسون، نويسند? کتاب «نظريه‌هاي تئاتر»
ماروين آلبرت کارلسون (Marvin Albert Carlson)، متولد 1935، پژوهشگر و تئاترشناس امريکايي است. پژوهش‌هاي او عمدتاً تاريخ تئاتر اروپا، از قرن هجدهم تا قرن بيستم، را دربرمي‌گيرد.
از آثار ماروين کارلسون مي‌توان به کتابهاي «تئاتر و اسلام»، «صحن? تسخير شده: تئاتر به‌مثاب? ماشين حافظه/خاطره» و «پرفورمنس: يک مقدم? انتقادي» اشاره کرد.

دربار? ترجم? جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر»
جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر»، با عنوان «نظريه‌هاي تئاتر: از يونان باستان تا پايان عصر روشنگري»، با ترجمه و مقدم? مريم دادخواه در نشر گيلگمش، ناشر کتاب‌هاي هنر خانواد? فرهنگي چشمه، منتشر شده است. اين ترجمه با افزوده‌هايي از مترجم همراه است که، چنانکه در مقدم? او بر ترجم? فارسي کتاب اشاره شده، عمدتاً از کتاب «نظريات اروپايي درام: منتخب نظريه و نقد دراماتيک از ارسطو تا کنون» برت کلارک انتخاب شده‌ و شامل متوني نظري دربار? تئاتر، از نمايشنامه‌نويسان و متفکراني از دور? يونان باستان تا رنسانس است که در فصلهاي مختلف جلد اولِ کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» به آنها ارجاع داده شده است.
از جمله نمايشنامه‌نويسان و نظريه‌پردازاني که ترجم? نوشته‌هايي از آنها به جلد اول کتاب «نظريه‌هاي تئاتر» اضافه شده، مي‌توان به هوراس، دانته، سروانتس، دوگا، جانسن، کورني، مولير، راسين، بوآلو، سن‌اوره‌مون، درايدن، ميلتون، گلدسميت، ولتر و ديدرو اشاره کرد.
مريم دادخواه تهراني، متولد 1365، پژوهشگر تئاتر، مدرس دانشگاه و مترجم ايراني است. او تدريس در دانشکدگان هنرهاي زيبا و دانشکد? هنرهاي نمايشي و موسيقي دانشگاه تهران را در کارنام? کاري خود دارد و نيز در نگارش مقالاتي دربار? تئاتر براي نشريات مختلف، مشارکت داشته است.
از ترجمه‌هاي مريم دادخواه مي‌توان به کتاب «چهار نمايش‌نامه‌ي عروسکي ژاپني» اشاره کرد.