کتاب «هدف کرهي ماه» اثر هرژه
شانزدهمين کتاب از سِري کتابهاي «ماجراهاي تنتن». در کتاب «هدف کرهي ماه»، با عنوان اصلي Objectif Lune، با تنتن، خبرنگارِ مشهورِ مخلوقِ ژرژ رمي، نويسنده و کارتونيستِ بلژيکيِ متخلص به هرژه، همراه ميشويم و يکي ديگر از ماجراجوييهاي جذاب او را دنبال ميکنيم.
مجموعه کتابهاي «ماجراهاي تنتن» يک مجموع? کُميکبوکِ بيستوچهارتاييِ کلاسيکِ بسيار محبوب و مشهور است. در اين مجموعه، تنتن و سگش، ميلو، در هر کتاب به جايي از دنيا سفر ميکنند و ماجراهاي معمايي و مهيجي را از سر ميگذرانند.
اولين کتابِ مجموع? «ماجراهاي تنتن»، با عنوان «تنتن در شوروي»، در سال 1930 منتشر شد. مجموع? «ماجراهاي تنتن» مجموعهاي حادثهاي و ماجراجويانه و معمايي با چاشني طنز است. هرژه در خلق کتابهاي «ماجراهاي تنتن» به وقايع و اوضاع سياسي زمانهاش نيز نظر داشته است. تنتن در هر يک از کتابهاي اين مجموعه، از جمله در کتاب «هدف کرهي ماه»، درگير معما و حوادثي مهيج ميشود.
بهجز تنتن و ميلو، که شخصيتهاي اصلي و ثابت مجموع? «ماجراهاي تنتن» هستند، بعضي شخصيتهاي ديگر اين مجموعه، از جمله کاپيتان هادوک، هم امروزه جزو شخصيتهاي داستاني فراموشنشدني تاريخ ادبياتند. شيوه و سبک طراحي و تصويرسازيهاي اين مجموعه نيز به شيوه و سبکي تأثيرگذار در خلق کُميکبوک بدل شده است.
متن اصلي مجموعه کتابهاي «ماجراهاي تنتن» اولين بار بين سالهاي 1930 تا 1976 منتشر شده است.
از مجموع? «ماجراهاي تنتن» سريال انيميشن هم ساخته شده است. همچنين استيون اسپيلبرگ در سال 2011 انيميشن سهبعدي «ماجراهاي تنتن: راز اسب شاخدار» را براساس سه کتابِ اين مجموعه و با تلفيق ماجراهاي اين سه کتاب ساخت. سه کتابِ «ماجراهاي تنتن» که دستماي? اقتباس سينمايي اسپيلبرگ بودند، عبارتند از: «خرچنگ پنجهطلايي»، «راز اسب شاخدار» و «گنج راکام سرخپوش».
کتاب «هدف کرهي ماه»، چنانکه اشاره شد، شانزدهمين کتاب از مجموع? بيستوچهارگان? «ماجراهاي تنتن» است.
متن اصلي کتاب «هدف کرهي ماه» اولين بار در سال 1953 بهصورت کتاب منتشر شده است. پيش از آن اما اين داستان اولين بار بهصورت دنبالهدار در مجلهاي کُميک به نام «تنتن» منتشر شده بود.
براساس کتاب «هدف کرهي ماه» انيميشن و بازي کامپيوتري هم ساخته شده و همچنين راديو بيبيسي اين داستان را دستماي? اقتباس قرار داده است.
مروري بر کتاب «هدف کرهي ماه»
اينبار نوبت ميرسد به گشتوگذارِ تنتن و ميلو در ماه. گويا ماجراجويي در زمين براي اين دو کافي نبوده و بدشان نميآمده که سري هم به ماه بزنند. کتاب «هدف کرهي ماه» قص? سفر تنتن و ميلو و دوستانشان به ماه و نقل مقدمات اين سفر است. درواقع بخش عمد? داستان اين کتاب دربار? ساخت موشکي براي سفر به ماه است.
داستان کتاب «هدف کرهي ماه» از جايي آغاز ميشود که تنتن و کاپيتان هادوک، پس از سفري نسبتاً طولاني، به مارلين اسپايک، عمارت کاپيتان هادوک، برميگردند. در مدتي که آنها نبودهاند پروفسور تورنسل، پروفسوري خُلوچِل که از شخصيتهاي معروف مجموع? «ماجراهاي تنتن» است، در مارلين اسپايک زندگي ميکرده است. هادوک و تنتن بعد از رسيدن به خان? کاپيتان سراغ تورنسل را از نستور، خدمتکار هادوک، ميگيرند و ميفهمند که او سه هفته قبل از مارلين اسپايک رفته است. حالا کجا رفته است؟ کسي نميداند تا اينکه بعد از چند دقيقه تلگرافي از طرف تورنسل براي هادوک و تنتن ميآيد. تنتن تلگراف را باز ميکند و ميفهمد که پروفسور در يک مرکز انرژي اتمي واقع در کشوري خيالي به نام سيلداوي است و تنتن و هادوک را به آنجا دعوت کرده است. آن دو بيدرنگ، همراه ميلو، به فرودگاه ميروند و بليطي به مقصد سيلداوي ميخرند. وقتي به فرودگاه سيلداوي ميرسند ماشيني از طرف تورنسل براي آنها فرستاده ميشود. ماشين آنها را به مرکز انرژي اتمي سيلداوي، جايي که پروفسور در آن مستقر است، ميبرد. ميپرسيد چرا پروفسور به آنجا رفته است؟ چون او دانشمندي نابغه است که براي ساخت موشک به وجودش نياز داشتهاند.
تورنسل هم ميخواهد خودش موشک را بسازد و هم اولين کسي باشد که روي ماه قدم ميگذارد. او از تنتن و هادوک ميخواهد که او را در اين سفر همراهي کنند و براي همين هم از آنها خواسته که به سيلداوي بيايند.
در ادام? کتاب «هدف کرهي ماه» ميبينيم که پروفسور قرار است در ساخت موشکش از سوخت هستهاي پلوتونيم استفاده کند. ميپرسيد ويژگي مثبت اين سوخت چيست؟ سوختهاي اتمي سوختهايي هستند که در آنها عنصر پلوتونيم بهکار ميرود و اين عنصر ميتواند تا ماهها و سالها بسوزد و تمام نشود و معمولاً هم در سفينههاي فضايي از آن استفاده ميشود.
پروفسور يک موشک آزمايشي بدون سرنشين ميسازد و آن را به ماه ميفرستد ولي چون بيگانگان هم دنبال راه و روش ساخت اين موشک بودهاند، کنترل موشک به دست آنها ميافتد. پروفسور هم، براي جلوگيري از لو رفتن اطلاعات، موشک را ميترکاند.
بعد از ماجراي ترکاندن موشک آزمايشي، داستان کتاب «هدف کرهي ماه» با شروع ساخت موشک اصلي براي سفر به ماه ادامه مييابد. بالاخره، بعد از يک ماه، پروژ? موشک به اتمام ميرسد و موشک آماد? پرواز ميشود. تنتن و هادوک و تورنسل و ميلو و يکي از کارکنان مرکز انرژي اتمي سيلداوي سوار سفينه ميشوند و بهسوي ماه حرکت ميکنند. حال بايد ببينيم در کتاب بعدي مجموع? «ماجراهاي تنتن»، يعني کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم»، چه اتفاقاتي در انتظار اين مسافران است.
کتاب «هدف کرهي ماه» جزو کتابهاي دوقسمتي مجموع? «ماجراهاي تنتن» است. اين کتاب در يک تعليق تمام ميشود؛ تعليقي که در کتاب «روي ماه قدم گذاشتيم» گره از راز آن گشوده ميشود.
از وقايع جذاب و کُميک و مفرح کتاب «هدف کرهي ماه» از دست رفتن حافظ? پروفسور تورنسل در بخشي از اين کتاب است. ماجرا از اين قرار است که کاپيتان هادوک، که از بودن در مرکز انرژي اتمي خسته شده، روزي برميگردد به پروفسور تورنسل اعتراض ميکند و چيزي توهينآميز دربار? بيهودگي فعاليتهايش در مرکز انرژي اتمي به او ميگويد. پروفسور هم از اينکه هادوک به زحماتش توهين کرده عصباني ميشود و در همان حال که موشک را به هادوک نشان ميدهد و با عصبانيت براي او توضيح ميدهد که کارِ بيهوده نکرده، سرش به زمين ميخورَد و حافظهاش را از دست ميدهد. حالا بيا و اين وضع را درست کن! اگر پروفسور حافظهاش را از دست بدهد يعني پروژ? ساخت موشک هم ناتمام ميماند. براي همين بهدنبال راهي براي درمان پروفسور ميگردند. پيش دکتر ميروند و دکتر ميگويد بايد به او شوک وارد شود. هادوک هم هرکاري به ذهنش ميرسد انجام ميدهد تا به پروفسور شوک وارد شود. ولي پروفسور مثل مجسمه سرِ جايش نشسته است. بالاخره هادوک عصبي ميشود و باز همان حرف توهينآميز را که باعث خشم پروفسور شده بود، خطاب به او تکرار ميکند و همين باعث ميشود که حافظ? پروفسور برگردد. حالا پروفسور باز با عصبانيت دنبال هادوک ميدود و از کاپيتان ميخواهد که از او عذرخواهي کند.
دربار? هرژه، نويسنده و تصويرگرِ کتاب «هدف کرهي ماه»
ژرژ پروسپه رمي (Georges Prosper Remi)، معروف به هرژه (Hergé)، متولد 1907 و درگذشته به سال 1983، کارتونيست و نويسند? بلژيکي بود. هرژه بيش از هر چيز بهخاطر مجموعه کتابهاي مصور «ماجراهاي تنتن» مشهور است و بهواسط? اين مجموعه نام خود را در تاريخ کميکبوک و ادبيات کودک و نوجوان جاودانه کرده است.
کميکبوکهاي «ماجراهاي تنتن»، با قصههاي جذاب و شخصيتپردازي و نقاشي و تصويرسازيهاي ماهرانهشان، نهفقط محبوب کودکان و نوجوانان که براي بزرگسالان نيز جذاب و خواندنياند.
هرژه پيشتاز سبک موسوم به «لينيه کلر» در طراحي قصههاي مصور است که سبکيست که در آن از هاشور استفاده نميشود و مبتني بر رسم خطوط واضح با ضخامت يکسان و رنگهاي شفاف است.
کتاب «تنتن در شوروي»، که در ايران به نام «فرار از شوروي» هم به چاپ رسيده، چنانکه پيشتر نيز اشاره شد، اولين کتاب منتشرشده از «ماجراهاي تنتن» بود. متن اصلي کتاب «تنتن در شوروي» اولين بار بين سالهاي 1929 تا 1930 بهصورت دنبالهدار و هفتگي در نشريهاي منتشر شد و سپس در سال 1930 بهصورت کتاب به چاپ رسيد.
هرژه، بهجز مجموع? «ماجراهاي تنتن»، دو مجموعه کميکبوک معروف ديگر به نامهاي «کوئيک و فلوپکه» و «ماجراهاي ژو، زت و ژوکو» را هم خلق کرده است.
شهرت و محبوبيت مجموع? «ماجراهاي تنتن» براي هرژه بهقدري بود که او در اواخر عمر، اين شهرت را دستوپاگيرِ خود ميديد، چون تنتن، با شهرتش، هرژه را مجبور ميکرد که تنها به او بپردازد و هرژه سالهاي زيادي از عمرش را بر سر خلق ماجراهاي تنتن گذاشت. اين احساس فشار از جانب تنتن، منبع الهامي براي هرژه شد که نقاشيهايي عليه اين شخصيتِ خياليِ مخلوقِ خود خلق کند که يکي از آنها نقاشيايست که در آن تنتن، اربابِ هرژه است.
مردم اما تنتن را دوست داشتند و هنوز هم دوست دارند. مجموع? «ماجراهاي تنتن» دستمايهاي براي انواع اقتباسهاي تئاتري و راديويي و تلويزيوني و سينمايي و بازيهاي کامپيوتري بوده است. هرژه همچنين تأثيري چشمگير بر کميکبوک، مخصوصاً کميکبوک اروپايي، گذاشته است.
محبوبيت و شهرت و اهميت هرژه در حوز? کميکبوک باعث شد که در سال 2009 موزهاي در بلژيک به نام او افتتاح شود.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «هدف کرهي ماه»
کتاب «هدف کرهي ماه» با ترجم? نادر تکميلهمايون در نشر کتاب چ، ناشر کتابهاي کودک و نوجوانِ خانواد? فرهنگي چشمه، منتشر شده است.
نادر تکميلهمايون، متولد 1347 در پاريس، فيلمساز، فيلمنامهنويس، مترجم، منتقد فيلم و روزنامهنگار ايراني است. او فرزند ناصر تکميلهمايون، جامعهشناس و مورخ ايراني، است.
تکميلهمايون داراي ليسانس مترجمي و ادبيات فرانسه است. او همچنين در مدرس? سينمايي فميس در فرانسه کارگرداني خوانده است.
تکميلهمايون ساخت چهار فيلم کوتاه، از جمله مستندي به نام «ايران: يک انقلاب سينمايي»، و يک فيلم بلند داستاني، به نام «تهرون»، را در کارنام? فيلمسازي خود دارد. فيلم «تهرون» او جايز? هفت? منتقدين جشنوار? فيلم ونيز را گرفته است. او همچنين در دوراني که در ايران دانشجو بود، بهعنوان منتقد فيلم و روزنامهنگار، با نشريات سينمايي، از جمله ماهنام? فيلم و هفتهنام? سروش، همکاري ميکرد.
از ترجمههاي نادر تکميلهمايون از مجموع? «ماجراهاي تنتن»، بهجز کتاب «هدف کرهي ماه»، ميتوان به کتابهاي «روي ماه قدم گذاشتيم»، «تنتن در سرزمين طلاي سياه»، «هفت گوي بلورين»، «معبد خورشيد»، «ستارهي اسرارآميز» و «راز اسب شاخدار» و از ديگر ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «مارتين اسکورسيزي»، «استيون اسپيلبرگ»، «آکيرا کوروساوا» و «تمرين فيلمنامهنويسي» اشاره کرد.
از کتاب «هدف کرهي ماه» ترجمههاي فارسي ديگري هم موجود است. از جمل? اين ترجمهها ميتوان به ترجم? گروه مترجمان نشر رايح? انديشه، منتشرشده در همين انتشارات، اشاره کرد. اين ترجمه با عنوان «سفر به کر? ماه» به چاپ رسيده است.
کتاب «هدف کرهي ماه» در سالهاي دور نيز، با ترجم? خسرو سميعي، در انتشارات يونيورسال منتشر شده است.
