شاعران در جست و جوی جایگاه - نگاهی دیگر به تحول شعر فارسی

کتاب «شاعران در جست‌و‌جوي جايگاه» نوشت? مسعود جعفري جزي
نگاهي تحليلي به تاريخ شعر فارسي، با ترکيب چند سنت نظري. کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه: نگاهي ديگر به تحول شعر فارسي» کندوکاوي در تاريخ شعر فارسي، از اعصار قديم تا دوران معاصر، و تحقيقي در عوامل مؤثر بر بالا و پايين شدن جايگاه شاعران ايراني و محبوبيت عده‌اي و عدم محبوبيت عده‌اي ديگر از آن‌ها در اعصار گوناگون است.
مسعود جعفري جزي در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» تاريخ شعر فارسي را با وام‌گيري از چند نظري? غربي، از جمله نظري? «اضطراب تأثير» هارولد بلوم و نظري? منطق گفتگويي ميخائيل باختين، و ترکيب اين نظريه‌ها و با تمرکز بر سنت مفاخره و رجزخواني در ميان شاعران به موضوع جايگاه و جايگاه‌جويي شاعران فارسي پرداخته و تاريخ شعر فارسي را از اين منظر مورد بررسي و تحليل قرار داده است.

مروري بر کتاب «شاعران در جست‌جوي جايگاه»
هارولد بلوم، نظريه‌پرداز و منتقد ادبي مشهور امريکايي، در کتاب «اضطراب تأثير» اين نظريه را مطرح مي‌کند که شاعران جديد همواره مي‌کوشند با انتقاد از شاعران قديم و خوارشماري آن‌ها و بدخواني آثارشان خود را از اقتدار و سلط? آن شاعران خلاص کنند. بلوم، با وام‌گيري از فرويد، جدال شاعران جديد با شاعران قديم را به عقد? اوديپي تشبيه مي‌کند و شاعران جديد را همچون پسراني مي‌داند که مي‌خواهند خود را از اقتدار پدران خود برهانند. مسعود جعفري جزي در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه»، با نگاه به همين نظري? هارولد بلوم در کتاب «اضطراب تأثير» و ترکيب اين نظريه با نظريات باختين و تي. اس. اليوت و روبرت ياوس و استنلي فيش دربار? آفرينش ادبي، به موضوع رجزخواني‌ها و جايگاه‌جويي‌هاي شاعرانه در تاريخ شعر فارسي پرداخته است و تاريخ شعر فارسي را از اين منظر مورد بررسي قرار داده است.
در کتاب «شاعران در جست‌و‌جوي جايگاه» سخن از اين است که چه عوامل فرهنگي و اجتماعي و ادبي و سياسي‌اي باعث مي‌شوند که يک شاعر يا يک سبک شعري در دوره‌اي جايگاهي والا داشته باشد و شاعر يا سبک شعري ديگري به حاشيه برود و چندان مورد توجه قرار نگيرد و چگونه شاعري در دوره‌اي محبوب مي‌شود و در دوره‌اي ديگر از محبوبيت مي‌افتد و به حاشيه رانده مي‌شود و مورد انتقاداتي تندوتيز قرار مي‌گيرد.
جابجايي‌هاي جايگاه شاعران و سبکهاي شعري در دوره‌هاي مختلف شعر فارسي و عوامل مؤثر در اين جابجايي‌ها و تلاش شاعران هر دوره براي کسب جايگاه برتر موضوع اصلي کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» است. از منظر همين برتري‌جويي شاعرانه است که موضوع مفاخره و رجزخواني و جدل‌هاي شاعرانه در اين کتاب مورد بررسي و تحليل قرار مي‌گيرد.
در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه»، ضمن پرداختن به مفاخر? شاعران و اظهارنظرهاي آن‌ها دربار? شاعران پيش از خود و معاصر خود، به داوري‌هاي ضدونقيض منتقدان و اديبان دربار? شاعران معاصر خودشان نيز پرداخته شده است.
دامن? پژوهش در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» گستره‌اي وسيع از تاريخ شعر فارسي، از عصر کلاسيک تا دوران معاصر، را در بر مي‌گيرد. نويسنده در اين کتاب در بحث از شعر معاصر، علاوه بر پرداختن به جريان‌ها و سبکهاي مختلف شعري، فصل‌هايي را هم به‌طور ويژه به بحث از شاعران مطرح معاصر و آثار و سبک شعري و جايگاه آن‌ها اختصاص مي‌دهد.
در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» به شعر معاصر فارسي در سال‌هاي بعد از انقلاب و دوران متأخر نيز پرداخته شده و چشم‌اندازي هم از آيند? شعر فارسي ترسيم شده است.
آن‌چه نويسنده در کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه»، با نگاه به تاريخ شعر فارسي و وام‌گيري از سنت‌هاي نظري غرب، درصدد اثبات آن است، چنانکه در مقدم? کتاب توضيح داده شده، اين ديدگاه است که «فرآيند سرايش، عرضه و رواج شعر فرآيندي پيچيده است که آفريننده، مصرف‌کننده، خود اثر هنري و زمين? اجتماعي، همگي، در آن دخيل‌اند و جايگاه شاعران را در طول تاريخ ادبيات تعيين مي‌کنند.»
کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» از يادداشتي در اشاره به ماجراي نگارش و انتشار اين کتاب، مقدمه و شانزده فصل تشکيل شده است.
فصل‌هاي شانزده‌گان? کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه» عبارتند از: «شگردهاي اعلام حضور شاعران»، «تغيير جايگاه شاعران»، «شعر کهن در عصر جديد»، «شعر عصر مشروطه»، «درآمدي بر دور? معاصر»، «شعر عصر رضاشاه»، «اشاره‌اي به شعر معاصر پس از شهريور 1320»، «نيما يوشيج»، «احمد شاملو»، «مهدي اخوان ‌ثالث»، «سهراب سپهري»، «فروغ فرخزاد»، «دو پيوست دربار? فروغ فرخزاد»، «نبرد بوطيقايي در ميدان نوگرايي»، «فاصله گرفتن شعر نو از حوز? پيشنهادي نيما» و «عصر نيماهاي خيالي».
کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه: نگاهي ديگر به تحول شعر فارسي» در انتشارات نيلوفر منتشر شده است.

دربار? مسعود جعفري جزي، نويسند? کتاب «شاعران در جست‌وجوي جايگاه»
مسعود جعفري جزي، متولد 1345، استاد دانشگاه، مترجم، محقق و مصحح ايراني است. او داراي دکتراي زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران و عضو هيئت‌علمي دانشگاه خوارزمي است.
از ترجمه‌هاي مسعود جعفري جزي مي‌توان به کتاب‌هاي «زيباگرايي»، «رمانتيسم»، «تخيل» و «مقنع و سپيدجامگان» و از آثار تأليفي او مي‌توان به کتاب «سير رمانتيسم در ايران» اشاره کرد.
مسعود جعفري جزي همچنين تصحيح و شرح مجموع? «نامه‌هاي سيمين دانشور و جلال‌ آل‌احمد» را در کارنام? کاري خود دارد.