روانکاوی و ایمان - مکاتبات زیگموند فروید و اسکار فیستر

کتاب «روانکاوي و ايمان: مکاتبات زيگموند فرويد و اُسکار فيستِر» به‌گردآوريِ هاينريش مِنگ و ارنست ال. فرويد
نامه‌نگاري‌هاي پدرِ روانکاوي و يکي از روانکاوانِ پيروِ او. کتاب «روانکاوي و ايمان: مکاتبات زيگموند فرويد و اُسکار فيستِر» مجموعه‌اي از نامه‌هايي است که زيگموند فرويد و اسکار فيستر، کشيش و روانکاو سوئيسي، باهم ردوبدل کرده‌اند و در آن‌ها عمدتاً از مسائل تخصصي روانکاوي و نسبت ميان روانکاوي و الهيات سخن گفته‌اند.
نامه‌هاي کتاب «روانکاوي و ايمان» که توسط هاينريش مِنگ و ارنست ال. فرويد، پسرِ زيگموند فرويد، گردآوري و در اين کتاب منتشر شده‌اند دربردارند? بخشي از تاريخ روانکاوي‌اند.
کتاب «روانکاوي و ايمان» همچنين در پس‌زمين? خود تصويري از مختصات و مسائل و دغدغه‌هاي فرهنگي و اجتماعي و اخلاقيِ اروپاي نيم? اول قرن بيستم به‌دست مي‌دهد.

مروري بر کتاب «روانکاوي و ايمان»
فرويد شاگردان و پيروان و همکاراني داشت که بعدتر از او بُريدند و مکاتب خاص خود را در روانکاوي بنيان نهادند. معروف است که فرويد چندان مخالفت با خود را برنمي‌تابيد. روابط او با روانکاوني مثل يونگ، که در آغاز پيروِ او بودند و بعداً به منتقدانش تبديل شدند، به کدورت گراييد. اسکار فيستر اما، به‌گواه نامه‌هايي که تا اواخر عمرِ فرويد ميان او و فرويد ردوبدل شد و بخشي از آن‌ها را در کتاب «روانکاوي و ايمان» مي‌خوانيد، جزو آن دسته از منتقدان فرويد بود که رابطه‌اش با فرويد براي مدتي طولاني حَسَنه باقي ماند و اين دو تا اواخر عمرِ فرويد دوست ماندند و باهم مکاتبه داشتند.
فيستر، در عين اختلاف نگرشي که با فرويد داشت، همواره به او احترام مي‌گذاشت و از نظريات او در روانکاوي دفاع مي‌کرد. اين در نامه‌هاي او به فرويد در کتاب «روانکاوي و ايمان» هم به‌خوبي مشهود است. منتها اختلاف ديدگاه اساسي فرويد و فيستر در اين است که فرويد روانکاوي و الهيات را آشتي‌ناپذير و اين دو را دو مقول? جدا و مجزا از يکديگر مي‌داند اما فيستر معتقد است که مي‌توان الهيات و روانکاوي را به‌هم پيوند داد و از اين پيوند براي بهبود و تعاليِ اخلاق عمومي استفاده کرد.
اختلاف نظر فرويد و فيستر دربار? نسبت ميان روانکاوي و الهيات يکي از موضوعات اصلي مباحث نظري اين دو روانکاو در نامه‌هايي است که آن‌ها به يکديگر نوشته‌اند. از اين لحاظ مي‌توان گفت که کتاب «روانکاوي و ايمان» برگي از تاريخ روانکاوي است و بر گوشه‌اي از تاريخ روانکاوي نور مي‌تاباند.
کتاب «روانکاوي و ايمان» همچنين، چنانکه پيش‌تر نيز اشاره شد، شمايي از مختصات فرهنگي و اجتماعي و اخلاقيِ اروپاي نيم? نخست قرن بيستم ارائه مي‌دهد و ما را، از خلال مباحثي که در نامه‌هاي فرويد و فيستر به يکديگر طرح شده، با مسائل و دغدغه‌ها و موضوعاتي آشنا مي‌کند که در آن زمان در اروپا مطرح بوده‌اند.
نخستين نام? کتاب «روانکاوي و ايمان» در سال 1909 و آخرين نام? کتاب در سال 1937، دو سال قبل از مرگ فرويد، نوشته شده است.
کتاب «روانکاوي و ايمان» همچنين حاوي مقدمه‌اي از ارنست ال. فرويد، شرح‌حال کوتاه اسکار فيستر به‌قلم هاينريش مِنگ و مقدمه‌اي به‌قلم آنا فرويد، دختر زيگموند فرويد، است.
کتاب «روانکاوي و ايمان: مکاتبات زيگموند فرويد و اُسکار فيستِر» با ترجم? رضا عمران و احمد مرواريد و همراه با مقدمه‌اي به‌قلم گهر همايون‌پور، دبير مجموع? «دفترهاي روانکاوي» نشر قطره که اين کتاب هم جزوي از آن است، در نشر قطره منتشر شده است. اساس اين ترجمه، متن انگليسي کتاب، با عنوان Psychoanalysis and Faith: The Letters of Sigmund Freud and Oskar Pfister، بوده است.

دربار? زيگموند فرويد و اسکار فيستر
زيگموند فرويد (Sigmund Freud)، متولد 1856 و درگذشته به سال 1939، عصب‌شناس و روانکاو اتريشي بود.
فرويد بنيانگذار دانش روانکاوي و يکي از تأثيرگذارترين متفکران بر ساحت‌هاي گوناگون هنر و فرهنگ و انديشه در قرن بيستم است. او با پرداختن به قلمرو ناخودآگاه، عرصه‌اي تازه را در روانکاوي گشود که از محدود? روانشناسي و روانکاوي و روان‌درماني بسيار فراتر رفت و با حيطه‌هايي چون توليد هنري و ادبي و نيز تفکرات فلسفي و علوم سياسي و اجتماعي و... درآميخت.
آراي فرويد باب تازه‌اي را در نقد هنري و ادبي گشود و تفسيري تازه از خلق هنري و ادبي ارائه داد. تأثير او را از جمله بر مکتب هنري و ادبي سوررئاليسم و آثار سوررئاليستيِ نقاشي و سينما و ادبيات مي‌توان ديد.
از آثار زيگموند فرويد مي‌توان به کتاب‌هاي «تفسير خواب»، «آسيب‌شناسي رواني زندگي روزمره»، «سه رساله دربار? نظري? جنسي»، «لطيفه و ارتباطش با ناخودآگاه»، «لئوناردو داوينچي»، «توتم و تابو»، «آيند? يک پندار»، «تمدن و ملالت‌هاي آن» و «موسي و يکتاپرستي» اشاره کرد.

اُسکار فيستِر (Oskar Pfister)، متولد 1873 و درگذشته به سال 1956، کشيش و متأله و روانکاو سوئيسي بود. او تحصيلکرد? الهيات، فلسفه و روانشناسي در دانشگاه‌هاي زوريخ و بازيل بود.
از فيستر به‌عنوان يکي از پيشگامان روانشناسي نوين سوئيس ياد مي‌شود. شهرت او بيشتر به‌خاطر تلاش‌هايش در کاربستِ روانکاوي در تعليم و تربيت و نيز باورش به قابليت ترکيبِ روانشناسي و الهيات است.
فيستر بنيانگذار انجمن روانکاوي سوئيس و از همکاران اولي? زيگموند فرويد بود. او خصوصاً به ديدگاه‌هاي فرويد دربار? عقد? اوديپ، اضطراب اختگي و تمايلات جنسي کودکان علاقه‌مند بود.
فيستر، به‌لحاظ ديني، مدافع بازگشت به آموزه‌هايي بود که آن‌ها را تعاليم بنيادين اولي? مسيح مي‌دانست.
از آثار اسکار فيستر مي‌توان به کتاب «مسيحيت و ترس» اشاره کرد.