کتاب «فرهنگ نمادها» نوشت? ژان شواليه و آلن گربران
کتابي مرجع براي شناخت نمادها. کتاب «فرهنگ نمادها: اساطير، رؤياها، رسوم، ايماء و اشاره، اشکال و قوالب، چهرهها، رنگها، اعداد»، با عنوان اصلي Dictionnaire des symboles : Mythes, rêves, coutumes, gestes, formes, figures, couleurs, nombres، فرهنگنامهايست مفصل درباره معاني نمادين و رمزي انواع پديدهها و رسوم و آيينها.
ژان شواليه و آلن گربران در کتاب «فرهنگ نمادها» مجموعهاي مفصل از مدخلها را فراهم کردهاند که در آنها معاني و مفاهيم رمزي و باطني و نمادين هرآنچه در فرهنگهاي ملل گوناگون معنا يا معناهايي غير از معناي ظاهرياش يافته است، توضيح داده شده است.
کتاب «فرهنگ نمادها» کتابيست که انسان امروز را به ريشههاي اساطيري و فرهنگي و باستانياش متصل ميکند و به او ياري ميدهد بعضي رسوم و باورهاي بهجا مانده از اعصار کهن را بهتر درک کند.
کتاب «فرهنگ نمادها» از آن کتابهاييست که هم محققان و پژوهشگران حوزههاي گوناگون علوم انساني را به کار ميآيد و هم منتقدان ادبي و نيز کساني را که دست در آفرينش ادبي و هنري، از داستان و شعر گرفته تا نقاشي و فيلم و تئاتر و...، دارند.
کتاب «فرهنگ نمادها» ميتواند راهنمايي باشد براي جامعهشناسان و قومشناسان و مردمشناسان و هم? کساني که در فرهنگ و باورها و آداب و رسوم جوامع گوناگون تحقيق ميکنند.
از چشمانداز نمادها و رمزها ميتوان وجوه پنهان و رازآلود ملل گوناگون را شناخت و کتاب «فرهنگ نمادها» از اين نظر مرجعي غني براي پژوهشگران است. اين کتاب، روانکاوان و پژوهشگران و علاقمندان عرص? روانشناسي و روانکاوي را نيز به کار ميآيد. همچنين منتقدان و مخاطبان آثار ادبي و هنري با رجوع به کتاب «فرهنگ نمادها» ميتوانند معاني رمزي و نمادين پنهان در اين آثار را دريابند.
کتاب «فرهنگ نمادها» همچنين خوراکي متنوع و غني براي تخيل آنها که در کار آفرينش ادبي و هنرياند و کارشان با تخيل سروکار دارد فراهم ميکند.
متن اصلي کتاب «فرهنگ نمادها» اولين بار در سال 1969 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «فرهنگ نمادها»
کتاب «فرهنگ نمادها» با پيشگفتاري مفصل از ژان شواليه آغاز ميشود و بعد از اين پيشگفتار، وارد مدخلهاي کتاب و دنياي پهناور و متنوع و پر از رمز و راز نمادها ميشويم.
ژان شواليه در پيشگفتار مفصل خود بر کتاب «فرهنگ نمادها» ابتدا از توجه به نماد در دنياي مدرن و کاربردهاي آن در زندگي و حوزههاي تخصصي گوناگون سخن گفته و آنگاه به معرفي خود کتاب «فرهنگ نمادها» و ويژگيهاي آن و هدف از تأليف آن پرداخته و همچنين درباره ماهيت نماد توضيحاتي مفصل ارائه داده و نظرات صاحبنظران اين حوزه را درباره نماد شرح داده است.
در بخشي از پيشگفتار کتاب «فرهنگ نمادها» درباره نماد در دنياي مدرن و کاربردهاي آن ميخوانيد: «امروزه به نماد بذل توجهي شده. قوهي خيال ديگر با عبارت "مجنون بالاخانه" تحقير نميشود. از نماد به عنوان خواهر همزاد عقل، و به عنوان الهامبخش کشفيات و پيشرفتها، اعادهي حيثيت شده. بخش عظيمي از التفات به نماد در اين دوره، مديون پيشگوييها، در داستانها و حکايات است؛ پيشگوييهايي که در طول زمان بهوسيلهي علم اثبات شده، و ديگر مديون اقتداري است که امروزه تصوير صاحب آن است و جامعهشناسان به سنجش نمادهاي آن پرداختهاند، و مديون تفسيرهاي جديد از اساطير قديم است که موجب زايش اساطير جديد شده، و همچنين مديون کشفيات درخشان روانکاوي است. نمادها در مرکز هستند، آنها قلب اين زندگي متخيلاند. نمادها رازهاي ناخودآگاه را آشکار ميکنند، و به سوي پنهانترين خاستگاه کنش ميرانند، و در را بر روح، ناشناخته و بينهايت ميگشايند.
هر يک از ما، در طول روز و شب، چه آگاه و چه ناآگاه در گفتار، در رفتار و در رؤياهاي خود از نمادها استفاده ميکنيم. نمادها، خواستههاي ما را به صورت ملموس درميآورند، در جريان يک ماجرا تهييجمان ميکنند، به منش و رفتارمان شکل ميدهند، موجب موفقيت يا شکستمان ميشوند. شکل، ترتيب و تفسير نمادها در معارف نقشي اساسي دارد: در تاريخ تمدن و تاريخ اديان، در زبانشناسي، قومشناسي فرهنگي، نقد هنر، روانشناسي، پزشکي. ميتوان بر اين مجموعه، به نوعي فنون معامله، فنون تبليغ و سياست را افزود. آثار جديد، که روزبهروز بيشتر ميشوند، ساختار اساطيري و کاربرد نمادين قوهي خيال را نشان ميدهند. امروزه ديگر نميتوان واقعيتي اين چنين مؤثر را ناديده انگاشت. تمامي علوم بشري، مانند هنرها و تمام فنوني که از هنرها منشأ ميگيرد، همگي در مسير خود با نمادها آشنا ميشوند. علوم بر آناند تا معمايي که نمادها مطرح ميکنند، برگشايند. آنها با هم مرتبط ميشوند تا نيروي متراکمي را که در اختيار دارند، به حرکت درآورند. زياده نگفتهايم اگر بگوييم، ما در جهاني از نمادها زندگي ميکنيم، و جهاني از نمادها در ما زندگي ميکنند.»
شواليه در بخشي ديگر از اين پيشگفتار درباره رويکرد تأليف کتاب «فرهنگ نمادها» و آنچه از تأليف اين کتاب مدّ نظر بوده و در توصيف اين فرهنگنامه مينويسد: «اين فرهنگ فقط براي آن است که رابطهي ميان تصاوير، نظرها، باورها، و عواطف را توصيف کند. فرهنگي در بر گيرندهي 1200 واژه، که از نظر نمادين تفسير شدهاند. براي ارجاعي سهلتر، گاه بر نمادهاي دال مانند روح، آسمان و غيره تکيه شده، و گاه بر نمادهاي مدلول مانند آهو، نيلوفر و غيره. تفسيرها بدون نظامي از پيش تنظيمشده، گزارش شدهاند، و گاه به نظمي ديالکتيکي دست يافتهاند که کاربرد اين نظم گاه آموزنده است و گاه زيباييشناختي.»
و باز در بخشي ديگر از همين پيشگفتار درباره هدف از نگارش کتاب «فرهنگ نمادها» و بهرهاي که خواننده ميتواند از اين کتاب مرجع ببرد ميخوانيم: «اين فرهنگ فقط به ارايهي مجموعهيي از نمادها پرداخته، نمادهايي القاگر و يادآورنده، به منظور گسترده کردنِ افقهاي تفکر، به زنده کردن تخيل، و به تهييج واکنشهاي شخصي؛ اين فرهنگ به هيچ قيمت نميخواهد، دادهها را در قرصي بگنجاند. با تورقِ اين فرهنگ، خواننده تدريجاً با تفکر نمادين آشنا ميشود، و به جايي ميرسد که شماري از معماها را خود حل ميکند.»
درباره نويسندگان کتاب «فرهنگ نمادها»
ژان شواليه (Jean Chevalier)، متولد 1906 و درگذشته بهسال 1993، متخصص الهيات، پژوهشگر و فيلسوف فرانسوي است. شواليه تا سال 1964 کارمند يونسکو بود و سپس از آنجا استعفا کرد تا به کار نوشتن و پژوهش بپردازد. کتاب «فرهنگ نمادها» معروفترين اثر اوست.
آلن گربران (Alain Gheerbrant)، متولد 1920 و درگذشته بهسال 2013، کاشف، شاعر، ويراستار و ناشر فرانسوي است. گربران بهخاطر سفر به حوض? رودخانههاي آمازون معروف است. او در زمين? نشر، اولين ناشر آوانگارد بود و در مؤسس? انتشاراتياش آثاري از ژرژ باتاي، آنتونن آرتو و امه سزر را منتشر کرد.
درباره ترجم? فارسي کتاب «فرهنگ نمادها»
کتاب «فرهنگ نمادها»، بهترجمه و تحقيق سودابه فضايلي و همراه با مقدمهاي از مترجم، در پنج جلد در انتشارات جيحون منتشر شده است.
سودابه فضايلي، متولد 1326، داستاننويس، نمايشنامهنويس، مترجم، پژوهشگر، مقالهنويس، اسطورهشناس و نمادشناس ايراني است. فضايلي تحصيلکرده ادبيات انگليسي در کمبريج و لندن و تحصيلکرده زبان پهلوي و زبان و ادبيات تطبيقي در دانشگاه سوربونِ پاريس است. او عضويت در هيئت انتخاب و نظارت سمينار بينالمللي نمايشهاي آييني و سنتي را در کارنام? کاري خود دارد و نيز يکي از اعضاي هيئت علمي جايزه ادبي پروين اعتصامي است.
ترجم? فضايلي از کتاب «ييچينگ»، در سال 1370 از سوي بخش ايرانشناسي دانشگاه پکن بهعنوان بهترين ترجمه برگزيده شد. او همچنين در سال 1381 برنده جايزه بيست و سومين دوره کتاب سال و در سال 1392 برنده جايزه جلال ستاري شده است.
از آثار پژوهشي سودابه فضايلي ميتوان به کتابهاي «فرهنگ غرايب» و «از کفِ دستانم مرغانِ عجب رويند: بررسي شعر اکنون فارسي با نگاهي تطبيقي به شعر جهان»، از آثار داستاني او ميتوان به کتابهاي «صداع» و «گشتِ گشتن و بازگشتنها» و از ترجمههايش ميتوان به کتابهاي «سنت و تحول در موسيقي ايراني»، «کاسپار» و «راز شکسپير» اشاره کرد. از سودابه فضايلي مجموعه نمايشنامهاي هم منتشر شده است.
همسر فضايلي، محمدرضا اصلاني، شاعر، فيلمساز و پژوهشگر هنر است.
رتب? جلدهاي اول تا پنجم ترجم? فارسي کتاب «فرهنگ نمادها» در گودريدز:
جلد اول: 4.32
جلد دوم: 3.94
جلد سوم: 4.60
جلد چهارم: 4.70
جلد پنجم: 4.30
