کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» نوشت? علياصغر سعيدي و فريدون شيرينکام
کتابي از مجموع? «موقعيت تجّار و صاحبان صنايع در ايرانِ عصر پهلوي». کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» بخشي از پروژهاي است که در قالب مجموعه کتابهايي با عنوان «موقعيت تجّار و صاحبان صنايع در ايرانِ عصر پهلوي» به پژوهش دربار? تاجران کارآفريني ميپردازد که در سالهاي پيش از انقلاب، با تأسيس و راهاندازي برخي صنايع، در صنعتيشدن و مدرنسازي ايران نقشي مهم ايفا کردند.
در مجموع? «موقعيت تجّار و صاحبان صنايع در ايرانِ عصر پهلوي» گوشهاي از تاريخ ايران مدرن، از چشمانداز اقتصاد و صنعت و تجارت و کسبوکار، تصوير ميشود و روايتهايي از صنايعي تأثيرگذار در زندگي مردم ايران و چگونگي پديد آمدن و رشد اين صنايع و نيز فرجام آنها ارائه ميشود. اين روايتها، که کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» از جمل? آنهاست، در کنار هم تصويري ميسازند از تاريخ صنعتيشدن ايران و تحولاتي که با تأسيس صنايع گوناگون در ايران و زندگي مردم ايران پديد آمد.
علياصغر سعيدي و فريدون شيرينکام، که بسياري از کتابهاي مجموع? «موقعيت تجّار و صاحبان صنايع در ايرانِ عصر پهلوي» بهکوشش آنها فراهم آمده است، در کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» به روايت گوشهاي از تلاشهاي خانوادهاي ميپردازند که کار خود را از پايينترين مراحل و مراتب اجتماعي شروع کردند و دست آخر يکي از بزرگترين واحدهاي صنعتي را در ايرانِ سالهاي پيش از انقلاب تأسيس کردند.
مروري بر کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان»
چنانکه در پيشگفتار علياصغر سعيدي و فريدون شيرينکام، بر کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» توضيح داده شده، خاندان لاجوردي از خانوادههاي سرمايهگذار و کارآفرين در ايران معاصر هستند که «از اواخر دور? ناصرالدين شاه تا آخر دور? پهلوي، در بيشتر عرصههاي اقتصادي اعم از صادرات و واردات و نيز از سال 1330 به بعد در بخش صنعت و خدمات بهويژه صنايع غذايي، نساجي، شوينده، ساختمان، بانکداري و بيمه فعال بودند.»
در کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» نقش خاندان لاجوردي در اقتصاد و تجارت و صنعت در ايران و چگونگي آغاز فعاليت آنها، رَوَند رشد و توسع? فعاليتهايشان و نيز سرانجام کارشان مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته و روايت شده است.
مقدار سرمايهگذاري و ويژگيهاي سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي، جهتگيري آنها از تجارت به صنعت و مشارکتشان در سرمايهگذاريهاي داخلي و خارجي از موضوعات اصلي مورد مطالعه و پژوهش در کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» هستند.
کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» يک پژوهش توصيفي و تحليلي است که بخشي از آن برمبناي اسناد آرشيوياي که در مراکز دولتي و خصوصي و کتابخانهها موجودند انجام شده و بخشي از طريق مصاحب? نويسندگان با مديران و اعضاي خانواد? لاجوردي. بخشي ديگر از پژوهشهاي اين کتاب هم با استناد به مصاحبههايي صورت گرفته که قبلاً با بعضي اعضاي خانواد? لاجوردي و نزديکان آنها و همچنين مديراني که در حوز? فعاليت آنها کار ميکردهاند و مقامات سابق اقتصادي انجام شده و در آرشيو تاريخ شفاهي موجود بوده است.
کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» از پيشگفتار، مقدمه و يازده فصل تشکيل شده است. فصلهاي يازدهگان? کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» عبارتند از: «مروري بر موقعيت تجّار در ايران (از قاجار تا پهلوي)»، «خانداني با چهار نسل فعاليت»، «خاندان لاجوردي و اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران»، «نوآوريهاي خاندان لاجوردي»، «ويژگيهاي سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي»، «منابع تأمين مالي سرمايهگذاري»، «حرکت از تجارت به صنعت»، «تأثير سياست و سياستگذاري بر صاحبان صنايع»، «فعاليتهاي غيراقتصادي خاندان لاجوردي»، «انقلاب و پايان کار يک خانواده سرمايهدار» و «نتيجهگيري».
خاستگاه اقليمي خاندان لاجوردي، اتاق بازرگاني و اتاق صنايع و معادن ايران در دورههاي مختلف عصر پهلوي، علل موفقيت لاجورديها، ناکاميهاي اقتصادي خاندان لاجوردي، رقباي اقتصادي خاندان لاجوردي، شرکتهايي که خاندان لاجوردي تأسيس و در آنها سرمايهگذاري کردند، سياستهاي کارگري و صاحبان صنايع، رابط? سرمايهداران مدرن و سنتي، سياست و اقتصاد در ايران و مؤسس? خيري? بنياد لاجوردي از جمله موضوعاتي هستند که در فصلهاي مختلف کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» به آنها پرداخته شده است.
کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان» در انتشارات گام نو منتشر شده است.
دربار? علياصغر سعيدي و فريدون شيرينکام
علياصغر سعيدي، متولد 1336، جامعهشناس، پژوهشگر و مترجم ايراني و دانشيار و مدير گروه برنامهريزي و رفاه اجتماعي و عضو هيئت علمي دانشکد? علوم اجتماعي دانشگاه تهران است. سعيدي داراي ليسانس علوم اجتماعي و فوق ليسانس جامعهشناسي از دانشگاه تهران و دکتراي جامعهشناسي از دانشگاه لندن است. از آثار تأليفي و پژوهشي او ميتوان به کتاب «زندگي و کارنامه حاج محمدتقي برخوردار»، از مجموعه کتابهاي «موقعيت تجّار و صاحبان صنايع در ايرانِ عصر پهلوي» اشاره کرد که آن نيز، مانند کتاب «سرمايهداري خانوادگي خاندان لاجوردي و لاجورديان»، ماحصل همکاري سعيدي و فريدون شيرينکام است.
علياصغر سعيدي، علاوه بر کار تأليف و پژوهش، در حوز? ترجمه نيز فعال است. کتابهاي «آهنگ عشق»، «پنجره»، «پزشک پادشاهان» و «گنجين? حماسههاي جهان» از جمله ترجمههاي او هستند.
فريدون شيرينکام، متولد 1339 در آستان? اشرفيه، پژوهشگر ايراني علوم سياسي و اقتصادي است. شيرينکام داراي فوق ليسانس علوم سياسي از دانشگاه تربيت مدرس است. او از پژوهشگرانِ پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي است. از آثار تأليفي و پژوهشي فريدون شيرينکام ميتوان به کتاب «کارآفرينان صنعتي در عصر پهلوي: زندگي و کارنامهي حسن تفضّلي» اشاره کرد.
