تراموا پژوهی

فرض کنید کنار خط‌آهن ایستاده‌اید و یک تراموای در حال حرکت را در نزدیکی‌تان می‌بینید. ظاهراً ترمزهای تراموا از کار افتاده و کمی جلوتر، پنج نفر به ریل بسته شده‌اند که در صورت برخورد با تراموا، مرگشان حتمی است. شما امکان انتخاب دارید؛ اگر اهرمی را فشار دهید، تراموا به مسیری فرعی منحرف می‌شود که در آن، تنها یک نفر به ریل بسته شده است. چه کار خواهید کرد؟ حالا فرض کنید تراموای خارج از کنترل به سمت پنج نفری که به ریل بسته شده‌اند حرکت می‌کند. اما این بار، شما روی پل عابر پیاده کنار مردی چاق ایستاده‌اید. اگر او را به پایین هل دهید، در تصادف با تراموا خواهد مرد، اما این تصادف جان پنج نفر را نجات خواهد داد. این بار چه کار خواهید کرد؟ مطالعات متعددی در سراسر جهان نشان داده‌اند که افراد پاسخ‌هایی نسبتاً مشابه به این دو سناریو داده‌اند: در اولی، اقدام درست منحرف کردن قطار است؛ اما در دومی، نباید مرد چاق را هل داد.

مسئلۀ تراموا بحث‌های داغی را برانگیخته و به نقطۀ عطفی برای تأمل نظام‌مند دربارۀ مسائل اخلاقی در حوزه‌هایی همچون روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، عصب‌شناسی، زیست‌شناسی تکاملی، حقوق، اخلاق پزشکی، اخلاق جنگ و اخلاق اداری بدل شده است. این مسئله جان‌مایۀ بسیاری از کتاب‌های محبوب، فیلم‌ها، سریال‌های تلویزیونی و بازی‌های آنلاین نیز بوده است. کتاب حاضر با طرح و بررسی پرسش‌های اصلی در ادبیاتِ روبه‌گسترش ترامواپژوهی، آنها را به‌صورت جامع ارزیابی و برخی از ماجراهای جذاب و نمونه‌های تاریخی را معرفی می‌کند.