ونسان و تئو - برادران ون گوگ

معرفی کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ اثر دبورا هایلیگمن

گاهی زوایای پنهان زندگی یک هنرمند یا کسی که تاریخی را بر دوش می‌کشد فقط با بررسی فرازو‌نشیب‌های زندگی خودش پیدا نمی‌شود. نامه‌های دیگران، ارتباطش با خانواده و شیوۀ روابطش با دوستانش می‌توانند بخشی از تاریخی را به زبان آورند که با مرور زندگی خودش نمی‌توان فهمید. زندگی ونسان ونگوگ، نقاش مدرن، هم به همین شکل است. کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ نیز با مرور زندگی و روابط دو برادر و نامه‌هایی که حتی به خواهرشان یا خانواده می‌نوشتند می‌خواهد بخشی از زندگی یک نقاش را روایت کند که برای اولین بار توسط نشر پارسه و با ترجمۀ رقیه بهشتی چاپ می‌شود. تئو، برادر ونسان ونگوگ، یکی از بهترین دوست‌های او بود و هم‌زمان بیشترین فرازوفرود رابطه را با هم تجربه کردند. این کتاب با مرور زندگی این خانواده و به‌خصوص با تأکید بر رابطۀ این دو برادر، نامه‌هایشان، گفت‌و‌گوهای بینشان و مرور روزهای جدایی یا با هم زندگی‌کردنشان بخشی از تاریخ قرن بیستم و نگاهی انسانی به آن را مرور می‌کند.

دربارۀ کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ

«زمانی بود که ونسان را بسیار دوست داشتم و او بهترین دوستم بود. اما حالا همه‌چیز تمام شده.» کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ با این جملۀ معروف از تئو شروع می‌شود که در نامه‌ای برای خواهرش نوشته بود. یکی از جذابیت‌های این کتاب این است که روایتش را شبیه به یک پازل پیش می‌برد و مدام در رفت و برگشت‌های فراوان به گذشته یا زمان‌های مختلف زندگی‌شان روایت می‌شود. نویسنده برای بیان این رابطه و زندگی نیز یک فرم دوست‌داشتنی انتخاب کرده و آن این است که همۀ فصل‌ها به یک شکل نوشته نشدند. گاهی چند تصویر را توضیح می‌دهد از کودکی‌شان یا یک اتفاق، گاهی مثلاً داستان چند پیاده‌روی را بازگو می‌کند که به بخشی از رابطه یا زندگی‌شان مربوط می‌شود و به‌جای اینکه مدام داستان تعریف کند، تصویر ارائه می‌دهد و یکی از نمونه‌های نو و روایتگری در زندگی‌نامه‌نویسی است. داستان ونسان و تئو مانند یک رمان است که خواننده‌اش را خسته نمی‌کند و علاوه‌بر این، بخشی از تاریخ فرهنگ و نقاشی و هنر قرن بیستم نیز هست. اینکه در آن زمان چه چیزهایی بر زندگی یک نقاش مدرن تأثیر گذاشت و چگونه زندگی فردی و هنری‌اش را ساخت به‌لحاظ تاریخی و پژوهشی اهمیت بسیار دارد. اما کتاب ونسان و تئو نخواسته فقط بازگوکنندۀ تاریخ باشد. روایت داستانی کتاب، گفتن از احساس‌ها، آوردن نامه‌ها، تصویرنگاری‌ای که مربوط به کودکی یا اتفاقات تلخ زندگی این دو برادر است، گفتن از مواقعی که با هم مشکلاتی داشتند و دوستی‌شان دستخوش حوادث ناگوار یا دلخوری‌ها و مشکلات طولانی‌مدت شده و حذف نکردن این بخش‌ها همگی باعث شده تا این اثر از شکل‌های روایی چندگانه و متنوعی برخوردار باشد که نمونه‌اش چه در ادبیات و چه در زندگی‌نامه‌نویسی کمتر دیده شده و آن را تبدیل به کتابی خواندنی و دوست‌داشتنی کند. اهمیت زندگی‌نامه‌ها در ادبیات و تاریخ بسیار زیاد است. اما این کتاب به دلیل کوتاه بودن هر بخش، زبان صمیمانه، نزدیک به امروز، ساده و روانی که برای روایت انتخاب کرده، تنوعی که دارد و فرازوفرودهای بسیارش، با وجود طولانی بودن، اصلاً خسته‌کننده نیست و مخاطبش نیز فقط دوست‌داران هنر و نقاشی را شامل نمی‌شود و یکی از امتیازات آن نیز همین است. چهرۀ واقعی یک رابطه و تصویری دقیق‌تر از ونسان ونگوگ که بیشتر در ذهنمان یک نقاش است در این کتاب آمده و ما را با انسانی روبه‌رو می‌کند که انگار شبیه به خواننده‌اش با هزاران فرازونشیب روبه‌رو بوده و رشد کرده است.

خلاصه کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ

ونسان ونگوگ زندگی غم‌انگیزی داشت. چه از نظر خانوادگی و چه حوادثی که برای خودش پیش آمد. در خانواده‌ای رشد کرد که بالا و پایین‌های بسیاری هم به‌لحاظ دینی و هم احوالات شخصی داشت و این مسئله روی روحیات ونسان تأثیرات فراوانی گذاشت و موجب بیماری‌های روحی و جسمی و افسردگی‌های زیادی برای ونسان شد. وقتی ونسان و تئو کوچک بودند مادرش زایمانی سخت را تجربه کرد و فرزندی مُرده به دنیا آورد. این مسئله هم در روحیۀ مادرش تا مدت‌ها تأثیرات منفی بسیاری گذاشت و هم باعث شد این دو برادر در کودکی تلخی و سختی یک مرگ را تجربه کنند و با آن روبه‌رو شوند. دیدن این مرگ از نزدیک و به دنیا آمدن نوزادی مُرده از شکم مادر تا بزرگ‌سالی بر آن‌ها تأثیرگذار بود. از طرفی سخت‌گیری‌های دینی و مذهبی در رشد این کودکان مؤثر بود و تا سال‌های پایانی عمرشان فرازوفرودهای ایمانی و اعتقادی زیادی برایشان گذاشت. اما با وجود همۀ این‌ها کتاب ونسان و تئو داستان زندگی این دو برادر است که در چنین شرایطی بهترین دوستان یکدیگر بودند تا زمانی که ونسان در آغوش تئو جان سپرد و آخرین جملۀ زندگی‌اش را برای تئو به یادگار گذاشت. ونسان به‌شدت بیمار بود و وقتی تئو به او گفت که از این مهلکه هم جان سالم به در می‌برد گفت: «این غم برای همیشه باقی خواهد ماند.» داستان کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ از جایی شروع می‌شود که این دو برادر مدتی است با هم زندگی می‌کنند اما تئو خسته شده و دوست دارد از ونسان جدا شود و کم‌کم در هر فصل فلاش‌بکی به گذشته می‌خورد و شبیه به قطعات پازل ما را به بخش‌های مختلف رابطۀ آن‌ها و زندگی‌شان و حوادث تلخ و دلنشینشان می‌برد، تأثیری که روی هم گذاشتند و حتی از اینکه تئو چگونه روی نقاش شدن ونسان مؤثر بود حرف می‌زند و تا پایان زندگی‌شان داستانشان را رها نمی‌کند. کتاب از لحظۀ شروعش ما را کنجکاو می‌کند که بدانیم چطور این دو برادر دیگر نمی‌توانند یکدیگر را در یک خانه تحمل کنند و بعد به جهان دور و نزدیک زندگی‌شان می‌بردمان.

دربارۀ دبورا هایلیگمن، نویسندۀ کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ

دبورا هایلیگمن نویسندۀ معاصر و متولد آمریکا در سال 1958 است و بیشتر زندگی‌اش را صرف تحقیق و پژوهش و نوشتن آثار مستند و روزنامه‌نگارانه کرد که نمونه‌ای از کارهای معروفش کتاب ونسان و تئو است. او به کتاب‌های غیرداستانی‌اش شهرت بیشتری دارد و به دلیل زبان و فرمی که برای روایت‌های مستندش انتخاب می‌کند همیشه در فهرست پرفروش‌ترین‌ها بوده و جوایز بسیاری مانند جایزۀ کتاب ملی آمریکا را گرفته است. از عناوین کارهای او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: پسری که عاشق ریاضی بود، چارلز و اما: جهش ایمانی داروین، خدانگهدار: داستان واقعی غرق شدن کشتی کودکان در جنگ جهانی دوم.

دربارۀ مترجم کتاب ونسان و تئو، رقیه بهشتی

رقیه بهشتی مترجم ایرانی متولد سال 1363 است. او هم ترجمه‌های غیرداستانی و هم کتاب‌های نوجوان را در کارنامۀ کاری ترجمۀ خود دارد. بخشی از کتاب‌های او این عنوان‌ها هستند: پادشاه فراری، سلطنت پنهان، شاهزاده قلابی، آینه جادویی کجاست، پایان افسانه‌ های گریم.

کتاب ونسان و تئو، برادران ونگوگ برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران خاطره‌نویسی، بیوگرافی، اتوبیوگرافی، خوانندگان مستندنگاری و روزنوشت، علاقه‌مندان به تاریخ، هنر، نقاشی و پژوهشگران هنر پیشنهاد می‌شود.