گذارهای بزرگ

چگونه در مسیر تکامل انسان به جهان مدرن رسیدیم؟ اصلاً جهان مدرن چگونه ساخته شد و عامل کارایی آن چیست؟ در کتاب «گذارهای بزرگ: جهان مدرن چگونه ساخته شد» روایت واکلاو اسمیل، از برترین اندیشمندان جهان در تاریخ توسعه و استاد تحلیل آماری را در پاسخ به این پرسش‌ها می‌خوانیم.

اسمیل معتقد است برای پاسخ به این پرسش هیچ راهی بهتر از توضیح این نیست که چگونه به این نقطه رسیدیم. چه رخدادهایی زمینه‌ساز بروز فرایند نوسازی چند وجهی بوده‌است؟ فرایندی که واقعیت‌های عادی امروزی، یعنی کاهش باروری، غذای فراوان، مصرف شدید انرژی، اقتصاد جهانی‌شده، تحرک‌پذیری فراوان و ارتباطات فوری در مقیاس انبوه نتیجۀ آن است. یا چگونه به این جامعۀ پساصنعتی رسیدیم که تخریب زیست‌محیطی که گرمایش جهانی فقط بخشی از آن است، گریبانگیرش شده‌است؟

نویسنده آشکارترین رویکرد برای پاسخ به این پرسش بنیادی را در نظرگرفتن خلقت جهان مدرن در قالب مجموعۀ به‌هم‌پیوسته‌ای از گذارهای بنیادی به نسبت سریع در حوزۀ جمعیت، کشاورزی، انرژی، اقتصاد و محیط‌زیست می‌داند که تعاملات آن‌ها دنیای مدرن را شکل داده‌است.

تمرکز اسمیت در این کتاب بر تاریخچۀ این گذارهای جمعیتی، کشاورزی، انرژی، اقتصادی و زیست‌محیطی است. او همچنین به خاستگاه‌های همیشه پیچیده و همچنین عوامل میسرکننده و تکثیرکننده آن‌ها می‌پردازد، پیشرفت و پیشروی و اشاعۀ آن‌ها را دنبال می‌کند، و مسیرها و تعامل‌ها و پیامدهایشان را شرح می‌دهد و بر نقاط عطف و دستاوردهای مهم این گذارهای بزرگ نیز تأکید می‌کند.

روند کتاب فراتر از گزارش‌های تاریخی کلی و توصیفی است. بسیاری از متغیرها و فرایندها و پیامدهای جمعیتی، تغذیه‌ای، انرژی، اقتصادی و زیست‌محیطی را به‌دقت بررسی می‌کند و این کار را به روش‌های کمی مستقیم و به‌دور از کلی‌گویی انجام می‌دهد.