گاوها و مردها

معرفی کتاب گاوها و مردها، اثر آنا پائولا مایا، ترجمه رضا پور سیدی

رنج̊ رنج است. فرقی نمی‌کند که انسان بارش را بر دوش می‌کشد یا حیوان. مکان کتاب گاوها و مردها در یکی از مناطق حاشیه‌ نشین کشور برزیل است و داستان یک کشتارگاه و حیواناتش را روایت می‌کند که به دلیل خشونت‌های اعمال شده بین انسان و حیوان، مرزهای اخلاقی و فکری در هم شکسته شده و فضای خون‌آلود و سختِ جان کندن‌ها و مرز باریکشان با زندگی تصویر می‌شود. کتاب روایت داستان مردی است که در چنین فضایی مسئول کشتن گاوها برای خوراک انسان‌هاست.

نویسنده داستان گاوها و مرد‌ها سراغ موضوعی عجیب برای رمانش رفته، اگرچه اثری کوتاه است و می‌توان در میان نوولاها آن را جای داد. زندگی در کشور برزیل و حال‌و‌هوای کشورهای آمریکای لاتین همیشه چیزی از جنون و خشونت و بی‌رحمی و یا رئالیسم جادویی در خود دارند و این اثر نیز از این امر به دور نیست.

می‌توان کتاب گاوها مردها هم در دسته کتاب‌های فلسفی قرار داد و هم رمانی تلخ و دلخراش از رویدادی واقعی که در جوامعی مانند کشور برزیل وجود دارد. در هم آمیختن زندگیِ طبیعت و حیوان و انسان در آن جغرافیا به قدری ماجرا و داستان‌های شگفت خلق می‌کند که گاهی یک رویداد واقعی را می‌توان رئالیسم جادویی قلمداد کرد. این رمان با ترجمه رضا پور سیدی از نشر نو به چاپ رسیده و شاید بتوان گفت در جهانی که امروز در آن زندگی می‌کنیم و خشونت و بی‌توجهی به احساس‌ها و روان موجودات زنده به نهایت خود می‌رسد، این کتاب اثری کاملاً معاصر است و در چنین دورانی کاملاً موضوعیت خود را حفظ کرده است.

درباره کتاب گاوها و مردها

می‌توان این عبارت را برای توصیف تمام لحظه‌های اندوهبار کتاب گاوها و مردها به کار برد: به تصویر کشیدن جان‌های دردمند. قرار گرفتن شخصیتی که خودش مسئول کشتار در یک کشتارگاه صنعتی است و آگاهی‌اش نسبت به طبیعت اطرافش، در برابر خونی که از حیوانات ریخته می‌شود و رنجی که می‌برند از رمان گاوها و مردها لایه‌های فلسفی و ادبی عمیق و زیادی ساخته است. کتاب پر است از پرسش‌هایی درباره ارتباط بین انسان‌ها با یکدیگر، با طبیعت اطرافشان، انسان‌زدایی از نیروی کار که ویژگی فرهنگ سرمایه‌داری است، خشونت جهانی که در آن در هر روزش هزاران آدم به دست یکدیگر کشته می‌شوند یا به دلیل روان‌های آسیب‌دیده و رنجور با اخبار دردآور حیوان‌آزاری روبه‌رو می‌شویم، خشونتی که به شکل یک نظام یا فرهنگ درآمده و نظم‌یافته آن را موجه و قانونی جلوه می‌دهد، و رویارویی لحظه به لحظه کتاب با مفهوم و معنای مرگ و آشنایی زدایی از آن، و تمامی این‌ها که در یک روایت داستانی جمع شده‌اند.

از ویژگی‌های دیگر کتاب تصاویر دقیق و پر از جزئیاتی است که در برابر چشمان خواننده زنده می‌شوند. گاهی احساس می‌کنیم نمی‌توانیم این حجم از خون یا مشمئز بودن را تاب بیاوریم و شبیه فیلمی سینمایی که دیدن تصاویرش سخت می‌شود برای لحظه‌ای نیاز به تنفس داریم. رمان گاوها و مردها روایتی کوتاه است اما نویسنده به‌خوبی درد و لایه‌های فلسفی و فکری را در لحظه‌های مختلف رمان چیده است. او می‌داند چطور با شخصیتش برخورد کند که هم‌زمان که از او به‌خاطر ویژگی‌های غیرانسانی‌اش متنفر می‌شویم، هم‌زمان هم بتوانیم درکش کنیم و با او همراه شویم. این برابری جایگاه طبیعت و انسان و در جایگاه قضاوتی سخت قرار دادن خواننده نیز دیگر ویژگی مهم این کتاب است.

داستان گاوها و مردها تأمل‌ برانگیز است و جهانی ساخته از سکوت است. سکوتی مانند آنچه گاهی در زندگی عادی مرگبار می‌شود و حتی نیاز داریم کسی در میانش فریاد بکشد. این کتاب با زبانی بدون پندها و اندرزهای مستقیم و گاهی با استعاره‌های دقیق خواننده‌ را در فکر و بهت و دیدن دوباره خود و جهان پیرامونش می‌برد و از او می‌خواهد دوباره به خشونت‌های اطرافش نگاهی بیندازد، شاید چیزی از آن را در خودش پنهان کرده است که بر آن آگاه نیست.

خلاصه کتاب گاوها و مردها

داستان یک خطی کتاب گاوها و مردها کمی آدم را به یاد داستان ضحاک و دو آشپزی می‌اندازد که برای نجات جان جوانان روشی پیدا می‌کنند تا جهان اطرافشان کمتر متحمل درد شود. در این داستان که حوادثش در منطقه‌ای در حاشیه برزیل رخ می‌دهند، مردی قصاب زندگی می‌کند که مسئول کشتن گاوها در یک کشتارگاه صنعتی است. او در طی سالیان بسیار در این شغل فهمیده چطور می‌تواند کاری کند که در هنگام کشتن گاوها ضربه‌ای بهشان بزند که کمتر رنج مردن را تحمل کنند. اما نویسنده برای حیوانات در این کتاب فهم و آگاهی قائل شده طوری که روزی گاوها علیه این رنج قیام می‌کنند و با حرکتی جمعی جهان تیره و تاریک و خشمی که بهشان رفته را به صاحبانشان نشان می‌دهند. داستان گاوها و مردها کوتاه است اما تلخی‌اش تا مدت‌ها می‌تواند در ذهن خواننده‌اش بماند و ماجرایش فقط به همین جا ختم نمی‌شود. شهر از بوی تعفن و رودخانه‌اش از خون پر می‌شود و بازتابش زندگی آدم‌ها را نیز در برمی‌گیرد و موجب آشفتگی همه‌چیز می‌شود. این کتاب یک جامعه مدرن را تصویر می‌کند که باید بتواند از پس این پوسیدگی برآید.

درباره نویسنده کتاب گاوها و مردها، آنا پائولا مایا

آنا پائولا مایا نویسنده معاصر برزیلی است که بیشتر آثارش بر پایه مضمون‌ها و مفاهیمی نوشته شده که در رمان گاوها و مردها نیز آمده، اما اگر بخواهیم یک مفهوم کلی برای آثار او انتخاب کنیم، می‌توان گفت که مرگ تمامی آثارش را به خود اختصاص داده است. او بیشتر رمان‌هایش را به سمت روایت و گفتن از آدم‌های فراموش‌شده و در حاشیه می‌برد و در تصویر رنج و تیرگی جهان و درون آدمی و سردی جهان مدرن خبره است. او تا کنون دو بار برنده جایزه سائوپائولو شده. از آثار دیگر او می‌توان به چه روی خاک چه زیر خاک و گور زندگان اشاره کرد.

درباره مترجم کتاب گاوها و مردها، رضا پور سیدی

رضا پور سیدی مترجم معاصر ایرانی است که هر دو کتاب گاوها و مردها و همین‌طور چه روی خاک چه زیر خاک را از آنا پائولا مایا به فارسی ترجمه کرده است و در برگردان فارسی داستان‌های قرن بیست و یکم مهارت دارد و از طرفی به‌خاطر آشنایی‌اش با ادبیات این نویسنده برزیلی توانسته نثر و زبان و حال‌و‌هوای داستان‌های او را به‌خوبی به فارسی ترجمه کند.

کتاب گاوها و مردها برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به دوست‌داران ادبیات آمریکای لاتین، ادبیات برزیل، ادبیات معاصر، ادبیات قرن بیستم، رمان کوتاه، نوولا، مفاهیم انسان‌شناسی و طبیعت، رابطه طبیعت و انسان، داستان‌هایی با فضای خشونت، شناخت مرزهای اخلاقی و فکری، و نقدی بر زندگی انسان معاصر پیشنهاد می‌شود.