تاریخ ایران باستان سه جلدی

تاريخ ايران باستان، مجموعه سه‌جلدي نوشته حسن پيرنيا، ملقب به مشيرالدوله، سياستمدار، حقوق دان و تاريخ‌نگار ايراني اواخر دوره قاجار است. مشيرالدوله سال‌ها در سمت‌هاي گوناگون دولتي از جمله نخست‌وزيري فعاليت داشت و در زمان پهلوي از سياست کناره گرفت.
پيرنيا براي نگارش اين اثر از منابع گوناگون تاريخي به زبان‌هاي فارسي، عربي، انگليسي و فرانسوي و آلماني که ترجمه‌‌اي از منابع يوناني و رومي قديم بودند استفاده کرده و اين سه جلد را بر اساس منابع موثق و تحليل‌هاي علمي و تاريخ‌نگارانه نگاشته است. يکي از ويژگي‌هاي مثبت اين مجموعه سه جلدي اين است که پيرنيا پيش از ارائه تحليل، جمع بندي و نتيجه‌گيري خودش از رويدادهاي تاريخي، نظرات مورخان گوناگون را به دقت ذکر کرده است. او از روشنفکران و متفکران هم‌عصر خودش از جمله سعيد نفيسي، عباس اقبال آشتياني و سيدحسن تقي‌زاده در نگارش اين اثر نفيس ياري گرفته است.
جلد اول کتاب از شکل‌گيري حکومت مادها در ايران آغاز مي‌شود و تا پايان حکومت خشايارشاه هخامنشي ادامه مي‌يابد. در اين کتاب نه تنها به اوضاع داخلي ايران، بلکه اوضاع مناطق ديگر همچون مصر، آشور و بابل و روابط ايران و يونان پرداخته شده است.
جلد دوم در مورد ادامه حکومت همخامنشيان از اردشير اول تا پايان حکومت همخامنشي و حمله اسکندر به ايران و مرگ اوست.
آخرين جلد مجموعه با درگيري‌ها بر سر جانشيني اسکندر آغاز مي‌شود و پس از آن در باره حکومت سلوکيان، ظهور اشکانيان، معماري منحصربه فرد پارتي، ديوانسالاري اشکاني، تقويم و پول اين دوران و بسياري از ويژگي‌هاي خاص دوره اشکاني مي‌خوانيد. متاسفانه به دليل بيماري و کهنسالي مشيرالدوله دوران ساسانيان در اين کتاب نيامده است بنابراين نشر کتاب پارسه از کتاب ايران قديم فصل مربوط به دوران ساساني به صورت ضميمه آورده شده است.