کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» اثر ادوارد راژينسکي، ترجمه بيژن اشتري، نشر ثالث
اثري تاريخي درباره يکي از اسرارآميزترين و بانفوذترين شخصيتهاي روسيه تزاري که به نيکلاي دوم نزديک بود. گريگوري راسپوتين اگرچه دهقانزادهاي صوفي مسلک بود اما توانسته بود دربار روسيه را مسحور خود کند و اين سبب شده تا او چهرهاي افسانهاي در تاريخ روسيه داشته باشد و زندگي و نيز مرگش دستمايه بسياري کتابهاي داستاني و غيرداستاني بوده است. اما با اين حال بسياري از اين آثار از واقعيت دور شدهاند و به افسانهپردازي درباره راسپوتين پرداختهاند. ادوارد راژينسکي اما در کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» بر اساس واقعيتهاي تاريخي به ترسيم سيماي راسپوتين پرداخته است.
ادوارد راژينسکي اگرچه در آغاز فعاليتهايش به عنوان نمايشنامهنويس شناخته ميشد اما او در رشته تاريخ تحصيل کرده و در نيمه دوم فعاليتهاش عمدتا به تاريخنگاري و به خصوص نوشتن زندگينامه پرداخته و کتاب «راسپوتين» او نيز متعلق به اين دوره از فعاليتهايش است. راژينسکي اولينبار با نوشتن کتاب «آخرين تزار: زندگي و مرگ نيکلاي دوم» در سال 1992 به عنوان تاريخنگار مطرح شد. اين کتاب با استقبال زيادي همراه شد و به زبانهاي مختلفي نيز ترجمه شده است.
راژينسکي پس از آن زندگينامهاي درباره استالين نوشت. کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» سومين اثر او در زمينه زندگينامهنويسي است که بسياري از منتقدان و صاحبنظران معتقدند اين بهترين يا دستکم از بهترين کتابهايي است که به زندگي راسپوتين پرداخته است.
مروري بر کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس»
راسپوتين دهقان بيسواد سيبريايي بود که سرنوشتي بس عجيب داشت. او در دوره پاياني عمرش توانسته بود به شخصيتي موثر در دربار روسيه تبديل شود و روي آخرين تزار و ملکه روسيه نفوذي گسترده داشت. در کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» با زندگي عجيب اين مرد عياش و مرموز آشنا ميشويم.
ادوارد راژينسکي در کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» بر اساس اسنادي که تا پيش از آن در دست نبودند هويت و شخصيت واقعي راسپوتين را به شکلي منصفانه ترسيم کرده است.
در کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» از رابطه ويژه راسپوتين و ملکه روسيه و از نقش پررنگ او در تصميمها و سياستگذاريهاي داخلي و خارجي روسيه تزاري طي سالهاي پاياني اين امپراتوري مطلع ميشويم. مترجم کتاب «راسپوتين» در بخشي از مقدمهاش به اين نکته اشاره کرده که راژينسکي در اينجا توانسته با مهارتي مثالزدني دنياي عجيب و متناقض اعيان و اشراف روسيه در سالها و ماههاي پاياني امپراتوري روسيه را براي خواننده کتاب بازسازي کند.
با مطالعه کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» درمييابيم که چگونه آريستوکراتهاي روسيه تصميم به قتل راسپوتين گرفتند و او چگونه و در چه روندي توانست در نابودي اين آريستوکراسي نقش داشته باشد.
کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» نثري پرکشش و روان و خواندني دارد. راژينسکي از آنجا که سالها به نوشتن نمايشنامه و فيلمنامه مشغول بوده به خوبي با اهميت نثر و سبک نويسندگي آشنا است و از اينرو در کتابهاي تاريخياش هم به اين ويژگيها توجه کرده است. در اين کتاب همچنين با شخصيتهاي متعددي روبرو ميشويم که همگي آنها به شکلي جاندار و با ذکر جزئيات توصيف شدهاند و به قول مترجم؛ «کتاب در حکم يک گالري از انواع پرترهها و کاراکترهاي واقعي و حقيقي است؛ کاراکترهايي که همگي بر اساس اسناد پرداخت و معرفي شدهاند؛ هرچند مثل هر درام ديگري چند شخصيت در محور قرار دارند.»
کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» ما را با جهاني پنهان و گمشده که دور از دست مينمايد آشنا ميکند. راژينسکي براي پيدا کردن اسناد مربوط به راسپوتين چندين سال تلاش کرده بود و در خود کتاب به شرح اين تلاش چندسالهاش پرداخته است. او انبوهي از کتابهاي محققانه و استادانه دربار راسپوتين خوانده بود و ميگويد يک چيز در همه اين کتابها غايب بوده: کشف معماي راسپوتين. آنها در بهترين حالت، راسپوتين را همچون دهقان ريشوي زمختي به تصوير کشيده بودند و وجوه ديگر زندگي راسپوتين نامشخص و رازآلود بوده است.
راسپوتين از محبوبترين اسطورههاي فرهنگ عامه در قرن بيستم بوده است. درباره او گفتهاند که او بسيار متلون و به طرز عجيبي متغير بود. مثلا اولگا، خواهر آخرين تزار روسيه، دربارهاش گفته بود که: «او همانقدر متلون و متغير است که بوقلمون» و اين نظر بسياري از کسان ديگري بوده که راسپوتين را از نزديک ديده و ميشناختند. راژينسکي در کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» به وجوه مختلف و متعدد چهره راسپوتين پرداخته و با واکاوي اسناد موجود و مطالعات قبلي درباره او کتابي محققانه نوشته است.
درباره ادوارد راژينسکي نويسنده کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس»
ادوارد استانيسلاوويچ راژينسکي، نويسنده و تاريخنگار معاصر روس است که در 23 سپتامير 1936 در مسکو متولد شد. پدرش نمايشنامهنويس بود و خودش نيز بعدها به نمايشنامهنويسي روي آورد. راژينسکي در پژوشگاه تاريخ و اسناد مسکو درس خواند اما تا پيش از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي عمده فعاليتهايش وجه ادبي داشت تا تاريخي. عمده شهرت او در دهههاي 1960 تا 1980 مربوط به نمايشنامههايش بود. اولين نمايشنامه او با عنوان «درباره عشق» در سال 1964 منتشر شد که با استقبال خوبي هم روبرو شد. عناوين ديگر نمايشنامههاي راژينسکي عباتند از: «گفتگوهايي با سقراط»، «صحنههاي ورزشي سال 1981»، «تئاتر زمان نرون و سنکا»، «دکامرون ما» و «جلاد: گفتوگوهايي در مسير گيوتين». راژينسکي از اواخر دهه 1980 به سراغ نوشتن کتابهايي در زمينه تاريخ رفت. او زندگينامههايي از چهرههاي مشهور تاريخ روسيه نوشته که بسيار مشهورند و به زبانهاي متعددي هم ترجمه شدهاند. استالين، تزار نيکلاي دوم، تزار الکساندر دوم و گريگوري راسپويتن از چهرههاي مشهوري هستند که راژينسکي زندگينامههايي درباره آنها نوشته است. راژينسکي علاوه بر نويسندگي برنامههايي تاريخي در چند کانال تلويزيوني روسيه هم اجرا کرده و اين به شهرت او افزوده است.
درباره ترجمه کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس»
کتاب «راسپوتين: ابليس يا قديس» با ترجمه بيژن اشتري توسط نشر ثالث منتشر شده است.
بيژن اشتري، متولد 1342، مترجم ايراني است که عمدتا کتابهايي در زمينه تاريخ ترجمه کرده است. او فارغالتحصيل رشته ميکروبشناسي از دانشگاه تهران است اما علاقهاش به تاريخ سبب شده به سراغ ترجمه برود. «ادبيات عليه استبداد»، «حرمسراي قذافي»، «اميد عليه اميد»، «دختر استالين» و «خودآموز ديکتاتورها» برخي از ترجمههاي او هستند.
