کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران» نوشته افشين متين
Both Eastern and Western: An Intellectual History of Iranian Modernity
کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران» نوشته افشين متين، ساختارهاي روشنفکران? مدرنيت? ايراني در قرن بيستم تا انتهاي ده? 1350 را شرح ميدهد. کتاب به متفکران بانفوذ و همچنين ارتباط فکري آنان با يکديگر در تاريخ روشنفکري جامعه و سياست ايران ميپردازد. همچنين نويسنده به نقد و تکميل پژوهشهاي مرتبط با مباحث روشنفکري مطرح در کتاب پرداخته است. تاريخ روشنفکري و تاريخنگاري به صورت کلي، به شکل سنتي مطالعه افکار تأثيرگذار که بيشتر متمايل به فرهنگ نخبگان و فرادستان جامعه بوده، تعريف ميشود.
کتاب با جابهجا کردن واژ? ايران «نه شرقي است نه غربي» مدعي است که ايرانِ مدرن همانند ايران پيشامدرن به مانند يک امپراتوري از نظر فرهنگي و فکري «هم شرقي» و «هم غربي» بوده است. کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران» ميکوشد تا پژوهشهاي تاريخ روشنفکري ايراني را با بحثهاي جاري در رشته تاريخنگاري جهاني حول محور معناي مدرنيته همراستا کند. متين درکتاب حاضر، پيدايش ايدئولوژي اسلامي در ايران را پروژهاي جهت تبديل اسلام به يک ايدئولوژي سياسي که با جهان بيني فرامذهبي و عرفي مدرن سازگار است برميشمرد. ناگفته نماند: روايتهاي کتاب با شروع انقلاب 1357 به پايان ميرسد.
نويسنده در مقدمه مينويسد: تاريخ روشنفکري چندي است به حاشي? جرياناتِ تاريخنگاري غالب رانده شده است. اين تحول، عجيب بهنظر ميرسد، چرا که، طي چند ده? گذشته، گرايش غالب در تاريخنگاري آمريکايي، تاريخِ فرهنگي بوده است، که، همچون تاريخ روشنفکري، در نهايت با الگوهاي تفسيرياي سر و کار دارد که در چارچوبهاي فکري معنا ميشوند. حاشيهاي شدن تاريخ روشنفکري، زماني که به تاريخنگاري خاورميانه، از جمله ايران، ميرسيم واضحتر ميشود. طبق پژوهشي نسبتاً تازه: تفاوتي بارز ميان رويکردهاي روشمند در تاريخنگاري جريانات روشنفکري جوامع غربي و غيرغربي وجود دارد به ويژه در ارتباط با تاريخ روشنفکري جوامع خاورميانه.»
درباره کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران»
کتاب به ايدئولوژيک خاص انقلاب در چارچوب روشنفکري و فرهنگي خاص ايران در دهه 1350 پرداخته است. همچنين نويسنده در کتاب نگاهي دارد به نقد جريان چپ، بي آنکه تحقير کند يا منکر اداي سهم مهم آنان به تاريخ روشنفکري ايراني مدرن باشد.
کتاب در هفت فصل به بررسي مباحثي ميپردازد که عبارتند از: تبار شناسي مدرنيت? ايراني، «حلق? برلين، طراحيِ جهانبيني مليگرايي ايراني»، «سرکوب مشروطهخواهي: روشنفکران بهمثاب? ابزارهاي ديکتاتوري مدرن»، «حلقههاي مفقود? روشنفکري: انتقاد از اروپاييگري و ترجم? مدرنيته»، «بره? هژموني سوسياليسم در ميان? قرن بيستم»، «سلطنت انقلابي، تشيع سياسي و مارکسيسم اسلامي» و «نتيج? رستاخيز نافرجام: جولانگاه روشنفکري کاملا باز براي مخالفان».
در بخشي از کتاب آمده است:
نخست آنکه بايد مفهوم پيشامدرن ايران را به عنوان يک امپراطوري از فهم مدرن از ايران بهمثاب? يک دولت ـ ملت متمايز کرد. دوم، در تقابل با پارادايمهاي استبداد آسيايي و خودکامگيِ اسلاميِ شرقشناسان، بايد دولت ايران پيشامدرن را بهمثاب? ملغمهاي نامتمرکز و ناموزون از حاکميتهاي مذهبي و سياسي شناخت. سوم، چنانکه در اين فصل استدلال ميشود، گذار ايران به مدرنيته، از طريق اصلاحات قرن نوزدهمي که به مشروطيت انجاميد، عمدتا، در اثر ارتباط با امپراتوريهاي عثماني و روسيه، و نه با اروپا و «غرب» به تکوين رسيد.
يکي از چالشهاي مفهومي بنيادين که در برابر تاريخنگاري ايراني قرار دارد مسئله (عدم) تداوم ميان مفاهيم پيشامدرن مدرن از ايران است. تاريخنگاري مليگرا با پيروي از مکتب شرقشناسي، انگار? ايران بهمثاب? دولت ـ ملت را به تاريخ پيشامدرن، يعني زماني که واژ? «ايران» نه به معناي «ملت» بود و نه «دولت» وصل ميکند. با وجودي که اخيرا مورخان، مدرن بودن مفهوم «ملت» ايران را ميپذيرند. در مورد تمايز ميان «دولت» مدرن ايران و اشکال پيشامدرن حاکميت سياسي توضيح کمتري ارائه ميدهند.
درباره نويسنده کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران»
افشين متين استاديار تاريخ و مذهب خاورميانه در دانشگاه ايالتي کاليفرنيا در لس آنجلس است. متين دربار? سياست ايران در قرن بيستم ميلادي مقالات بسياري نوشته است. او سال 1955 در تهران به دنيا آمد. در زمان پهلوي ديدگاه سياسياش مخالف رژيم شاه پهلوي بود او براي ادامه تحصيل به آمريکا رفت. در آمريکا در جلسات و سخنرانيهاي دانشجويي مخالف حکومت ايران شرکت مي کرد و سال 1357 براي شرکت در تظاهرات به ايران بازگشت. پس از انقلاب و با تثبيت حکومت اسلامي با طرفداران حکومت به مخالفت برخاست و سپس دوباره به آمريکا برگشت تا به ادامه تحصيلاتش بپردازد. متين رسال? دکتراي خود را دربار? تاريخ جنبش دانشجويي ايران نوشت و سپس بر اساس رسالهاش کتابي نگاشت. عنوان فارسي کتاب «کنفدراسيون: تاريخ جنبش ئانشجويان ايران در خارج از کشور 57 ـ 1332». افشين متين بعدها چندين بار به ايران سفر کرد.
درباره ترجمه فارسي کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران»
کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران» توسط حسن فشارکي در 414 صفحه به فارسي ترجمه شده است. نشر شيرازه کتاب را براي علاقهمندان و دوستداران به مطالعهي جامعه و سياست راهي بازار کتاب ايران کرده است.
رتبه کتاب «هم شرقي، هم غربي؛ تاريخ روشنفکري مدرنيته ايران» در گودريدز: 3 از 5
