گیلگمش

معرفی کتاب

معرفی کتاب گیلگمش اثر مجموعه نویسندگان کهن‌ترین حماسه بشری: کتاب گیلگمش کهن‌ترین اثر ادبی بازمانده در جهان است و داستان آن فراتر از یک افسانه‌ کهنِ صرف محسوب می‌شود. این اثر، با تکیه بر پژوهش‌های انجام‌شده بر روی الواح گلی به خط میخی، تصویری منحصربه‌فرد از جهان‌بینی، باورها و دغدغه‌های انسان میان‌رودانی در اختیار ما قرار می‌دهد.داستان گیلگمش پیشینه‌ای بسیار کهن دارد که در طول قرن‌ها تکامل یافته است. قدیمی‌ترین اشعار مربوط به ماجراهای گیلگمش، به زبان سومری سروده شده‌اند و قدمت آن‌ها به پیش از ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد. این نشان می‌دهد که ریشه‌های داستان به تمدن سومری بازمی‌گردد.درباره داستان گیلگمشحماسه گیلگمش، فراتر از شرح ماجراجویی‌های یک قهرمان، به عمیق‌ترین پرسش‌های انسانی می‌پردازد. جست‌وجوی جاودانگی و تقابل با مرگ یکی از مضامین کتاب است. درون‌مایه‌ محوری داستان، تلاش گیلگمش برای یافتن زندگی جاویدان پس از مرگ دوستش انکیدو است. این جست‌وجو، که با شکست به پایان می‌رسد، اضطراب انسان در برابر مرگ و تلاش او برای پذیرش سرنوشت فانی خویش را به تصویر می‌کشد. در یکی از کهن‌ترین بخش‌های بازمانده، سیدوری به گیلگمش پندی هم‌چون بخور، بیاشام و شاد باش می‌دهد و او را از دستیابی به زندگی جاویدان ناامید می‌کند، چراکه این موهبت تنها در اختیار خدایان است.افسانه گیلگمش در خط میخی به طور ناقص برای ما باقی مانده و غالب قطعات آن در کاوش‌های کویونجیک، محل نینوای قدیم، به دست آمده و جزیی از کتابخانه بزرگ الواح گلی پادشاه آشور، آشور بانیبال را تشکیل می‌داده. بر اساس قراین متن اولیه داستان گیلگمش باید در 2400 سال پیش از مبدا تاریخ تنظیم شده باشد و با خط میخی به بابلی‌ها به ارث رسیده باشد. در این روند گیلگمش مدام از نو تکرار شده، تزئیات تازه‌ای یافته و ظاهرا به ضرر ماهیت داستان، زواید نجومی، تاریخ‌های معاصر و تمایلات عامیانه بر آن اضافه شده است.تقابل طبیعت و تمدن از دیگر مضامین داستان گیلگمش است. رویارویی گیلگمش به عنوان نماد تمدن شهری با انکیدو و سپس دوستی آن‌ها، و نبردشان با هومبابا، نگهبان وحشی جنگل سدر، همگی نمادی از کشمکش میان قلمروی وحشی طبیعت و دنیای متمدن شهری است. پیروزی بر هومبابا، استیلای نظم و تمدن بر هرج‌مرج و طبیعت بکر را به تصویر می‌کشد.در حماسه گیلگمش، خواب‌ها کارکردی بنیادین دارند. بر خلاف حماسه‌های یونانی مانند هومر، خواب در گیلگمش، فضایی جدا از واقعیت نیست، بلکه با آن در هم‌آمیخته می‌شود و پیش‌گویی‌های آن، جزئی از سرنوشت محتوم محسوب می‌شوند و کارکردی تعیین‌کننده در پیشبرد روایت دارند.پژوهشگران، داستان گیلگمش را با متون مهم دیگر مانند عهد عتیق، به ویژه داستان طوفان نوح و مبحث آفرینش و همراهی انسان، و حماسه‌های هومر مقایسه کرده‌اند و شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادین آن‌ها را در رویکرد به مفاهیمی چون مرگ، دوستی و جایگاه انسان در جهان آشکار ساخته‌اند.حماسه گیلگمش، پس از کشف دوباره‌اش در قرن نوزدهم، از یک متن باستانی آکادمیک فراتر رفت و به منبع الهام و آیینه‌ای برای بازتاب دغدغه‌های فرهنگی و هنری جهان مدرن تبدیل شد. تئودور زیولکوسکی، پژوهشگر برجسته، در کتاب خود با عنوان «گیلگمش در میان ما» به تفصیل نشان داده که چگونه این حماسه کهن به «لرزه‌نگاری برای ثبت تغییرات فرهنگ غرب» بدل شده است.حماسه گیلگمش پس از ترجمه به زبان‌های مدرن، الهام‌بخش طیف وسیعی از نویسندگان بوده است. شخصیت گیلگمش در رمان‌های مهمی بازآفرینی شده است و همچنین شاعران زیادی در اشعارشان به سراغ این حماسه رفته‌اند. برای مثال در میان شاعران عرب، آدونیس با رویکردی نو به اسطوره‌سازی از شخصیت گیلگمش توجه کرده و تجربه‌های تازه‌ای در شعر معاصر عربی پدید آورده است. خلاصه حماسه گیلگمشجای تاسف است که این حماسه را، که در سادگی و عظمت بایست در زمره مهم‌ترین آثار ادبی جهانی حساب شود، جز اهل فن دیگران کم‌تر می‌شناسند. ارزش داستان گیلگمش می‌تواند چنان که بایست تقدیر شود، اگر موضوع تاریخی، چنان‌چه نیچه می‌گوید، به معنای یادبود به کار رود، یعنی با آزادی کامل تخیل در قالب واحدی ریخته شود. درباره نویسنده کتاب گیلگمشحماسه گیلگمش یک نویسنده واحد و مشخص ندارد. این اثر حاصل یک فرآیند طولانیِ جمعی و تحول در طول قرن‌هاست و باید آن را نه یک کتاب با نویسنده‌ای معیّن، بلکه یک سنت رواییِ چندلایه در نظر گرفت. قرائت الواحی که گیلگمش بر آنها نوشته شده توسط جرج اسمیت صورت گرفت. جرج اسمیت آشورشناسی بریتانیایی بود که با کشف حماسه‌ گیلگمش، نگاه جهان را به تاریخ و اساطیر کهن دگرگون کرد. گیلگمش ایلیاد و شاهنامه- بررسی تطبیقی حماسه سرایی در جهان، کتاب مدفون- گیلگمش در گذر زمان، حماسه گیلگمش و مرگ اندیشی – از گیل گمش تا کامو برخی از آثاری هستند که به این حماسه مربوط‌اند.کتاب گیلگمش برای چه کسانی مناسب است؟حماسه گیلگمش، برخلاف تصور عموم که آن را فقط اثری برای پژوهشگران و دانشجویان تاریخ می‌دانند، به طیف بسیار وسیعی از افراد پیشنهاد می‌شود. این اثر به دلیل عمق مضامین انسانی‌اش، برای هر کسی که به دنبال درک بهتر خود و جایگاه انسان در جهان است، جذاب و خواندنی خواهد بود.