برابری دیه زن و مرد در آموزه های اسلامی

کتاب «برابري دي? زن و مرد در آموزه‌هاي اسلامي» نوشته رحيم نوبهار
همان‌طور که از عنوان کتاب مشخص است، کتاب به موضوع برابري دي? زن و مرد اختصاص دارد. در ايران بر اساس فتواي مشهور و سنتي در فقه اسلامي خون‌بهاي يک زن نصف خون بهاي مرد است. کتاب اين فتوا را مورد نقد قرار داده و به نفع برابري ديه زن و مرد استدلال‌هايي آورده است. بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش راه‌هاي فقهي براي تنظيم نظام جديد ديات و جبران خسارت‌هاي بدني گشوده شده است.
نويسنده در قسمتي مي‌گويد: «اين فتوا که دي? زن نصف دي? مرد است پس از پيروزي انقلاب اسلامي به قوانين جزايي کشورمان راه يافت؛ اما با لحاظ واقعيت‌هاي اجتماعي و جايگاه و نقش زنان نه تنها بسياري از زنان مسلمان که شمار زيادي از مردان جامع? ما را هم قانع نکرده است. هر چند طبيعي است ميل و کشش زنان که اصولا در موضع فروتري قرار داده شده‌اند نسبت به دستيابي به برابري شديدتر باشد.»

درباره کتاب «برابري دي? زن و مرد در آموزه‌هاي اسلامي»
کتاب از سه فصل تشکيل شده که هر کدام از فصل‌ها با زيرشاخه‌هايي به توضيحات موارد مربوطه به برابري ديه پرداخته‌اند. نويسنده در فصل اول با عنوان «ديدگاه‌هاي اسلامي و برابري حقوقي» به رويکرد اسلام در موضوع برابري ديه مي‌پردازد و واکنش‌هاي برابري را در شريعت و اجتماع توضيح مي‌دهد. همچنين در اين فصل نابرابري‌هاي حقوقي و تفاوت‌هاي ‌آن در احکام نيز توضيح داده مي‌شود. فصل دوم «مباني و ادل? برابري دي? زن و مرد» نام دارد. در اين فصل نويسنده به موضوعات نظريه برابري در مکان‌يابي مقررات ديه تا ماهيت حق‌الناسي و تفاوت دي? زن و مرد در سطح اجتماعي، همچنين استدلال براي برابري ديه از رهگذر امضايي بودن حکم دي? زن را مورد تحليل و بررسي قرار مي‌دهد. در نهايت نويسنده در بخش پاياني با عنوان «استدلال‌هاي نقدپذير به نفع برابري و نابرابري دي? زن و مرد» مفصل به بررسي استدلال‌هاي نظري? برابري مي‌پردازد.
در بخش از کتاب مي‌خوانيم:
«اينکه فقيهان مباحث ديات را نه در شمار عبادات که در رديف احکام و سياسيات آورده‌اند لوازم و آثار روش‌شناسي مهمي دارد: از جمله پيامدهاي روش‌شناختي اين مکان‌يابي آن است که نبايد مقررات ديات را احکامي عبادي قلمداد کرد. درست است که استنباط و اجتهاد در باب‌هاي فقهي گوناگون يکسان نيست. مباحث و احکام عبادي اغلب رازمند و سر به مهرند؛ ولي در احکام غيرعبادي با تکيه بر درک عقلايي مي‌توان رمز و راز و چرايي احکام را دريافت. به علاوه مباحث غيرعبادي از تغيير و تحولات اجتماعي اثر مي‌پذيرند؛ زيرا آن‌ها توقيفي و تعبدي نيستند. از همين‌رو فقيهي مانند امام خميني به رغم تأکيد بر چهارچوب‌هاي اجتهاد سنتي تصريح مي‌کند که مباحث عقلايي‌اند. اين به معناي آن است که در مباحث عرفي و عقلايي فقيه نمي‌توان ارتکازهاي عقلايي يعني تلقي‌ها و برداشت‌هاي عقلايي از متون را يکسره ناديده بينگارد. در بسياري از مباحث عرفي و عقلايي، متون موجود نبايد به صورت انتزاعي و مجرد از رهيافت‌ها و درک‌هاي عقلايي تفسير و تعبير شوند. به تعبيري ديگر ديه و احکام آن اموري تعبدي نيست که جزئيات آن از سوي شارع مقدس به عنوان احکام هميشگي شرع تعيين شود. همچنان‌که قرآن کريم اصولا به جزئيات و حتي احکام کلي ديه ورود نکرده است و تنها از لزوم پرداخت ديه در مورد قتل خطايي و امکان پرداخت آن در قتل عمدي و امکان مصالحه بر سر آن سخن گفته است. درست است که عدم ورود به جزئيات به خودي خود دليلي بر تعبدي‌نبودن نيست؛ ولي اين واقعيت که ديه امري عقلايي است مي‌تواند مؤيد اين ديدگاه باشد که تفاصيل و جزئيات آن به داوري عرف و عقلا واگذار شده است. با اين حال در قوانين پس از پيروزي انقلاب اسلامي، ديات اغلب موضوعي تعبدي تلقي شد؛ امري که به نوب? خود مشکلات قابل توجيهي را پديد آورد.

درباره نويسنده کتاب «برابري دي? زن و مرد در آموزه‌هاي اسلامي»
رحيم نوبهار دانشيار دانشکده حقوق دانشگاه شهيد بهشتي، متولد 1340 است. نوبهار مدرک کارشناسي و کارشناسي ارشد خود را در رشت? حقوق از دانشگاه مفيد قم دريافت کرده است. سپس او تحصيلات تکميلي‌اش در رشته دکتري حقوق کيفري و جرم‌شناسي را در دانشگاه شهيد بهشتي گذرانده است. نوبهار که تحصيلات حوزوي (رتبه سوم حوزه علميه قم) دارد؛ ادبيات عرب، فقه و اصول فقه، متون فقه جزاي، فقه استدلالي و... را در دانشگاه‌ مفيد قم و دانشگاه شهيد بهشتي تدريس مي‌کند.
از ديگر کتاب‌هاي نوبهار مي‌توان به «حقوق جهانگردان غيرمسلمان در کشورهاي اسلامي»، «اصول فقه: مباحث الفاظ و قواعد تفسير متن» «اهداف مجازات‌¬ها در جرايم جنسي؛ چشم‌اندازي اسلامي»، «اصل قضايي بودن مجازات¬ها؛ تحليل فقهي حق بر محاکم? عادلانه»، «حمايت حقوق کيفري از حوزه¬هاي عمومي و خصوصي شيوه‌هاي گسترش فرهنگ نماز»، «کوي دوست پژوهشي پيرامون ابعاد عبادي، فرهنگي و اجتماعي ـ سياسي مسجد» اشاره کرد.

درباره ناشر کتاب «برابري دي? زن و مرد در آموزه‌هاي اسلامي»
کتاب «برابري دي? زن و مرد در آموزه‌هاي اسلامي» توسط انتشارات طرح نو براي علاقه‌مندان چاپ و منتشر شده است.