کتاب «پيشا سقراطيان» نوشته پيتر آدامسون
EARLY GREEK PHILOSOPHY
اگر علاقهمند به دانستن چيستيِ فلسفه پيشا سقراطي با روايتي ساده هستيد؛ کتاب «پيشا سقراطيان» نوشته پيتر آدامسون مناسب مطالعه است. کتاب براي علاقهمندان به فلسفه که به دليل پيچيدگي کتابهاي فلسفي از خواندن کتب بازماندهاند همچنين خوانندگان تازه علاقهمند به فلسفه گزينهي مناسبي است. مطالعهي کتاب «پيشا سقراطيان» افراد را به درک سادهاي از مسئلههايي که فلاسفه مشهور درباره آن سخن گفتهاند، سوق ميدهد. مفهوم فلسفه پيشا سقراطي اينطور است که فيلسوفان پيشا سقراط اولين متفکران يوناني هستند که تلاش ميکردند جهان را به گونهاي عقلاني توصيف کنند و براي ادعاهاي خود دليل بياورند. از متفکران مشهور پيش از سقراط ميتوان به: تالس، فيثاغورث، هراکليتوس، پارمنيدس، دموکريت و پروتاگوراس اشاره کرد. هدف آنان که نخستين فيلسوفان يوناني هستند اين بود که براي آنچه در طبيعت روي ميدهد توضيحي طبيعي بيابند. فلسفه پيشا سقراطي از نقطه نظراتي هم با فلسفهي پس از سقراط متمايز است. فلسفه با سقراط وارد مسير بديعي شد. سقراط در واقع با ورود اخلاق به فلسفه، توانست اخلاق را در مسير تازهاي قرار دهد. همچنين موضوعات، مسائل و جزئيات روزمره در فلسفه سقراط وام گرفته از زندگي روومرهاند در حاليکه نخستين فيلسوفان توجهي به فهم عمومي و متعارف نداشتند.
مروري بر کتاب «پيشا سقراطيان»
کتاب به متفکران پيش از سقراط، يعني قرن ششم قبل از ميلاد پرداخته است و با نثري قابل درک براي همگان مواردي مدرن را بازگو ميکند. در کتابِ حاضر از منازعات فلسفي و ديدگاههاي ژرف و پيچيدهي فلاسفه خبري نيست. نويسنده در کتاب روايتي سرخوشانه از آزادي فلسفي پيشا سقراطيان را براي خواننده بيان ميکند.
فهرست مندرج در کتاب عبارت است از: «تالس: همهچيز سرشار از خدايان است»، «آناکسيماندر و آناکسيمنس: نامتناهيت و آنچه ماوراي آن است»، «کسنوفانس: به شيوه خود، ايجادش کرديم»، «فيثاغورث: مرد ران طلايي»، «هراکليتوس: پيرمرد و رود»، «پارمنيدس: گذرگاه ناهموار»، «الئاييان: رفتن از اينجا به آنجا ميسر نيست»، «اتميستها: آخرين برش»، «آناکساگوراس: مغز مسلط بر آميزش»، «امپدوکلس: شيفتگي و پنج چيز ديگر»، «آثار هيپوکراتي: آدمهاي خوش طبع» و «سوفيستها: نيرومند نشان دادن دليل ناتوان»
در بخشي از کتاب آمده است:
قصهي شنيدنياي که توانايي تالس در انديشهي عملي را نمايان ميکند، داستان تالس و دستگاه روغن زيتون است. ميگويند آشنايي تالس با شرايط جوي، او را توانا ساخت تا پيشبيني کند در سال آينده، زيتون بسيار زيادي به بار خواهد نشست. با اين پيشبيني، بازارِ روغن زيتونگيري را به انحصار خود درآورد و وقتي محصولي که او پيشبيني کرده بود، به بار نشست و همه به طالب تبديل زيتونهايشان به روغن بودند، تالس روي ابرها قدم ميزد. از سمت ديگر، افلاطون در مورد تالس ميگويد او يکبار در هنگام راه رفتن به آسمان مينگريسته و جلوي پاي خود را نگاه نميکرده و به يکباره درون چاله افتاده است. (پارهي 72)؛ براي مقصود اين داستان، زن خدمتکاري هم حضور دارد که به تالس ميخندد و اين نکته که فيلسوفان در آسمانها سير ميکنند را تحقير مينمايد. من با تالسي که در چاه ميافتد خيلي همدردي ميکنم زيرا که من هم در مسير خانه، همزمان با خواندن کتاب انگشت پايم بر اثر برخورد به سنگ ضرب ميبيند. ولي مدرکي که ما داريم دلالت بر اين مسئله دارد که برعکس، بايد طالس را به مانند آدمي با علايق گوناگون تصور کنيم يعني به همان ميزان که درگير جهان اطراف خود است با طبيعت جهان به مثابه يک مجموعه نيز درگيرست. پس ما در باب وي چه نوع سندي داريم؟ تالس و ديگر انديشمندان ابتدايي يوناني «پيشا سقراطي» ناميده ميشوند، يعني انديشمنداني که حيات ايشان به قبل از حيات سقراط باز ميگردد، اگرچه همانگونه که خواهيم ديد بعضي از «پيشا سقراطيان» همدورهي سقراط بودند؛ به همين دليل و از آنجا که نامگذاري اين انديشمندان با ارجاع به يک فيلسوفِ آتي، کمي دور از انصاف به نظر ميرسد، اين بخش کتاب را «فلسفه ابتدايي يونان» نامگذاري کردهام.
درباره نويسنده کتاب «پيشا سقراطيان»
پيتر اسکات آدامسون استاد دانشگاه آمريکايي است که در سال 1972 متولد شده است. آدامسون فلسفه در اواخر باستان و فلسفه در جهان اسلام را در دانشگاه لودويگ ماکسيمليان مونيخ تدريس ميکند. همچنين او استاد فلسفه باستان و قرون وسطي در کالج کينگ لندن است. پيتر آدامسون تک نگارهها و کتابهاي ويرايش شدهاش به علت ميزباني پادکست هفتگي «تاريخ فلسفه بدون هيچ شکاف» شناخته شده و مشهور شدند و در قالب مجموعه کتاب قرار گرفتند. اين پادکستها از 350 مورد گذشته است، اپيزودهايي از فلسفه پيش سقراطي تا فلسفه رنسانس و همچنين مجموعههاي ويژه فلسفه هند (با نويسنده مشترک Jonardon Ganeri) ، فلسفه آفريقايي / آفريقايي (با نويسنده Chike Jeffers) و فلسفه چيني (برنامه ريزي شده با همکاري نويسنده کارين لاي.)
از ديگر کتابهاي پيتر آدامسون ميتوان به «کندي: متفکر بزرگ سدههاي ميانه» اشاره کرد.
درباره ترجمه فارسي کتاب «پيشا سقراطيان»
کتاب «پيشا سقراطيان» از مجموعه «تاريخ سرراست فلسفه» توسط نسرين شجاعي و علي حبيبيپور به فارسي برگردانده شده است. نشر لوگوس کتاب را براي علاقهمندان چاپ و منتشر کرده است.
