کتاب «راههاي ابريشم: تاريخ جديد جهان» نوشت? پيتر فرنکوپن
تاريخ فقط تاريخ غرب نيست؛ اين پيامي است که پيتر فرنکوپن در کتاب «راههاي ابريشم: تاريخ جديد جهان» ميخواهد به مخاطبان خود بدهد. کتاب «راههاي ابريشم: تاريخ جديد جهان» با عنوان اصلي،The Silk Roads: A New History of the World ، کتابي است که تاريخ جهان را از منظري متفاوت با تاريخنگاريهاي مرسومِ غربيها روايت ميکند و رويکردهاي کلاسيک شرقشناسانه به تاريخ را، که طبق آنها غرب در مرکز تاريخ و شرق در حاشي? آن قرار دارد، به چالش ميکشد. پيتر فرنکوپن در کتاب «راههاي ابريشم» نقشهاي متفاوت با نقشههاي مرسوم از تاريخ جهان ترسيم ميکند؛ نقشهاي که در آن سرزمينهاي شرقي، بهعنوان مهد تمدن و سرزمينهايي قديمي و تاريخساز، حضوري پررنگ دارند. مرکز توجه فرنکوپن در کتاب «راههاي ابريشم» تلاقيگاههاي شرق و غرب است و نقاطي که عرص? تبادل فرهنگ و کالا ميان شرق و غرب بودهاند و نيز برانگيزاننده جنگهايي ميان اين دو.
اهميت کتاب «راههاي ابريشم»، چنانکه در مقدم? عليرضا عامري بر ترجم? فارسي اين کتاب اشاره شده، «در اين است که راههاي ابريشم را بهعنوان يکي از نخستين جلوهگاههاي ملاقات شرق و غرب از حيث تلاقي فرهنگها و مذهبها و جنگها و آشتيها معرفي ميسازد و چند هزاره تاريخنگاري و سندنمايي از دوران باستان تا دوران معاصر را به نمايش ميگذارد.» و مضمون اين کتاب، باز چنانکه در همين مقدمه توضيح داده شده، «روايت تاريخ از منظري تازه است که از نگاه کلنگر و پليسيستميک پديدهها را به هم مرتبط دانسته و تجارت و سياست از يکسو و هنر و فرهنگ از سوي ديگر را بههم پيوند زده است.»
متن اصلي کتاب «راههاي ابريشم» اولين بار در سال 2015 منتشر شد و بعد از انتشار مورد استقبال قابل توجهي قرار گرفت و پرفروش شد. «ديلي تلگراف» از اين کتاب بهعنوان کتاب تاريخ سال 2015 نام برد و «تايمز» آن را يکي از ده اثري دانست که «نگاه ما را به جهان تغيير ميدهد.»
همچنين ترجم? چيني اين کتاب، در کنار کتابهايي چون «صدسال تنهايي»، «غرور و تعصب»، «ناطور دشت» و «گتسبي بزرگ»، در فهرست 25 کتاب تأثيرگذارِ ترجمهشده به چيني قرار دارد.
وال استريت ژورنال سبک تاريخنگاري فرنکوپن را اينگونه توصيف کرده است: «يکي از امتيازات فرنکوپن در مقام داستانگو خبرگي او در خلق گرههاي يگانه در سرتاسر فرش داستان است... او اثري نادر نوشته که آدمي را برميانگيزد تا انگارههايش از جهان را به نقد بکشد.»
و نيز «نيويورکر» در وصف تاريخنگاري فرنکوپن مينويسد: «اين تاريخنگاري رغبتانگيز تلقيب غرب به وارث فرهنگ ناب يوناني ـ رومي را به چالش ميکشد... فرنکوپن با آرايش زنجيرهاي از مثالهاي گوناگون از تداخل فرهنگها، به ترسيم تأثيرات اجتماعي و اقتصادي تجارت ابريشم و برده، طاعون يا مرگ سياه، و نفوذ بوديزم در مسيحيت دست زده است.»
مروري بر کتاب «راههاي ابريشم»
کتاب «راههاي ابريشم» از مقدم? نويسنده، بيستوپنج فصل و مؤخرهاي با عنوان «راه ابريشم نو» تشکيل شده است. عنوانهاي فصلهاي بيستوپنجگان? اين کتاب عبارتند از: «پيدايش راه ابريشم»، «راه اديان»، «راه مشرق ترسا»، «راه خيزش»، «راه همسازي»، «راه پوست خز»، «راه بردگان»، «راه بهشت»، «راه دوزخ»، «راه مرگ و ويراني»، «راه طلا»، «راه نقره»، «راه شمال اروپا»، «راه امپراتوري»، «راه بحران»، «راه جنگ»، «راه طلاي سياه»، «راه آشتي»، «راه گندم»، «راه تبارکشي»، «راه جنگ سرد»، «راه ابريشم آمريکايي»، «راه رقابت ابرقدرتها»، «راه فاجعه» و «راه سوگ».
فرنکوپن کتاب «راههاي ابريشم» را با مقدمهاي درباره رويکرد خود به تاريخ در اين کتاب آغاز ميکند. او در اين مقدمه تعريف ميکند که اولين بار چگونه متوجه اين نکته شد که تاريخي که غربيها درباره جهان و تمدن نوشتهاند تاريخي جانبدارانه و تحريفشده و غربمحور است که در آن از نقش مهم و تأثيرگذار شرق در تاريخ جهان ردّ و نشاني نيست. او مينويسد: «در چهاردهمين سالروز تولدم کتابي به قلم مردمشناسي به نام اريک وولف از والدينم هديه گرفتم که شعله بر جانم زد. او نوشته بود: تاريخ لَخت و خوکردهي تمدن همان است که در آن "يونان کهن روم را پديد آورد، روم اروپاي مسيحي را پروراند، اروپاي مسيحي رنسانس را سامان داد، رنسانس عهد روشنگري را پروار کرد و عهد روشنگري اسباب لقاح دموکراسي و انقلاب صنعتي شد. تلاقي صنعتباري و مردمسالاري به نوبهي خود ايالات متحده را آفريد که جلوهگاه حق زندگي، آزادي و خوشبختي باشد." چيزي نگذشت که دريافتم اين همان قصهاي است که پيشتر در گوشم خوانده بودند: سرود ظفرمندي سياسي، فرهنگي و اخلاقي غرب. اما اين هُزوارش مخدوش بود: راههاي ديگري نيز براي نگريستن به تاريخ وجود داشت ـ آنگونه که از ديدگاه فاتحان تاريخ متأخر به گذشته نظاره نشود.
هوش از سرم رفت. ديگر مثل روز روشن بود که سرزمينهايي که در کتابهاي درسي نشاني از آنها نبود زير بار قصهي افراشتگي اروپا مدفون مانده بودند و يکسره مفقود بودند.»
فرنکوپن در کتاب «راههاي ابريشم» تاريخ جهان، از اعصار کهن تا عصر مدرن و دوران معاصر، را از منظر همان کشورهاي مفقود در کتابهاي درسياي که در مدرسه تاريخ را از آنها آموخته بوده روايت ميکند. او از نقش تعيينکننده بينالنهرين و ايران و ديگر کشورهاي خاورميانه و سرزمينهاي شرقي در رويدادهاي مختلف تاريخ جهان، از گذشته تا امروز، ميپردازد و از عوامل مؤثر بر نوع رابط? شرق و غرب در طول تاريخ سخن ميگويد.
درباره پيتر فرنکوپن، نويسنده کتاب «راههاي ابريشم»
پيتر فرنکوپن (Peter Frankopan)، متولد 1971، تاريخنگار، هتلدار و بوتيکدار بريتانيايي است. مادر فرنکوپن حقوقدان و استاد حقوق بينالملل اهل سوييس و پدرش يوگسلاوتبار کروات بود. فرنکوپن مدتي هم بازيکن تيم ملي کريکت کرواسي و رئيس فدارسيون کريکت کرواسي بوده است. او داراي دکتراي تاريخ بيزانس از جيزز کالج کمبريج است و اکنون در دانشگاه آکسفورد تاريخ جهان درس ميدهد و همچنين پژوهشگر ارشد کالج ووستر و مدير بنياد استاوروس نيارکس در مرکز تحقيقات بيزانس آکسفورد و مدير برنامهي مطالعات جادههاي ابريشم در کينگز کالج کمبريج است. حوزه پژوهش فرنکوپن تاريخ مديترانه و روسيه و خاورميانه و ايرانزمين و ايران امروز و آسياي ميانه و چين و فراسوي آن را شامل ميشود. او را «ستارهي راک تاريخ» لقب دادهاند. همچنين مجل? «پراسپکت» نام او را در فهرست پنجاه متفکر برتر جهان آورده و روزنامهي «تايمز» لقب «ستارهي ادبي» به او داده است.
فرنکوپن اکنون با همسر و چهار فرزندش ساکن آکسفورد است. از ديگر آثار او ميتوان به کتاب «جنگ صليبي اول: فراخوان از شرق» و «راههاي ابريشم نو: اکنون و آيندهي جهان» اشاره کرد.
درباره ترجم? فارسي کتاب «راههاي ابريشم»
کتاب «راههاي ابريشم: تاريخ جديد جهان» با ترجمه و مقدم? عليرضا عامري در نشر نيماژ منتشر شده است. اين کتاب جزئي از مجموع? «کتاب پُلِتيک» نشر نيماژ است که به دبيري محسن عسکري جهقي منتشر ميشود.
دکتر عليرضا عامري، مترجم کتاب «راههاي ابريشم»، متولد 1348 است. عامري استاديار دانشکده ادبيات فارسي و زبانهاي خارجي دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران جنوب، ايدهپرداز در حوزه خلاقيت آموزشي هنرمحور و تفکر ميان/ ترارشتهاي، واژهساز، شاعر، مترجم و فرهنگنويس است. از ديگر ترجمههاي او ميتوان به کتاب «پاپشاه: تبعيد پايس نهم و ظهور اروپاي نوين» اشاره کرد.
از کتاب «راههاي ابريشم» ترجم? ديگري هم با عنوان «راههاي ابريشم: تاريخ جهان از ديدگاهي نو» به قلم حسن افشار و در نشر مرکز منتشر شده است.
رتب? کتاب «راههاي ابريشم» در گودريدز: 4.11 از 5.
