کتاب «چريک: خاطرات مهدي ميرعبدالله ياني»
برگي از تاريخ مبارزات چريکي عليه رژيم پهلوي. کتاب «چريک: خاطرات مهدي ميرعبدالله ياني» شرح خاطرات مهدي ميرعبدالله ياني از مبارزات سياسي خود و گروهي از همفکرانش با رژيم پهلوي و روايت شکلگيري و رواج مبارزات مسلحانه در سالهاي پيش از انقلاب است.
کتاب «چريک» روايتي از بخشي از تاريخ مبارز? مسلحانه در ايران است که نه فقط از منظر يک مورخ و با تکيه به آرشيو اسناد تاريخي، بلکه از منظر کسي روايت ميشود که خود در کوران اين مبارزات بوده و زندان رفته و در زندان شکنجه شده و از نزديک شاهد آنچه در زندانهاي پهلوي دوم و همچنين در ميان همرزمان و همفکرانش ميگذشته بوده است. از همين رو در کتاب «چريک» با جزئياتي مواجه ميشويم که کتاب را از تاريخنگاري صِرف فراتر ميبرند و حالوهوايي رمانگونه به آن ميدهند.
در کتاب «چريک»، از خلال خاطرات شخصي نويسنده از مبارزات چريکي خودش و رفقا و همفکرانش با رژيم شاه، تصويري از حالوهواي مبارزاتي و انقلابي پايان ده? 40 و سالهاي ابتدايي ده? 50 خورشيدي، يعني دوراني که مبارز? مسلحانه عليه رژيم پهلوي آغاز شده و اوج گرفته بود، ارائه شده است.
وقايع کتاب «چريک» کمي بعد از حادث? سياهکل رخ ميدهند. در اين کتاب بخشي از تلاشهاي مبارزان سالهاي پيش از انقلاب براي براندازي سلطنت پهلوي از منظر يکي از اين مبارزان که خود شاهد عيني اين مبارزات بوده روايت ميشود و همچنين اسنادي از آن دوران و تحليلهايي از شرايط آن روزگار، براي اينکه خواننده بهتر در فضاي روزگاري که وقايع کتاب «چريک» در آن رخ داده قرار بگيرد، در لابلاي خاطرات ارائه ميشود.
در کتاب «چريک» همچنين شمهاي از جنايتها و شکنجههاي ساواک در زندانهاي پيش از انقلاب به دست داده شده است. راوي کتاب «چريک» خود در زندان شاهد يکي از اين جنايتها بوده و در اين کتاب به نقل آن ميپردازد.
مروري بر کتاب «چريک»
مهدي ميرعبدالله ياني خاطرات خود را در کتاب «چريک» از فروردين 1350 و زماني آغاز ميکند که از جانب شوهرخواهرش، هادي پاکزاد، و عبدالله مهري، که هر دو از اعضاي شاخ? مسلح منشعب از سازمان مارکسيستي «ساکا» بودهاند، به پيوستن به مشي مبارز? مسلحانه با رژيم پهلوي دعوت ميشود.
از ماجراي سياهکل، که اولين اقدام مسلحان? جدي عليه حکومت پهلوي و سرآغاز مبارزات چريکي با آن حکومت است، حدود دو ماه ميگذرد و چريکهاي سياهکل توسط حکومت تيرباران شدهاند. در همين گير و دار است که راوي کتاب «چريک» به مشي مبارز? مسلحانه کشانده ميشود و اين آغاز ماجراهايي است که بهصورت يک رمان پرحادثه، اما مبتني بر حوادث واقعي و مستندات تاريخي، روايت ميشود.
در کتاب «چريک»، ضمن نقل خاطراتي که گوشهاي از دوراني مهم از تاريخ معاصر ايران را نشان ميدهند، با مستنداتي چون اخبار روزنامههاي آن دوران و نيز توضيحاتي دربار? سالهاي اوج مبارزات چريکي در ايران و جهان مواجهيم که در لابلاي خاطرات راوي ميآيند و زمينهاي فراهم ميکنند براي اينکه مخاطب بهتر بتواند در متن اين خاطرات و رويدادهايي که در کتاب «چريک» از آنها سخن رفته است قرار بگيرد و اطلاعاتي از تاريخ مبارزات چريکي در ايران و پيشزمين? اين مبارزات به دست بياورد.
مهدي ميرعبدالله ياني در کتاب «چريک» صرفاً سرِ تاريخنگاري در معناي رسمي آن را ندارد و به همين دليل از جزئيات مربوط به حوادث و ماجراهايي که نقل ميکند نميگذرد و همين جزئينگري روايت او را به روايتي زنده و پرکشش تبديل ميکند.
در کتاب «چريک» همچنين حالوهواي فضاي پليسي و امنيتي ابتداي ده? 50 بهخوبي ترسيم شده است و نيز از تأثير فراگيريِ مشي چريکي در جهان، از جمله در کوبا و ويتنام، بر مسلحانه شدن مبارزات سياسي در ايران سخن رفته است.
راوي، که در زمان رويدادهاي روايت شده در کتاب «چريک» دانشجو و از مخالفان رژيم پهلوي است و با دوستان و همکلاسيهاي همفکرش به مطالعه و کار فکري و تئوريک در راستاي مبارزه با حکومت پهلوي دوم مشغول است، در متن فراگيري مبارز? مسلحانه به جانب اين مشي کشيده ميشود و با گروهي از رفقاي انقلابياش به تبليغ مبارز? مسلحانه و همچنين تلاش براي آگاهي طبق? کارگر و ترويج تفکر انقلابي در بين اين طبقه براي مبارزه با رژيم پهلوي ميپردازد.
در جايجاي کتاب «چريک»، بهموزات خاطرات شخصي راوي از تلاش براي مبارزه با حکومت پهلوي، روايت او را از شرايط اجتماعي و اقتصادي و سياسي آن دوره و تحليلهاي تئوريکش دربار? موضوعات مرتبط با مبارز? سياسي در عصر پهلوي و مواضع او و رفقايش دربار? شکل درست مبارزه را نيز ميخوانيم.
در جريان پيشرفت مبارزات عليه رژيم شاه، راوي و رفقايش، چنانکه در کتاب «چريک» ميخوانيم، گروهي به نام اِکا (اتحادي? کارگران انقلابي) تشکيل ميدهند.
کتاب «چريک» با شرح زنداني و شکنجه شدن راوي و نقل او از يکي از جنايتهاي ساواک که راوي، ناخواسته، شاهد آن بوده است به پايان ميرسد. ماجرا مربوط به کشته شدن زندانياي به نام هدايت باخيش در زير شکنج? ساواک و صحنهسازي قتل او بهصورتي است که مرگش خودکشي وانمود شود. دستاندرکاران اين جنايت خبر ندارند که در لحظ? اين صحنهسازي، راوي کتاب «چريک» در سلول بغلي است. آنها سلول بغلي را خالي ميپندارند و اينگونه است که راوي، بيآنکه مأموران خبر داشته باشند، در جريان قتل باخيش در زندان قرار ميگيرد.
کتاب «چريک» از پنج فصل تشکيل شده که عبارتند از: «آغاز مبارزهي مسلحانه: جنگ چريکي کوهستان، جنگ چريکي شهري»، «زندان اصفهان»، «مبارزهي مسلحانه و جشنهاي 2500 ساله»، «فراگيري مبارزهي مسلحانه در اکثر کشورهاي جهان» و «باخيش».
کتاب «چريک: خاطرات مهدي ميرعبدالله ياني» در نشر اختران منتشر شده است.
درباره مهدي ميرعبدالله ياني، نويسنده کتاب «چريک»
سيد مهدي ميرعبدالله ياني، متولد 1328، مورخ، شاعر و داستاننويس ايراني است. از جمله آثار او ميتوان به کتاب «شيروَش، 1346»، که تحقيقي تاريخي دربار? مبارزات مردم کردستان با حکومت پهلوي دوم است، دفتر شعر «نيمنگاه» و مجموعه داستان «عموجان و ساعتش» اشاره کرد.
