بازبيني و بررسي انتقادي نظريههاي ايدئولوژي. کتاب «نظريههاي ايدئولوژي: قدرتهاي بيگانگي و انقياد»، با عنوان اصلي Theories of Ideology: The Powers of Alienation and Subjection، کتابيست که در آن با نگاهي انتقادي به بررسي نظريههاي مختلف درباره ايدئولوژي پرداخته شده است.
يان رِمان در کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» بر آن است که با بررسي نقادان? نظريههاي ايدئولوژي، و نيز نگاهي به مفهوم ايدئولوژي و کاربرد آن در چشمانداز تاريخي پيش و پسامارکسي، فهمي از شرايطي ارائه دهد که تأثيرگذاري ايدئولوژيها را، بهعنوان عاملي براي انقياد و سلطه، رقم ميزنند.
کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» کتابيست که در آن به واکاوي انتقادي رويکردهاي گوناگون نظري به مفهوم ايدئولوژي و سازوکار آن پرداخته شده و اين مفهوم، از دوران قبل از مارکس تا روزگار معاصر و رويکردهاي پستمدرنيستي به ايدئولوژي، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.
چگونگي رابطه و مناسبات ايدئولوژي با ساختار سلطه، از مفاهيم محوري کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» است.
متن اصلي کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» اولين بار در سال 2013 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «نظريههاي ايدئولوژي»
کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» با پيشگفتاري از نويسنده آغاز ميشود. در ابتداي اين پيشگفتار از بحران اقتصادي سال 2008 و جنبش اشغال والاستريت و تيپارتي سخن رفته و از اينکه ليبراليسم چگونه توانست در جريان بحران اقتصادي 2008 افکار عمومي و معترضين را با استفاده از سازوکارهاي ايدئولوژيک با خود همسو کند، در حالي که در واقع موضعي ضد افکار عمومي داشت.
يان رِمان با طرح چنين بحثي در سرآغاز پيشگفتار کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» اين پرسش مهم را پيش ميکشد که ايدئولوژي در ساختار سلطه و انقياد چگونه کار ميکند و تحت چه شرايط و با چه سازوکاري افکار عمومي را کنترل و هدايت ميکند.
با همين رويکرد و با محوريت همين پرسش است که يان رِمان در کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» به بررسي انتقادي نظريههاي مختلفي که درباره ايدئولوژي و کارکرد و شيوه کاربرد آن از جانب ساختار سلطه و نيز چگونگي تأثير آن ارائه شدهاند ميپردازد و هر يک از اين نظريهها را با رويکردي نقادانه مورد تحليل قرار ميدهد تا ضمن نشان دادن نقاط قوت اين نظريهها، نقاط ضعف آنها را نيز از نگاه خود توضيح دهد.
در کتاب «نظريههاي ايدئولوژي»، چنانکه در مقدم? مهرداد امامي بر ترجم? فارسي اين کتاب توضيح داده شده، «مفهوم ايدئولوژي از خلال نظريههاي مارکسيسم کلاسيک در آثار مارکس و انگلس، لنين، لوکاچ و گرامشي پي گرفته ميشود» و «علاوهبراين، نظريههاي اصحاب مکتب فرانکفورت (نظريهي انتقادي)، مارکسيسم ساختارگرا (آلتوسر)، پساساختارگرايي (فوکو) و پستمدرنيسم حول ايدئولوژي نيز بررسي ميشوند». در کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» همچنين به آثار پيير بورديو و پروژه نظري? ايدئولوژي فردريک هايک و مطالعات حکمراني فوکويي درباره ايدئولوژي پرداخته شده است.
کتاب «نظريههاي ايدئولوژي»، چنانکه پيشتر اشاره شد، از مفهوم پيشامارکسي ايدئولوژي نيز سخن ميگويد و اينگونه مفهوم ايدئولوژي را در چشماندازي تاريخي هم معرفي ميکند و مورد بررسي قرار ميدهد.
کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» از پيشگفتار نويسنده و يازده فصل تشکيل شده که عبارتند از: «مقدمات تحريفشده: "ايدئولوژيستها" و ناپلئون»، «نقد ايدئولوژي و نظريهي ايدئولوژي از ديدگاه مارکس و انگلس»، «نگاه به ايدئولوژي از بينالملل دوم تا "مارکسيسم – لنينيسم"»، «درک ايدئولوژي از لوکاچ تا مکتب فرانکفورت»، «درک از ايدئولوژي در نظريهي هژموني گرامشي»، «لويي آلتوسر: سازوبرگهاي ايدئولوژيک دولت و انقياد»، «از فروپاشي مکتب آلتوسر تا پساساختارگرايي و پستمدرنيسم»، «پيير بورديو: "ميدان"، "عادتواره" و "خشونت نمادين"»، «نقد ايدئولوژي با پسزمينهي نظري? امر ايدئولوژيک: "پروژهي نظريهي ايدئولوژي"»، «فردريش هايک و سامانهي ايدئولوژيک نوليبراليسم» و «وعدههاي تحققنايافتهي فوکو متأخر و "مطالعات حکمراني" فوکويي».
ايدئولوژي دولتي پساژاکوبني، نگاه تحقيرآميز ناپلئون به ايدئولوژي، نقد بتوارگي در نقد اقتصاد سياسي، مفهوم قدرتهاي ايدئولوژيک انگلس، سرکوب درک انتقادي از ايدئولوژي، ايدئولوژي در فلسف? دولتي مارکسيست – لنينيستي، نقد هورکهايمر و آدورنو بر صنعت فرهنگ، ايدئولوژي به مثابه خرد ابزاري و انديش? همسانساز، زيباييشناسي کالايي به مثابه وعده ايدئولوژيک خوشي، درک انتقادي گرامشي از ايدئولوژي، مفهوم ايدئولوژي ارگانيک گرامشي، نقد رستهباوري و فورديسم، نوع جديد ايدئولوژي براساس نظري? هژموني، نظري? سازوبرگهاي ايدئولوژيک دولت، ايدئولوژي در معناي عام و برساخت سوژه، کليتبخشي به انقياد و بيگانگي نزد لکان، بسط نظري? ايدئولوژي آلتوسر از منظر گفتماني – نظري نزد ميشل پشو، چرخش پسامارکسيستي ارنستو لاکلائو و شانتال موف، سير نونيچهاي ميشل فوکو از ايدئولوژي به گفتمان و به قدرت، سير خاص ضد اومانيسم نيچهاي – هايدگري، انحلال مفهوم ايدئولوژي نزد آلتوسر در قالب دانش، جايگزيني خيالانگاري با نقد ايدئولوژي، طرح مفهوم نونيچهاي قدرت، پساساختارگرايي و پستمدرنيسم، تعريف ذاتگرايان? پستمدرنيسم از مدرنيته، بسط مفهوم ميدان از دل ايدئولوژي آلماني، از سرگيري درک انتقادي مارکس و انگلس از ايدئولوژي، امر ايدئولوژيک در تقاطع سلط? طبقاتي و دولت و مردسالاري، تعديلات فاشيستي امر ايدئولوژيک، شکلگيري هژموني نوليبرال، حمل? برساخت عدالت منفي نزد هايک، تضاد سرشتنما ميان تقدير بازار و بسيج سوژه، محتواي رازآلود مفهوم حکمراني، زدودن تضادهاي دروني ايدئولوژي نوليبرال و همارزي بغرنج سوژهسازي و انقياد از جمله موضوعاتياند که در فصلهاي مختلف کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» از آنها سخن رفته است.
درباره يان رِمان، نويسنده کتاب «نظريههاي ايدئولوژي»
يان رِمان (jan rehmann)، متولد 1953، نظريهپرداز اجتماعي، استاد دانشگاه، پژوهشگر و فيلسوف آلماني است. رِمان داراي دکترا از دانشگاه آزاد برلين و استاد همين دانشگاه است. نظريههاي ايدئولوژي، هژموني و دين حوزههاي اصلي و تخصصي رِمان در کار پژوهشاند.
رِمان همچنين از بنيانگذاران مؤسس? نظري? انتقادي برلين است. او در پروژه «واژهنام? تاريخي – انتقادي مارکسيسم»، که يک واژهنام? پانزدهجلدي به زبان آلماني است، نيز همکاري داشته است. از ديگر فعاليتهاي پژوهشي و علمي رِمان ميتوان به همکارياش در پروژه نظري? ايدئولوژي اشاره کرد که پروژهاي زير نظر ولفگانگ فريتز هاگ بود و رِمان در چارچوب اين پروژه، در ده? 80 ميلادي، درباره ايدئولوژي تحقيق کرد.
از کتابهاي يان رِمان ميتوان به «کليساها در دولت نازي: پژوهشي در برهمکنش قدرتهاي ايدئولوژيک» و «نيچهگرايي چپ پستمدرن: دلوز و فوکو، يک واسازي» اشاره کرد.
درباره ترجم? فارسي کتاب «نظريههاي ايدئولوژي»
کتاب «نظريههاي ايدئولوژي: قدرتهاي بيگانگي و انقياد» با ترجمه و مقدم? مهرداد امامي در نشر چرخ و با همکاري نشر چشمه منتشر شده است. مهرداد امامي، متولد 1369، مترجم ايراني است. او کتاب «مارکسِ انسانشناس» را نيز به فارسي ترجمه کرده است.
رتب? کتاب «نظريههاي ايدئولوژي» در گودريدز: 4.25 از 5.
