چه شد؟ - داستان افول اجتماعی در ایران

معرفی کتاب چه شد؟ اثر کاظمی پور و گودرزی

علل افول سرمایه اجتماعی در ایران: کتاب چه شد؟ با عنوان فرعی داستان افول اجتماع در ایران یک پژوهش جامعه‌شناختی است که به تحلیل تغییرات بنیادین در پیوندهای اجتماعی و سرمایه اجتماعی ایران در دهه‌های اخیر می‌پردازد. در رساله چه شد؟ سرمایه اجتماعی از زاویه‌ای متفاوت و عمیق‌تر مورد بررسی قرار گرفته است. نویسندگان این کتاب، سال‌ها است که به کار مطالعه تجربی جامعه ایران مشغولند و در این اثر، فراتر از منازعات رایج و روزمره سیاسی ایستاده‌اند و پرسش‌های‌ خود را در قلمرو جامعه‌شناسی مطرح می‌کنند.

درباره کتاب چه شد؟

جامعه ایران در سال‌های اخیر بحران‌ها و تلاطم‌های اجتماعی و سیاسی زیادی را پشت سر گذاشته و از نظر اقتصادی نیز با شرایط دشواری روبرو بوده است. این وضعیت منجر شده که بسیاری از متخصصان و مردم عادی با این پرسش روبرو شوند که چه شد و چرا جامعه اینگونه شده است؟ هر شکلی از ترسیم آینده، نیاز به شناخت وضعیت کنونی جامعه و مسیری که تاکنون طی کرده دارد. پژوهشی که با عنوان چه شد؟ منتشر شده، از مهم‌ترین تلاش‌هایی است که در سال‌های اخیر برای ارایه تصویری دقیق‌تر از اجتماع ایران صورت گرفته است.

مهم‌ترین پرسشی که در پژوهش چه شد؟ مطرح شده این است که: وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران چگونه است و چه تحولی در چند دهه در این پدیده روی داده است؟ در تحلیل وضعیت ایران از حیث سرمایه اجتماعی، نویسندگان خود را مقید دانسته‌اند که فقط آن بخش از ادعاها و مباحث رایج را پایه استدلال خود قرار دهند که مستند به شواهد، اسناد و مدارک قابل اطمینان باشند. به بیان نویسندگان کتاب، سرمایه اجتماعی را می‌توان منابع و امکاناتی دانست که در بطن روابط اجتماعی وجود دارند و به واسطه روابط جمعی فعلیت پیدا می‌کنند.

کتاب چه شد پر است از داده‌های متنوع، رسمی و دقیق تا بر اساس آن‌ها، تصویری از وضعیت تحولات سرمایه اجتماعی در طول چندین دهه به دست داده شود. نویسندگان کتاب تغیرات سرمایه اجتماعی را اتفاقی در لایه‌های زیرین جامعه می‌دانند که دامنه آن به یک یا چند سال محدود نیست، بلکه چندین دهه را شامل می‌شود.

به عبارتی نویسندگان پژوهش داستان افول اجتماع در ایران، تغییر وضعیت سرمایه اجتماعی را یک فرایند می‌دانند که در طول یک دوره طولانی روی داده است و اصلاح آن نیز تدریجی است و در طول زمان به دست خواهد آمد. آنها همچین در طول کتاب نشان داده‌اند که ساختن و تخریب سرمایه اجتماعی تنها حاصل یک بخش از جامعه یعنی صرفا حکومت‌ها نیست و همه اجتماع در ساخت و تخریب آن نقش دارند و بنابراین می‌توانیم بگوییم که نوعی مسئولیت اجتماعی همگانی است و نباید آن را به ساختار حاکمیت تقلیل بدهیم.

نکته قابل توجه دیگر در رساله چه شد؟ این است که نویسندگان با مرور تجربیات جهانی مربوط به سرمایه اجتماعی، نشان داده‌اند که مشکل افول سرمایه اجتماعی، مشکلی تقریبا جهانی بوده است و کشورهای متعددی در جهان با آن روبرو هستند. آنها از جامعه امریکا مثال می‌آورند که در یک فرایند دویست ساله، ذخیره سرمایه اجتماعی خود را از دست داده است و با ذکر نمونه‌هایی از توکویل و دورکیم نشان می‌دهند که جامعه فرانسه با زوال سرمایه اجتماعی و مشکلات حاصل از آن مواجه بوده و این مسئله تا امروز دوام داشته است.

در چندین فصل از کتاب چه شد؟ به روشنی جنبه‌های اصلی این بحران جهانی نشان داده شده و تاکید شده که جامعه ایران نیز از این فرایند مستثنی نیست. بر این اساس در هنگام خواندن داستان افول اجتماع در ایران با این پرسش روبرو می‌شویم که برای امری که تا این حد در حیات یک جامعه نقش تعیین‌کننده دارد و در طول زمان ساخته یا سست می‌شود، چگونه می‌توان چاره‌ای پیدا کرد و چه باید کرد؟

خلاصه کتاب چه شد؟

عامل دیگری که می‌تواند به افزایش سرمایه اجتماعی کمک کند وقوع حوادثی نظیر جنگ‌های میهنی است که به سبب آن افراد جامعه آمادگی بیشتری برای صرف نظر کردن از منافع فردی خود در راه آرمان‌های اجتماعی نشان می‌دهند و سطح بالاتری از ایثارگری و ازخودگذشتگی را در رفتار خود بروز می‌دهند.

درباره نویسندگان کتاب چه شد؟

عبدالمحمد کاظمی‌پور، متولد 1340، جامعه‌شناس ایرانی، نویسنده و استاد جامعه‌شناسی است. او از سال 2012 صاحب کرسی مطالعه تغییر فرهنگی در دانشگاه مموریال بوده است. در تنگنای بیم و امید، از کج خوانی تاریخ تا لج خوانی تاریخ و نسل ایکس عناوین برخی دیگر از کتاب‌های کاظمی‌پور است.

محسن گودرزی، متولد 1340، جامعه‌شناس و پژوهشگری است که در سال‌های اخیر به طور مستمر جامعه ایران را مطالعه کرده است. او مدیر علمی موج دوم پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان در سال 1382 بود. تهران 56، راز مانا و مصحف صنعاء 1 و مسئله خاستگاه قرآن عناوین برخی از کتاب‌های او است.

کتاب چه شد؟ برای چه کسانی مناسب است؟

پژوهش چه شد؟ با نثری ساده نوشته شده و از این‌رو هم برای جامعه‌شناسان و متخصصان علوم اجتماعی و سیاسی و هم برای خوانندگان عادی خواندنی و قابل استفاده است.