کتاب «سينماي بلاتار» با عنوان اصلي The cinema of Be?la Tarr: the circle closes چهارمين شماره از مجموعهي سينماگران، نوشتهي آندراش بالينت کواچ Andr?s B?lint Kov?cs با ترجمه و گردآوري بابک کريمي و سعيده طاهري توسط نشر خوب روانه بازار نشر گرديده است.
مجموعه ي «سينماگران» بستري فراهم آورده است براي تحليل مفصل و واکاوي مبسوط آثار سينماگران شاخص تاريخ سينماي ايران و جهان. در اين مجموعه، کتابهايي گردآوري ميشوند که در بردارندهي جستارها و مقالاتياند پيرامون آثار و جهان فيلمساز مورد بحث. همچنين کتابهايي ترجمه ميشوند که منتقدان و فيلمپژوهان به زبانهاي انگليسي و فرانسوي به رشته تحرير درآوردهاند. دست آخر کتابهايي به قلم خود سينماگران، يا گفتوگوهايي با آنها نيز در اين مجموعه گنجانده ميشوند. هر کتاب از مجموعهي «سينماگران» در صدد است فيلمهاي سينماگر مدنظرش را براي مخاطبانش به فراخي يک «جهان» ترسيم کند.
مروري بر کتاب «سينماي بلاتار» » نوشتهي آندراش بالينت کواچ:
کتاب «سينماي بلاتار» شامل چهار بخش است. بخش اول در مورد فيلمهاي تار، بخش دوم جهان تار، بخش سوم بلاتار به روايت بلاتار و بخش چهارم بلاتار به روايت همکارانش.
بخش اول و دوم «سينماي بلاتار» شامل نقدها، مقالات و جستارهاي تحليلي است که با توجه به رويکردهاي بينارشتهاي به آن پرداخته شده. همچنين جستارهايي از سيلوي روله دربارهي مکبث، ژان-ماري ساموکي و ژاک رانسير به دليل روي نهادن ابتکارآميزشان به سينماي تار، و اهميت خود نويسندگانشان در کندوکاو آثار اين فيلمساز، در کتاب گنجانده شدهاند.
بخش سوم و چهارم، شامل برگزيده صحبتهايي با بلاتار است؛ صحبتهاي «تمامي آثار بلاتار» «مردي از بوداپست» و «در جستجوي حقيقت» ميکوشند تصويري جامع از فيلمها و جهانبيني سينمايي او به دست دهند. گفتوگوها نيز بر اساس زمان ساخت فيلمها مرتبسازي شدهاند. بخش چهارم هم گفتوگوهايي با عوامل و دستاندرکاران کليدي فيلمهاي تار ـ فرد کلمن (فيلمبردار)، ميهالي ويگ (آهنگساز)، ولاسو کراسناهوکاري (همکار فيلم نامه نويس) ـ را در بر ميگيرد.
توضيحي کوتاه درباره فيلمهاي تار (بخش توضيح کتاب): فيلمهاي تار عمدتاً کمديهايي سياهاند که به شيوهي سياه و سفيد فيلمبرداري شدهاند ـ فيلمهايي که با حال و هواي معنوي، بيهيچ مايهاي از مذهب که در آنها مردماني چرک و نه چندان آبرومند در هم ميلولند. برداشتهاي بلند و حرکتهاي دوربين به دقت کرئوگرافي شده که پيوسته در تعقيب اين مردمان است، و تماشاگر را در زندگي و سرنوشتهاي سترونشان درگير ميکند.
شناخت کلي راجب تار و «سينماي بلاتار»:
بلاتار کارگردان مجارستاني است که به خاطر سبک و زيباييشناسي منحصر به فردش شهرت دارد. او به خاطر خلق فيلمهاي طولاني و کند با برداشتهاي طولاني و حرکات عمدي دوربين شهرت دارد. او اغلب مضامين اگزيستانسياليسم و شرايط انساني را در فيلمهايش بررسي ميکند. تار را استاد داستانسرايي شخصيتمحور ميدانند و فيلمهاي او اغلب به عنوان فيلمهاي شديد و قابل تأمل توصيف ميشوند. از معروفترين آثار او ميتوان به «تانگوي شيطان»، «هارموني ورکمايستر» و«اسب تورين» اشاره کرد.
مطمئناً، فضاي فيلمهاي بلاتار اغلب بهعنوان فيلمهايي تاريک و ماليخوليايي توصيف ميشوند. فيلمهاي او معمولاً سرعت بسيار آهستهاي دارند، و ديالوگهاي کم و با فاصلهاي طول کشيده دارند. تار با استفاده از کلوزآپهاي نزديک، نور تاريک و موسيقي دلخراش، حس تنش و تعليق را ايجاد ميکند. فيلمهاي او اغلب شخصيتهايي را به تصوير ميکشند که سرکوبشده و منزوي شدهاند و در تلاش براي يافتن معنايي در زندگيشان هستند. در بسياري از آثار او، طبيعت و منظره نقش اصلي را ايفا ميکنند و محيط اغلب براي انعکاس وضعيت احساسي شخصيتها استفاده ميشود. به طور کلي، فضاي فيلمهاي بلاتار عميقاً درونگرا، متفکرانه و غوطهور است. در مورد زندگي هنري بلاتار، او شخصيتي بسيار تأثيرگذار در سينماي هنري جهان بوده است. او کار خود را در اواخر دهه ???? و اوايل دهه ???? با ساخت چندين فيلم تجربي در مجارستان آغاز کرد. او در سال ???? با فيلم «لعنت» خود به شهرت بينالمللي دست يافت و چندين اثر بسيار معتبر ديگر را ساخت. تار علاوه بر کار خود به عنوان يک فيلمساز، بر چندين فيلمساز جوان نيز تأثير گذاشته است که بسياري از آنها به تنهايي به موفقيت بالايي دست يافتهاند. تار در طول زندگي حرفهاي خود با جوايز و افتخارات متعددي از جمله جايزه بزرگ کن و چندين جايزه بينالمللي براي فيلمهاي فردي شناخته شده است. از جمله جوايز اين کارگردان ميتوان به: «جايزه بزرگ جشنواره فيلم کن براي تانگوي شيطان، سال ????» و «جايزهي پلنگ نقرهاي در جشنواره بينالمللي فيلم لوکارنو براي «هارمونيهاي ورکمايستر سال ????» اشاره کرد. در مجموع بلاتار از جمله فيلمسازان بسيار سختيابي است که تنها زمان ميتواند منتقد واقعيشان باشد و جاي دادن او در دستهبنديهاي باسمهاي منتقدان ممکن از درک آثار او بکاهد. تار تلاش ميکند در حوزههايي غير از زبان سرک بکشد تا شايد بتواند رنج و لذت توامانِ اين زندگي غريب را اندکي ملموس کند. خواندن اين کتاب نيز تنها در کنار تماشاي آثار بلاتار ميتواند براي خواننده مفيد باشد و زواياي تاريکي از جهان بلاتار را برايش روشن کند.
دربارهي آندراش بالينت کواچ نويسندهي کتاب «سينماي تار»:
آندراس بالينت کواچ، استاد و رئيس موسس دپارتمان مطالعات فيلم در دانشگاه ELTE، بوداپست است. او تاريخ سينماي مدرن، تحليل فيلم و نظريه شناختي سينما را تدريس ميکند. تحقيقات فعلي او شامل مطالعات روانشناختي واکنشهاي بيننده به پيوندهاي علّي در روايتهاي فيلم، روانشناسي درک مقياسهاي شات و تحليل آماري سبک فيلم است.
از فعاليتها و وابستگيهاي حرفهاي کواچ ميتوان به سردبير مجموعه کتابهاي فيلم در انتشارات پلاتينوس، بوداپست سال ???? و سردبير يک مجموعه تلويزيوني در زمينه ويدئو آرت سال ????-???? اشاره کرد.
دربارهي گرآورندگان کتاب «سينماي تار»
سعيده طاهري، پژوهشگر، نويسنده و مترجم سينماي ايران است که چندين کتاب درباره سينماي ايران تأليف کرده و متون بسياري را از فارسي به انگليسي ترجمه کرده است. طاهري داراي مدرک دکتري در مطالعات سينما از دانشگاه پاريس است و رشتههاي تحقيقاتي او شامل سينماي ايران، سينماي ملي و فراملي و مدرنيته در سينما است. او همچنين مدرس و يکي از اعضاي مرکز تحقيقات زبانشناسي اين دانشگاه بوده و سالهاست در حوزههاي روايتشناسي سينمايي، تحليل گفتمان، سبکشناسي معاصر، کاربردشناسي زبان، معناشناسي معنا در متن و سبکشناسي شناختي در مطالعات سينمايي تدريس ميکند.
بابک کريمي فيلمپژوه، نويسنده، مترجم و ويراستار است و سالهاست در حوزه سينما به فعاليتهاي پژوهشي ميپردازد. «سينماي ترنس ماليک»، «کتاب پول»، «يک فيلم، يک جهان: سابقه خشونت» از ديگر ترجمههاي اين دو مترجم هستند.
