کتاب «پادشاه هفت اقليم» بهکوشش تورج دريايي و بهقلم جمعي از نويسندگان
نگاهي به تاريخ ايران باستان، از منظري تازه و متفاوت. کتاب «پادشاه هفت اقليم: تاريخ ايران باستان (3000 ق. م – 651 م)»، با عنوان اصلي King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE)، مجموعه مقالاتي از تاريخپژوهان مختلف دربار? دورههاي مختلف تاريخ ايران باستان است که بهکوشش تورج دريايي و با مقدمهاي از او در اين کتاب گردآوري و منتشر شدهاند.
در مقالات کتاب «پادشاه هفت اقليم»، حين صحبت از تاريخ ايران باستان و بررسي و روايت اين تاريخ، از تمدنهايي سخن به ميان ميآيد که در تاريخ ايران باستان، حاشيهاي بهحساب ميآمدهاند و روايتهاي معمول از تاريخ ايران باستان، چندان آنها را به جِد نگرفته است. کتاب «پادشاه هفت اقليم» اما با سخن گفتن از اين تمدنها، از منظري تازه به تاريخ ايران باستان نور ميتاباند و اين تاريخ را با نگاهي نو روايت ميکند.
متن اصلي کتاب «پادشاه هفت اقليم» اولين بار در سال 2017 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «پادشاه هفت اقليم»
چنانکه در مقدم? تورج دريايي بر کتاب «پادشاه هفت اقليم» توضيح داده شده، عنوان اين کتاب، گواه رويکردي است که در تأليف مقالات آن اتخاذ شده است. دريايي در مقدم? کتاب «پادشاه هفت اقليم» توضيح ميدهد که ايرانيان باستان، جهان را به هفت اقليم تقسيم ميکردهاند و لقب «پادشاه هفت اقليم» که انوشيروان به آن ملقب بوده است و در يکي از متون فارسي ميانه با همين لقب ناميده شده، نشان از جاهطلبانهترين رؤياي جهانگشايي که ميتوان در سنت نوشتاري دنياي ايران باستان يافت، دارد.
با نگاه به همين رؤياست که در کتاب «پادشاه هفت اقليم» به حکومتها و سلسلههايي در تاريخ ايران باستان پرداخته شده است که هدفشان گسترش قلمرو فرمانروايي خود به مناطقي فراتر از اقليم محليشان بوده است.
بنابراين در کتاب «پادشاه هفت اقليم» نه بهشيو? مرسومِ تاريخنگاري ايران باستان، با روايتي که سرآغاز اين تاريخ را تأسيس امپراتوري هخامنشي توسط کوروش کبير ميداند، بلکه با روايتي متفاوت از تاريخ ايران باستان مواجهيم که ما را به دوراني دورتر از دوران تأسيس امپراتوري هخامنشي ميبَرَد و تاريخ ايران باستان را با تمدن عيلام آغاز ميکند و پيش ميآيد.
مقالات کتاب «پادشاه هفت اقليم» چنانکه پيشتر نيز اشاره شد، توسط تاريخپژوهشان مختلف نوشته شدهاند و در هر مقاله به دورهاي از تاريخ ايران باستان پرداخته شده است.
کتاب «پادشاه هفت اقليم» از مقدم? تورج دريايي و هفت مقاله تشکيل شده است. مقالات هفتگان? کتاب «پادشاه هفت اقليم» عبارتند از: «پادشاهي عيلام» نوشت? کاميار عبدي، «اتحادي? ماد» نوشت? هيلاري گاپنيک، «شاهنشاهي هخامنشي» نوشت? لويد لوئلين – جونز، «ايران دور? سلوکي» نوشت? عمر کولورو، «شاهنشاهي اشکاني» نوشت? لئوناردو گرِگوراتّي، «شاهنشاهي ساساني» نوشت? تورج دريايي و خداداد رضاخاني و «از پادشاهي کوشان تا ترکهاي غربي» نوشت? خداداد رضاخاني.
در بخشي از مقدم? تورج دريايي بر کتاب «پادشاه هفت اقليم» دربار? مقالاتي که در اين کتاب گردآوري و منتشر شدهاند و رويکرد کلي و مشترکي که در اين مقالات وجود دارد، ميخوانيد: «مقالات اين مجموعه، که دور? زماني طولانياي از عيلام اوليه تا باستان متأخر را در بر ميگيرد، تصويري از تاريخ ايران باستان ارائه ميدهد که فراتر از مرزهايي است که ديگر پژوهشهاي تاريخي تصوير و ترسيم کردهاند. اين کتاب سعي دارد با بحث و گفتگو دربار? تاريخ تمدن عيلامي، سلوکي، کوشاني، و ديگر حکومتهايي که در تاريخ ايران حاشيهاي شمرده ميشدهاند شيوهاي نو براي نگاه به تاريخ ايران فراهم آورَد. با نگاه از دريچ? مفهومي ايدئولوژيک، که هم تحت تأثير ايدئالهاي ايرانيزبانها و هم سنتهاي عيلام و بينالنهرين قرار گرفته است، مقالات مختلف اين کتاب در چهارچوب خاصي قرار ميگيرند. اين چهارچوبي است که تمام اين موجوديتهاي سياسي موقت و مختلف جغرافيايي را زير لواي مفهومي متحد ميکند که در قرون ميانه تحت عنوان جهان ايراني شناخته ميشود.»
کتاب «پادشاه هفت اقليم: تاريخ ايران باستان (3000 ق. م – 651 م)» با ترجم? سارا مشايخ در انتشارات ققنوس منتشر شده است.
دربار? تورج دريايي، گردآورند? کتاب «پادشاه هفت اقليم»
دکتر تورج دريايي، متولد 1346 در تهران، ايرانشناس و مورخ ايراني است. دريايي متخصص تاريخ و فرهنگ ايران باستان است. او داراي دکتراي تاريخ از دانشگاه کاليفرنيا در لسآنجلس است و مديريت مرکز ايرانشناسي ساموئل مارتين جردن در دانشگاه کاليفرنيا در ارواين و سردبيري مجل? «نام? ايران باستان» را، که مجل? بينالمللي مطالعات ايران باستان است، در کارنام? کاري خود دارد. او همچنين مدير پروژهاي با عنوان «ساسانيکا»، پروژهاي دربار? تاريخ و فرهنگ ساسانيان، است. دريايي زماني هم پژوهشگر ارشد در دانشگاه آکسفورد بوده است.
از دريايي، علاوه بر کتابهايي در زمين? تاريخ، مقالات مختلفي در گاهنامههاي گوناگون ايرانشناسي منتشر شده است. کتاب «ايران ساساني» او، که با عنوان «شاهنشاهي ساساني» به فارسي ترجمه و منتشر شده، در سال 2010 از طرف «انجمن بريتانيايي مطالعات خاورميانه» بهعنوان يکي از سه برند? جايز? «انجمن دوستي بريتانيايي – کويتي» در زمين? پژوهشهاي خاورميانه انتخاب شد.
از ديگر آثار تورج دريايي ميتوان به کتابهاي «تاريخ و فرهنگ ساساني» و «گزارش شطرنج و نهش نيو – اردشير» اشاره کرد.
