آقای فوکت - گوشه هایی از تاریخ سیاسی اروپا در میانه ی سده ی نوزدهم

کتاب «آقاي فوکت» اثر کارل مارکس
يک اثرِ جدلي از کارل مارکس. کتاب «آقاي فوکت: گوشه‌هايي از تاريخ سياسي اروپا در ميان? سد? نوزدهم»، با عنوان اصلي Herr Vogt، کتابي است که در آن کارل مارکس به جدل با کارل فوکت، سياستمداري مخالفِ مارکس و همفکرانش و مخالفِ جنبش کارگري آلمان، برخاسته است.
کتاب «آقاي فوکت» نشانگر اعتقاد مارکس به جدايي‌ناپذير بودن نظريه و عمل و ضدّيت او با روشنفکراني است که از ديد او در برج عاج نشسته بودند و نظرياتشان پيوندي با واقعيت نداشت.
کتاب «آقاي فوکت» را مي‌توان تکمله‌اي بر يکي از آثار معروف مارکس، يعني «هيجدهم برومر لوئي بناپارت» دانست. مارکس در اين کتاب، از خلال جدل با کارل فوکت، روايتي از بعضي رويدادهاي سياسي اروپاي نيم? دوم قرن نوزدهم ارائه مي‌دهد.
فريدريش انگلس، همفکر و يار غارِ مارکس، در ستايش از کتاب «آقاي فوکت» به او نوشته است: «محشر است... کوبنده است... هرچه آن را بيشتر مي‌خوانم بيشتر لذت مي‌برم... بي‌گمان، اين بهترين جدلي است که تاکنون نوشتي.»
متن اصلي کتاب «آقاي فوکت» در سال 1860 منتشر شده است. کارل مارکس اين کتاب را زماني نوشت که مشغول نگارش کتاب مشهور و مهم و کلاسيک خود، «سرمايه»، بود.

مروري بر کتاب «آقاي فوکت»
کارل مارکس در کتاب «آقاي فوکت»، چنانکه در مقدم? محمدرضا شادرو بر ترجم? فارسي اين کتاب توضيح داده شده، «از توطئه‌هاي بورژوازي براي سرکوب مخالفان و افزايش سلط? سياسي و اقتصادي خود سخن مي‌گويد و پيوند ميان نظر و عمل را به نمايش درمي‌آورد.»
کتاب «آقاي فوکت» در پاسخ به اتهاماتي نوشته شده که کارل فوکت عليه مارکس و همفکرانش وارد کرده بود. مارکس، که در آن زمان مشغول نوشتن کتاب «سرمايه» بود، مدتي نگارش اين کتاب را متوقف کرد تا پاسخي دندان‌شکن به فوکت مهيا کند؛ پاسخي که آن را در کتاب «آقاي فوکت» مي‌خوانيد.
مارکس در کتاب «آقاي فوکت»، با طنز نيش‌داري که يکي از ويژگي‌هاي سبکي آثار اوست و با اشرافش بر ادبيات و متون ادبي، هجويه‌اي انتقادي عليه بورژوازي و عاملان آن تدارک ديده است. او در اين کتاب، جناس و کنايه و بازي‌هاي لفظي را از ادبيات وام گرفته و وارد متني سياسي و تاريخي و جدلي کرده و جاهايي به اشعار و متون ادبي ارجاع داده است تا با زباني نافذتر و تيزتر و بُرّنده‌تر به حريف حمله کند. از جمله ارجاعات ادبي کتاب «آقاي فوکت» ارجاع به سِر جان فالستاف، شخصيت خياليِ بسيار مشهورِ زاد? ويليام شکسپير، است.
کتاب «آقاي فوکت»، از بخشي با عنوان «نامه‌ها و اعلاميه‌ها»، متن کتاب که شامل مقدمه و يازده فصل است، و شانزده پيوست تشکيل شده است.
فصل‌هاي يازده‌گان? کتاب «آقاي فوکت» عبارتند از: «دست? گوگرد»، «موبُرُسي‌ها»، «ماجراهاي پليسي»، «نام? تِشو»، «نايب‌السلطن? امپراتوري و کنت کاخ‌نشين»، «فوکت و نويه راينيشه تسايتونگ»، «کارزار آوگسبورگ»، «دحداح فوکت و پژوهش‌هاي او»، «کارگزاري»، «ولي‌نعمتان و همدستان» و «دادخواهي».
در بخشي از مقدم? کتاب «آقاي فوکت» مي‌خوانيد: «تا به امروز دندان روي جگر گذاشته‌ام و خواسته‌ام فراموش کنم که فوکت اميدوار بوده هرزه‌درايي‌هايش او را کامياب کند. ولي آخِر، هرچيز حدي دارد. فوکت با معجوني که ناتسونال تسايتونگ آن را به شيو? هميشگي خود فشرده کرده مرا متهم مي‌کند به مشتي کردار شرم‌آور. اکنون که دادگاه‌ها راه تکذيب علني را يکسره بر من بسته‌اند ناگزيرم تهمت‌ها را از راه قلم رد کنم. ولي سواي اين قصه که چار? ديگري براي من باقي نگذاشت، انگيزه‌هاي ديگري هم داشتم، چون به‌هرحال بايد جلوي فوکت درمي‌آمدم و به گزارش‌هاي دروغش دربار? خودم و رفقاي هم‌مسلک يک‌به‌يک پاسخ مي‌گفتم. از يک‌سو، مطبوعات به‌اصطلاح ليبرال آلمان با شور و شعفي کم‌وبيش يکسان به افشاگري‌هاي ادعايي او به‌به و چه‌چه گفتند، و از ديگرسو، واکاوي معجون او فرصتي براي من فراهم آورد تا کسي را کالبدشکافي کنم که نمايند? کل يک روند بود.»

دربار? کارل مارکس، نويسند? کتاب «آقاي فوکت»
کارل مارکس (Karl Marx)، متولد 1818 و درگذشته به سال 1883، فيلسوف، اقتصاددان، مورخ، جامعه‌شناس، نظريه‌پرداز سياسي، روزنامه‌نگار، منتقد اقتصاد سياسي و سوسياليست انقلابي آلماني‌الاصل بود.
از مارکس به‌عنوان يکي از تأثيرگذارترين چهره‌هاي تاريخ بشر و يکي از معماران اصلي علوم اجتماعي مدرن ياد شده است.
نظري? ماترياليسم تاريخي مارکس در تحليل انتقادي نظام سرمايه‌داري و تئوري‌ها و ايده‌هاي او دربار? بهره‌کشي نظام سرمايه‌داري از کارگران و نزاع طبقاتي و انقلاب کارگري، که بعدها توسعه يافتند و در مجموع با عنوان «مارکسيسم» شناخته مي‌شوند، تأثير زيادي بر تاريخ فکري، اقتصادي و سياسي داشتند و تحولات و رويدادهاي مهمي را در تاريخ قرن بيستم رقم زدند که يکي از معروف‌ترين آن‌ها انقلاب 1917 روسيه بود.
نظريات مارکس نه‌فقط بر سياست و علوم اجتماعي و فلسفه، که بر هنر و ادبيات و زيبايي‌شناسي و توليدات هنري و ادبي و نقد و نظري? هنري و ادبي و فلسف? هنر و ادبيات هم تأثير گذار بوده است. از جمل? اين تأثيرات مي‌توان به جامعه‌شناسي ادبيات اشاره کرد.
مارکس همچنين به تأسيس انترناسيونالِ اول (نخستين انجمن بين‌المللي کارگران) ياري رساند.
جزو? «مانيفست کمونيست» (کارِ مشترک مارکس و فريدريش انگلس) و کتاب «سرمايه» معروف‌ترين آثار کارل مارکس هستند. از ديگر آثار او مي‌توان به کتاب‌هاي «هيجدهم برومر لوئي بناپارت»، «نبردهاي طبقاتي در فرانسه»، «فقر فلسفه» و «سانسور و آزادي مطبوعات» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «آقاي فوکت»
کتاب «آقاي فوکت: گوشه‌هايي از تاريخ سياسي اروپا در ميان? سد? نوزدهم» با ترجمه و مقدم? محمدرضا شادرو در نشر ني منتشر شده است.
محمدرضا شادرو، متولد 1331، مترجم ايراني است. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب «اقدام‌پژوهي» اشاره کرد.