کتاب «جنبشهاي مدني» نوشت? اريکا چنووث و ماريا جي. استفان
آيا کنشهاي مدني و بدون خشونت، بهتر و بيشتر به نتيجه ميرسند يا مبارزات خشونتآميز؟ اريکا چنووث و ماريا جي. استفان در کتاب «جنبشهاي مدني»، با استناد به آمار و نمونههاي گوناگون جنبشها و مبارزات سياسي و اجتماعي در نقاط مختلف دنيا، نشان ميدهند که کنشهاي مدني و بدون خشونت، اغلب موفقتر از کنشهاي خشونتآميزِ مبتني بر قو? قهريه عمل کردهاند.
کتاب «جنبشهاي مدني: منطق راهبرديِ کنش بدون خشونت»، با عنوان اصلي Why Civil Resistance Works: The Strategic Logic of Nonviolent Conflict، کتابي است در بررسي و مقايس? نتايج مبارزات بدون خشونت و مبارزات خشونتآميز، با مطالعات موردي و استناد به نمونههاي گوناگون از هر دو شکلِ مبارزه در جهان، و تحليل و شرح اينکه مبارزات بدون خشونت چرا و چگونه، در قياس با مبارزات خشونتآميز، به توفيق بيشتري دست مييابند.
متن اصلي کتاب «جنبشهاي مدني» اولين بار در سال 2011 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «جنبشهاي مدني»
باوري رايج ميگويد که خشونت در مبارز? سياسي نتيجهبخشتر از مقاومت مدني و مبارز? خشونتپرهيز است. نويسندگان کتاب «جنبشهاي مدني» اما در اين کتاب نشان ميدهند که اين باور، افسانهاي بيش نيست و تجرب? مبارزات سياسي در جهان، دستکم در بيش از يک قرن اخير، نشان داده که مبارزات بدون خشونت، اغلب، از هر لحاظ موفقتر عمل کردهاند و نتايج بهتري را رقم زدهاند.
اريکا چنووث و ماريا جي. استفان در کتاب «جنبشهاي مدني» تمرکز خود را بر مطالع? موردي جنبشهاي سياسي مختلفي قرار دادهاند که بين سالهاي 1900 تا 2010 در نقاط مختلف دنيا روي دادهاند. آنها نتايج و پيامدهاي اين جنبشها را بررسي کردهاند و اثبات کردهاند که جنبشهاي بدون خشونت، در بيشتر مواقع، موفقتر از جنبشهاي مبتني بر قو? قهريه بودهاند و حتي در موارد موفقي از مبارز? سياسي هم که جنبشهاي خشونتآميز نقش مؤثر و انگيزهبخش داشتهاند، دستآخر، حرکتها و شيوههاي خشونتپرهيز بودهاند که نتيج? نهايي را در اين دست مبارزات رقم زدهاند.
در کتاب «جنبشهاي مدني» هم مبارزات سياسي استقلالطلبانه مورد بررسي قرار گرفتهاند و هم مبارزات سياسياي که هدفشان تغيير رژيم در يک کشور بوده است.
کتاب «جنبشهاي مدني» همچنين به نقد استدلالهاي کساني ميپردازد که جنبشهاي خشونتآميز را، با توسل به نمونهها، موفقتر ميدانند. نويسندگان، با رويکردي نقادانه به اين استدلالها، آنها رد ميکنند.
البته در کتاب «جنبشهاي مدني» به مواردي هم که جنبشهاي خشونتپرهيز شکست خوردهاند اشاره و دليل شکست اين جنبشها نيز بررسي شده است.
بهاعتقاد نويسندگان کتابِ «جنبشهاي مدني» اصليترين عامل توفيق مبارزات بدون خشونت، قابليت اين نوع از مبارزات در جلب بيشتر مشارکت مدني و همراهي تعداد بيشتر و متنوعتري از مردم با مبارزههاي خشونتپرهيز، در قياس با مبارزات خشونتآميز، است. در اين کتاب همچنين از عواملي نظير انعطاف بيشتر جنبشهاي مدني، امکان خلاقيت بيشتر در اين جنبشها و توان اين جنبشها در ايجاد تغيير در گروههايي که جزو وفاداران به طرف مقابلِ جنبش بهحساب ميآيند، بهعنوان عوامل توفيق بيشتر جنبشهاي مدني، در مقايسه با جنبشهاي مبتني بر قو? قهريه، سخن رفته است.
در بحث از پيامدهاي جنبشهاي مدني و نظامهايي که پس از پيروزي اين جنبشها بر سرِ کار ميآيند نيز، نويسندگان کتاب «جنبشهاي مدني» نشان ميدهند که از دل مبارزات خشونتپرهيز و مدني، دموکراسيهايي پايدارتر بيرون ميآيد و چنين مبارزاتي کمتر از مبارزات خشونتآميز به جنگ داخلي ميانجامند.
موضوع تأثير حمايتهاي خارجي از جنبشهاي مدني و خشونتآميز، از ديگر موضوعاتي است که در کتاب «جنبشهاي مدني» به آن پرداخته شده است. از ديد نويسندگان کتاب «جنبشهاي مدني» در مبارزات سياسي مدني و بدون خشونت، عوامل داخلي هستند که نقش اصلي و تعيين کننده را در موفقيت جنبش ايفا ميکنند، نه عوامل خارجي. بنابراين جنبشهاي مدني موفق، بيشتر متکي به مشارکت داخلي هستند، درحاليکه موفقيتهاي جنبشهاي خشونتآميز، اغلب در گروِ حمايتهاي يک حاميِ خارجي است و کمکهاي حاميِ خارجي نقشي تعيين کننده در توفيق مبارزات خشونتآميز دارد اما، چنانکه در کتاب تأکيد شده است، حاميان خارجي، حامياني متزلزل هستند و در مورد جنبشهاي مدني هم، حمايتهاي خارجي ميتواند نقش شمشيري دولبه را ايفا کند و به جنبش آسيب بزند.
در کتاب «جنبشهاي مدني»، چنانکه پيشتر نيز اشاره شد، انواعواقسام نمونههاي مبارزات خشونتآميز و بدون خشونت، در بيش از يک قرن اخير، همراه با نتايج هر يک مورد بررسي و مطالعه قرار گرفته است. انقلاب ايران عليه حکومت پهلوي نيز از جمله نمونههايي است که نويسندگان در اين کتاب به بررسي آن پرداختهاند.
کتاب «جنبشهاي مدني» از نُه فصل، مؤخره و ضميمهاي با عنوان «روايت درگيريها» تشکيل شده است.
فصلهاي نُهگان? کتاب «جنبشهاي مدني» عبارتند از: «موفقيت کارزارهاي مقاومت بدون خشونت»، «اولويت مشارکت مردمي در مقاومت بدون خشونت»، «بررسي تفسيرهاي بديل براي موفقيت مبارزات مدني»، «انقلاب ايران 1977 – 1979»، «اولين انتفاض? فلسطيني 1987 – 1992»، «جنبش قدرت مردم در فيليپين 1983 – 1986»، «چرا مقاومت مدني گاهي اوقات به شکست ميانجامد: قيام برمه 1988 – 1990»، «پس از مبارزات: پيامدهاي مقاومت خشونتآميز و بدون خشونت» و «نتيجهگيري».
دربار? اريکا چنووث و ماريا جي. استفان، نويسندگان کتاب «جنبشهاي مدني»
اريکا چنووث (Erica Chenoweth)، متولد 1980، دانشمند علوم سياسي اهل امريکاست. از آثار او ميتوان به کتاب «مقاومت مدني: آنچه همگان بايد بدانند» اشاره کرد.
ماريا جي. استفان (Maria J. Stephan) دانشمند علوم سياسي اهل امريکاست. او زماني مدير برنام? اقدام غيرخشونتآميز در مؤسس? صلح ايالات متحده بوده است.
مطالعات استفان بر اقتدارگرايي، اعتراض، و تأثيرگذاريِ انواع مقاومتهاي خشونتآميز و خشونتپرهيز متمرکز است.
از آثار ماريا جي. استفان ميتوان به کتاب «نقش حمايت خارجي در کمپينهاي بدون خشونت: جام مسموم يا جام مقدس؟» اشاره کرد. اين کتاب نيز، مانند کتاب «جنبشهاي مدني»، ماحصل همکاري ماريا جي. استفان و اريکا چنووث است.
گفتنيست که مطالعات و تحقيقات ماريا جي. استفان و اريکا چنووث دربار? مقاومتهاي مدني و غيرخشونتآميز، الهامبخش جنبش زيستمحيطي «شورش عليه انقراض» بوده است.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «جنبشهاي مدني»
کتاب «جنبشهاي مدني: منطق راهبرديِ کنش بدون خشونت» با ترجمه و مقدم? سيدمحمد امير در نشر ثالث منتشر شده است. گفتنيست که در اين ترجمه، جدول کارزارهاي خشونتآميز و بدون خشونت، براساس جدول جديدترِ کتاب «مقاومت مدني: آنچه همگان بايد بدانند» اريکا چنووث، که در سال 2021 چاپ شده و جديدتر از کتاب «جنبشهاي مدني» است، بهروزرساني شده است. همچنين مترجم، بهدليلي که خود در مقدم? کتاب «جنبشهاي مدني» توضيح داده است، از ترجم? مباحث آمارياي که در بخش ضميم? اين کتاب مطرح شده، صرفنظر کرده است.
سيدمحمد امير، متولد 1369، مترجم ايراني است. او، بهجز کتاب «جنبشهاي مدني»، کتابي با عنوان «گودالِ پي» را نيز به فارسي ترجمه کرده است.
