کتاب «کريمخان زند» نوشت? جان ر. پري
پژوهشي تاريخي دربار? کريمخان زند و ايرانِ عصر زنديه و چگونگي به قدرت رسيدن کريمخان و چراييِ زوال حکومت زنديان، پس از کريمخان. کتاب «کريمخان زند: تاريخ ايران بين سالهاي 1747 تا 1779»، با عنوان اصلي Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747-1779، کتابي است که در آن بر دورهاي از تاريخ ايران نور تابانده شده که تاريخنگاران، کمتر سراغ آن رفته و به آن توجه نشان دادهاند و منابع کمي دربار? آن بهجا مانده است.
جان ر. پري در کتاب «کريمخان زند»، ضمن معرفي شخصيت و سلوک کريمخان زند و ترسيم سيمايي از او، زمينههاي برآمدن کريمخان و تشکيل سلسل? زنديه را مورد بررسي و تحليل قرار ميدهد و همچنين مختصات ايرانِ عصر زنديه و چراييِ زوال اين حکومت، پس از کريمخان، را شرح ميدهد.
متن اصلي کتاب «کريمخان زند» اولين بار در سال 1979 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «کريمخان زند»
جان ر. پري در سرآغاز کتاب «کريمخان زند» تصويري از اوضاع ايران و جنگ قدرت در اين کشور، در سالهاي پيش از به قدرت رسيدن کريمخان و تشکيل سلسل? زنديه ارائه ميدهد تا خواننده، زمينهاي از چگونگي برآمدن سلسل? زنديه به دست آورد.
بعد از بحث مقدماتي دربار? ايرانِ سالهاي پيش از برآمدن زنديان، شرحي درباب طايف? زند و جايگاه و نقش و حضور اين طايفه در رويدادهاي تاريخي ايران در پيش از سلطنت کريمخان ميآيد و اينها همه مقدماتي هستند براي ورود به بحث اصلي کتاب که کريمخان و دوران زمامداري اوست و آنچه در آن دوران بر ايران گذشت و اوضاع ايران در دوران سلطنت کريمخان و همچنين فرجام کار زنديان، بعد از مرگ کريمخان زند و نزاعهايي که پس از مرگ او، بين سران طايف? زند درگرفت.
کريمخان زند، از پادشاهان خوشنام تاريخ ايران است؛ پادشاهي که خود را «وکيلالرعايا» ميناميد و در دوران زمامدارياش تلاش کرد اصلاحاتي را در ايران صورت بدهد. بعد از مرگ کريمخان اما بزرگانِ طايف? زند به جان هم افتادند و آنچه او بنيان نهاد از دست رفت و جانشينان کريمخان راه او را ادامه ندادند و اوضاع ايران به سمتوسويي ديگر رفت. اينکه چرا چنين شد، يکي از موضوعاتي است که جان ر. پري در کتاب «کريمخان زند»، ضمن ارائ? تصويري از اوضاع سياسي، اجتماعي و اقتصادي ايران عصر زنديه و ترسيم سيماي کريمخان زند و معرفي زندگي و شخصيت و خُلقياتِ او، به آن پرداخته است.
کتاب «کريمخان زند» از مقدمه، سرآغازي با عنوان «پيشين? تاريخي»، شانزده فصلِ تنظيم شده در سه بخش، با عنوانهاي «تلاش براي کسب قدرت در ايران باختري (1736 – 1747)»، «تحکيم و توسعه (1763 – 1779)» و «ايران در دوران فرمانروايي کريمخان»، و مؤخرهاي با عنوان «جانشينان کريمخان» تشکيل شده است.
فصلهاي شانزدهگان? کتاب «کريمخان زند» عبارتند از: «نيابت سلطنت بختياري و زند»، «کريمخان وکيل»، «آزادخان افغان»، «محمدحسنخان قاجار»، «افاغنه و افشار»، «نفاق دروني»، «فارس و ايالات مرکزي»، «کرمان و يزد»، «احياءِ سلسل? قاجار»، «خليج فارس»، «محاصر? بصره»، «کردستان و اشغال بصره»، «حکومت، سرزمين و مردم»، «حکومت، درآمد و جامعه»، «تجارت و روابط خارجي» و «وکيل در مرز و بوم خويش».
دربار? جان ر. پري، نويسند? کتاب «کريمخان زند»
جان ر. پري (John R. Perry)، متولد 1942، مورخ و استاد زبان فارسي در دانشگاه شيکاگو است. از او، بهجز کتاب «کريمخان زند»، آثار زيادي دربار? زبان فارسي منتشر شده است.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «کريمخان زند»
کتاب «کريمخان زند: تاريخ ايران بين سالهاي 1747 تا 1779» با ترجمه و مقدم? عليمحمد ساکي در نشر نو منتشر شده است.
عليمحمد ساکي سکوند، متولد 1314 در خرمآباد و درگذشته به سال 1373، پژوهشگر، مؤلف و مترجم ايراني و نيز شهردار خرمآباد، بين سالهاي 1350 تا 1356 خورشيدي، بود. او از چهرههاي مطرح خرمآباد است و در اين شهر، ميداني کوچک نيز به نامش وجود دارد.
عليمحمد ساکي در دوران تصدياش در سِمَتِ شهردار خرمآباد، اقدامات عمراني فراواني را براي اين شهر انجام داد که از جمل? آنها ميتوان به احداث مراکز فرهنگي و کتابخانهها، احداث مجتمعهاي ورزشي، احداث خيابانهاي جديد و عريض و احداث پارک اشاره کرد. ساختِ درياچ? کيو در خرمآباد نيز در دوران شهرداري او صورت گرفت.
ساکي داراي فوق ليسانس جامعهشناسي بود. از ترجمههاي او ميتوان به کتاب «سفرنامه ويلسون در جنوب غربي ايران» اشاره کرد.
از عليمحمد ساکي اثري تأليفي هم، با عنوان «جغرافياي تاريخي و تاريخ لرستان»، منتشر شده است. از او همچنين مقالات پژوهشي گوناگوني در نشريات مختلف، از جمله در مجل? «راهنماي کتاب»، به چاپ رسيده است.
از کتاب «کريمخان زند» ترجم? فارسي ديگري هم موجود است که مترجم آن کاظم فيروزمند و ناشرش نشر نامک است.
