شهریار - ماکیاولی

معرفی کتاب شهریار اثر نیکولو ماکیاوللی

دستورنامه قدرت: کتاب شهریار دستورنامه سیاسی نیکولو ماکیاوللی نه فقط برای روزگار او بلکه دوران بعد از او نیز است. شهریار یکی از مشهورترین آثار کلاسیک اندیشه سیاسی است که در آن درباره این بحث شده که مردم چگونه فرمانروایی و فرمانبرداری می‌کنند و آن اصولی از کاربرد قدرت که در همه روزگاران و همه ساخت‌های قدرت یکسان در کار است کدام است.

رساله شهریار در اصل به زبان ایتالیایی نوشته شده و به جز اهمیتی که در زمینه اندیشه سیاسی دارد، به لحاظ نثرنویسی نیز از آثار ارزنده ادبیات ایتالیایی به شمار می‌رود. شهریار کتابی است جدلی و برانگیزاننده که با زبانی پرشور هم تحلیل می‌کند و هم اندرز می‌دهد. داریوش آشوری کتاب شهریار را بر اساس سه ترجمه انگلیسی به فارسی برگردانده است.

درباره رساله شهریار

اگرچه ماکیاوللی با نوشتن رساله شهریار به عنوان چهره‌ای بدنام در اندیشه سیاسی مشهور شد، تا جایی که می‌توان گفت در زبان اصطلاحات سیاسی واژه‌ای بدنام‌تر از ماکیاولیسم وجود ندارد، اما واقعیت این است که او در تاریخ اندیشه سیاسی جایگاهی رفیع دارد و یکی از کسانی است که در شکستن چارچوب‌های اندیشه قرون وسطایی و فرابردن آن به قلمرو اندیشه مدرن نقشی بزرگ به عهده داشته است.

اگرچه عمده شهرت ماکیاوللی به دلیل کتاب شهریار است اما کتاب اصلی او گفتارها است و شهریار برکشیده و فشرده‌ای از ایده‌های اصلی آن کتاب است. شهریار رهیافتی کلی به سیاست است و در اینگونه رهیافت همواره و ناگزیر مسئله رابطه اخلاق و سیاست مطرح می‌شود و این پرسش پیش کشیده می‌شود که آیا رفتار سیاسی می‌باید یکسره اخلاقی باشد یا بی‌رحمانه به واقعیت تکیه بزند.

دلیل اصلی شهرت کتاب شهریار این است که بی‌هیچ پرده‌پوشی و با جسارتی بی‌مانند جانب واقع‌بینی را می‌گیرد و هیچ میانه‌ای با آرمانخواهی سیاسی ندارد. از این‌رو ماکیاوللی پیشرو اندیشه سیاسی نوین است که می‌خواهد بداند ساخت‌های سیاسی قدرت را چگونه به کار می‌برند.

یکی از وجوه اهمیت شهریار این است که ماکیاوللی در این اثر خود را از پیشداوری‌های اخلاقی قرون وسطایی درباره رفتار سیاسی رها کرده و با جسارتی بی‌نظیر چشم به واقعیت رفتار و زندگی سیاسی دوخته و آنچه را که برای به دست آوردن قدرت و نگاهداشت آن ناگزیر است با چشم باز نگریسته و بی‌هراس و ریا بازگفته است.

بر این اساس ماکیاوللی با نوشتن کتاب رساله شهریار به عنوان نخستین کاونده ماهیت قدرت و پیشرو اندیشه علمی در این زمینه به شمار می‌رود. شهریار همچنین آیینه روزگار ماکیاوللی است و او در آن وضعیت پیچیده و درهم ایتالیای روزگار خود را بازتاب داده است.

خلاصه کتاب شهریار

«شهریاری که نتواند گرفتاری‌ها را هنگام پدیدآمدنشان بازشناسد، به راستی خردمند نیست و کمتر کسانی چنینند... هیچ کشوری در امان نیست مگر آنکه نیرویی از آن خود داشته باشد، وگرنه در روز کارزار آن کس که سپاهی وفادار نداشته باشد، یاوری جز بخت نخواهد داشت. خردمندان همیشه بر آن بوده‌اند که هیچ چیز سست‌بنیادتر و ناپایدارتر از نامی نیست که بر نیروی خود تکیه نداشته باشد. نیروهای خودی از میان رعایا و شهروندان و وابستگان فراهم می‌آیند و هر نیروی دیگری یا مزدور است یا کمکی».

درباره نیکولو ماکیاوللی نویسنده کتاب شهریار

نیکولو ماکیاوللی، نویسنده، اندیشمند و شاعر، در مه 1496 در شهر فلورانس در ایتالیا متولد شد. او در خانواده‌ای از خاندان‌های کهن و توانگر شهر به دنیا آمد با این حال پدرش که حقوقدان بود ثروتی نداشت. ماکیاوللی در کودکی از آمورشی در خور توانایی‌هایش محروم ماند و برخلاف جوانان هم‌عصرش هرگز به آموزش زبان یونانی نپرداخت. او بیش از آنکه در مدرسه به تحصیل بپردازد نزد خود و با کتاب‌های خانه پدرش آموزش دید. او تا بیست‌ونه سالگی ناشناخته بود اما در این سن به ریاست دیوان دوم جمهوری فلورانس گماشته شد که شغلی بلندپایه به شمار می‌رفت. از آن به بعد او زندگی پرفرازونشیبی را سپری کرد. ماکیاوللی در مقام نویسنده و اندیشه‌ورز ذهنی سخن نظریه‌پرداز داشت و در تلاش بود که کردار بشری را به قالب فرمول‌ها و قاعده‌های علمی دربیاورد. او یکی از پایه‌گذاران فلسفه تاریخ شناخته می‌شود. نام ماکیاوللی بیش از هرجا در اندیشه سیاسی ماندگار است اما او در زمینه‌های تاریخ‌نویسی، داستان‌های کوتاه و کمدی‌نویسی نیز آثاری منتشر کرده است. از مشهورترین اثر ماکیاوللی یعنی شهریار بیش از یک ترجمه به فارسی موجود است و از دیگر آثار او که به فارسی منتشر شده می‌توان به کتاب گفتارها اشاره کرد. همچنین درباره فلسفه سیاسی ماکیاوللی کتاب‌های زیادی به فارسی منتشر شده که از میان آنها می‌توان به افسانه دولت و بنیاد فلسفه سیاسی در غرب اشاره کرد.

کتاب شهریار برای چه کسانی مناسب است؟

رساله شهریار به علاقه‌مندان به اندیشه سیاسی و تاریخ فلسفه پیشنهاد می‌شود.