مرد زیرزمینی

معرفی کتاب مرد زیرزمینی، اثر میک جکسون، ترجمه میثم فرجی

کتاب مرد زیرزمینی بر اساس یک قصه واقعی نوشته شده است: داستان پنجمین دوک پورتلند، مردی بسیار ثروتمند که زیر املاکش تونل‌هایی بزرگ ساخته بود که همه‌چیز مانند اسب و کالسکه می‌توانست از آنجا عبور کند. میک جکسون این ایده را از زندگی دوک گرفت و شخصیت را در داستانش به یک نجیب‌زاده انگلیسی داد، با شاخ و برگ دادن به داستان و تخیل خودش و همچنین دیدن آن مکان اصلی یکی از مهم‌ترین و بهترین رمان‌های خودش را نوشت. رمان مرد زیرزمینی اولین اثر جکسون است اما در همین اثر نشان داد که نویسنده‌ای قابل توجه است و آثار بعدی‌اش نیز ترجمه و خوانده شدند و باعث شهرتش شد، جوایز ادبی مهمی در دوران کاری‌اش گرفت و بیشتر مفاهیم آثارش را بر انزواطلبی انسان‌ها گذاشت.

این انزواطلبی در این اثر به‌خوبی خودش را نشان می‌دهد و بعد به انواع مختلف در شخصیت‌های دیگرش حلول کرد. زندگی انسان امروز و تنهایی‌اش که مورد توجه بسیاری از نویسندگان معاصر است در نیمه دوم قرن بیستم به بیشتر آثار ادبی و هنری راه یافت و دلیل آن علاوه بر جنگ‌های جهانی، اتفاقات مهمی بود که در دهه‌های 60 و 70 میلادی در اروپا افتاده بود. جنگ‌های داخلی، فروپاشی کمونیسم، آگاهی نسبت به سرمایه‌داری، جنبش‌های فمینیستی و علیه نژادپرستی... همه این‌ها نوعی زندگی جدید را برای انسان به وجود آورده بود که نتیجه آن را می‌شد در رمان‌ها و داستان‌ها دید. رمان مرد زیرزمینی، همان‌طور که از نامش پیداست، از نتیجه این اتفاقات خالی نیست و طنزی سیاه درباره انسان تنها و نقد سرمایه‌داری است و در دهه نود نوشته و منتشر شد. این کتاب با ترجمه میثم فرجی از نشر چشمه به چاپ رسیده و در کشورهای بسیاری نیز ترجمه شده و با اینکه جکسون چند رمان دیگر علاوه بر آن نوشت، همچنان پرخواننده‌ترین و مشهورترین کتاب اوست.

درباره کتاب مرد زیرزمینی

بسیار پیش آمده که نویسندگان از یک اتفاق عجیب یا آنچه برایشان چشمگیر به نظر می‌رسد برای رمان یا داستانی اقتباس کرده‌اند. کتاب مرد زیرزمینی را می‌توان در این گروه جای داد. میک جکسون با دیدن تونل‌های بزرگی که یک دوک زیر خانه‌اش ساخته بود و سال‌ها از آن‌ها استفاده می‌کرد به داستانی رسید با چند راوی و به صورت خودنگاره و یادداشت روزانه. این ویژگی همیشه برای مخاطب ادبیات جذابیت دارد. فرم یادداشت روزانه، با گذاشتن تاریخ در شروع هر بخش، که در داستان مرد زیرزمینی اتفاق افتاده، این احساس واقعی بودن را در داستان ایجاد می‌کند و وقایع را با نظر به اینکه واقعی هستند بیشتر شگفت‌انگیز نشان می‌دهد. طنز در این رمان نیز یکی دیگر از ویژگی‌های مهم آن است. در همان جمله اول به نظر می‌رسد با چیزی سرخوشانه طرف هستیم: «من از طرز کار درخت سیب سر درنمی‌آورم.» اما هرچه پیش می‌رویم می‌بینیم با یک جور انزوا و تنهایی عجیب آدمی سروکار داریم که گاهی خوب می‌فهمیمش، گاهی از ما دور است، گاهی از اینکه زندگی‌اش را به طنز گرفته متعجب می شویم و گاهی به‌خاطر همذات‌ پنداری با او می‌توانیم خودمان را در آن ملک عجیب تصور کنیم و از تونل‌هایش عبور کنیم تا ببینیم چطور می‌توان در دل این داستان دوام آورد.

بخش‌های این رمان کوتاهند و هر بخش با یک راوی شروع می‌شود و یک تاریخ روایت دارد. روایت داستان اول شخص است و اتفاقات ریز و درشت بسیاری در رمان رخ می‌دهد. جکسون داستان واقعی را بسیار گسترش داده و فقط از آن مایه‌ای برای روایت خودش گرفته. داستان مرد زیرزمینی درست است که در ابتدا ساده به نظر می‌رسد و کمی شبیه به خاطره نویسی است، اما به مرور روایتش پیچ‌و‌تاب‌های فراوانی می‌خورد و خودش را از یک مرور ساده گذشته بیرون می‌کشد، هرچند که مرور گذشته که کار انسان تنهاست، خودش تبدیل به روایتی غم‌انگیز و دوست‌داشتنی شده و جکسون را به یک نویسنده صاحب سبک تبدیل کرد. دگردیسی، مسخ و نقد سرمایه‌داری از مفاهیم مهم این کتاب‌اند که با طنز سیاه درآمیخته و رمانی پرماجرا ساخته‌اند.

خلاصه کتاب مرد زیرزمینی

قهرمان اصلی رمان مرد زیرزمینی یک نجیب زاده انگلیسی ویکتوریایی است که قدرت و املاک فراوانی دارد و می‌تواند بر هر چیزی که می‌خواهد مسلط شود. او بعد از مدتی تصمیم می‌گیرد در زیر این املاک بسیار زیادش تونل‌هایی بزرگ حفر کند که قابلیت دارند تا تمام مکان‌های شهر را به هم پیوند بدهند و هر چیزی بتواند از آن‌ها عبور کند. او با انجام این کار یک شهر زیرزمینی برای خودش می‌سازد و کم‌کم به‌خاطر انزوا از مردم شهر و تردد فقط در ملک خودش تبدیل به یک انسان متوهم، خیال پرداز و تنها می‌شود که به تاریکی جهان خودش عادت می‌کند. مردم کم‌کم از کار او سر درمی‌آورند و شروع به زمزمه‌ها و قضاوت‌هایی درباره‌اش می‌کنند و می‌فهمد حرف‌های عجیبی پشت‌سرش وجود دارد. همین مسئله، به اضافه تنهایی عجیبش، از او انسانی می‌سازد که دچار دگردیسی شده و دست به کاری غریب می‌زند. داستان مرد زیرزمینی پیچیدگی‌ها و ماجراهای بسیاری دارد، به صورت یادداشت روزانه نوشته شده و چند راوی آن را روایت می‌کنند اما شخصیت اصلی داستان همین نجیب زاده انگلیسی است. این رمان از فضای گوتیک نیز به دور نیست و ویژگی‌هایی مانند ترس، انزوا، مکان‌های تاریک و عجیب، آدم‌هایی که کارهایشان مانند مرده‌ای زنده‌شده است را نیز به دنبال دارد.

درباره نویسنده کتاب مرد زیرزمینی، میک جکسون

میک جکسون در سال 1960 در انگلیس به دنیا آمد. او در رشته زبان‌شناسی تحصیل کرد و نویسندگی را به‌صورت دوره‌های آموزشی و تجربی آموخت. از سال 1995 نویسندگی را به شکل حرفه‌ای شروع کرد، چند کتاب نوشت، اما بیشترین شهرتش به‌خاطر همین کتاب مرد زیرزمینی است که به زبان‌های مختلفی در دنیا ترجمه شد و جایزه بهترین رمان اولی را گرفت و نامزد بوکر شد. انسان‌های تنها، انزوا‌طلبی، آدم‌های جنون‌زده، فضاهایی کمی شبیه به گوتیک و نگاه خاصش به انسان از ویژگی‌هایی هستند که در آثارش دیده می‌شوند. از این نویسنده کتاب تارک دنیا مورد نیاز است، با همین مفاهیم، از نشر چشمه به چاپ رسیده است.

درباره مترجم کتاب مرد زیرزمینی، میثم فرجی

میثم فرجی مترجم معاصر زبان انگلیسی است که آثاری از نویسندگان مهمی مانند میک جکسون، هاروکی موراکامی و یوکو اوگاوا را ترجمه کرده و در کارنامه کاری‌اش دارد. ترجمه‌های او روان‌اند و خواندن رمان را تبدیل به تجربه‌ای دلپذیر می‌کنند. کتاب مرد زیرزمینی یکی از مهم‌ترین کارهای اوست و از دیگر ترجمه‌هایش می‌توان به این عنوان‌ها اشاره کرد: استخر شیرجه، چشمان تاریکی، سوکورو تازاکی بی رنگ و سال‌های زیارتش (این رمان با ترجمه‌های امیرمهدی حقیقت و مهدی غبرایی نیز منتشر شده است.)

کتاب مرد زیرزمینی برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات انگلیس، ادبیات قرن بیستم، رمان مدرن، داستان چند روایتی، ادبیات اقتباسی، مفاهیم سرمایه‌داری، انزواطلبی، تنهایی بشر، انسان‌شناسی و ادبیات پست‌ مدرن و ادبیات گوتیک پیشنهاد می‌شود.