کتاب «زنان در زمان? استالین» بهقلم جمعی از نویسندگان و ویراست? ملانی ایلیچ
در دوران مخوف حکومت استالین بر روسی? شوروی زنان روسیه چه حال و روز و جایگاهی در اجتماع داشتند و چگونه میزیستند؟ کتاب «زنان در زمان? استالین»، با عنوان اصلی Women in the Stalin Era، مجموعهای است از مقالات پژوهشگران و مورخان غربی دربار? زن و زنانگی و وضعیت و جایگاه زنان در روسی? استالینی و رنجها و دشواریهایی که زنان در آن عصر تاریک با آنها مواجه بودند و تلقیای که حکومت شوروی در دور? استالین از زن و زنانگی داشت.
کتاب «زنان در زمان? استالین» اولین کتابی است که در آن مجموعه مقالات نوشتهشده توسط محققان غربی دربار? زنان در دور? استالین گردآوری شده است. ویراستار این کتاب ملانی ایلیچ است و نویسندگان آن گروهی از پژوهشگران غربی تاریخ و فرهنگ و جامعه و سیاست روسی? شوروی و پساشوروی هستند؛ پژوهشگرانی از انگلیس و امریکا و آلمان که دربار? وجوه گوناگون روسی? شوروی و پساشوروی، از جمله جنسیت و وضعیت زنان، مطالعه و تحقیق کردهاند.
مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» وجوهی از تاریخ روسی? استالینی را نمایان میکنند که در روایتهای رسمی و دولتیِ شورَویایی از آن دوره، مسکوت مانده و لاپوشانی شدهاند.
بعضی مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» قبل از انتشار در این کتاب در جاهایی دیگر منتشر شده بودهاند و در این کتاب با ویراستی تازه بازنشر شدهاند.
متن اصلی کتاب «زنان در زمان? استالین» اولین بار در سال 2001 منتشر شده است.
مروری بر کتاب «زنان در زمان? استالین»
رویکرد اصلی تمام مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» نور تاباندن بر تاریکجاهای تاریخ رسمیِ روسی? شوروی، خصوصاً روسی? دوران استالین یعنی دهههای 1930 و 1940 تاریخ روسیه، است. به بیانی این کتاب دربار? پشت پرد? شعارها و روایتها و گزارشها و تصاویر رسمیِ روسی? شوروی دربار? آزادی زنان و برابری جنسیتی در عصر استالین است.
نویسندگان مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» در این مقالات به جایگاه و نقش واقعی زنان در خانه و خانواده و محیط کار در روسی? دور? استالین میپردازند و نشان میدهند که چه تفاوتی میان آنچه بهصورت شعاری و ایدئولوژیک در مطبوعات و ادبیات و هنر و تبلیغات رسمی دربار? زنان آزاد شوروی و برابریشان با مردان ارائه میشد و واقعیت جاری و ساری در روسی? استالینی وجود داشته است و پشت تصاویر تبلیغی خوشرنگولعاب از آزادی زنان روسیه در دور? استالین و نقش و حضور قهرمانان? آنها در خانه و کارخانه و زمینهای کشاورزی و میدان جنگ چه واقعیت هولناک و اسفبار و ناخوشایندی وجود داشته است.
کتاب «زنان در زمان? استالین» تصویر نمادین و آرمانی زنان را در جامعه، خانه، محیط کار، ادبیات و هنر در روسی? استالینی، از جمله در دورههای جنگ جهانی دوم و پس از جنگ، واکاوی میکند و همچنین واقعیتی را که در پشت این تصویر نمادین و آرمانی بوده است از پرده برون میافکند و از شرایط سخت و خشن و تبعیضآمیز زنان در محیط کار، بارِ مسئولیت آنها در خانه و نیز زندگی رنجبار و هولناک زنان در اردوگاههای کار اجباری روسی? شوروی سخن میگوید.
در کتاب «زنان در زمان? استالین» نشان داده شده که هدف دولت روسیه از آزادی زنان و دادن نقش برابر با مردان به آنها در زمان استالین، گسترش بهرهکشی از مردم بوده است و فراهم آوردن این امکان که زنان نیز به فعالیتهایی که پیشتر فقط مختص مردان بوده است راه داده شوند تا از نیروی کار آنها نیز بهسود سیاستهای اقتصادی حکومت استفاده شود.
زنانِ زندانی اردوگاههای کارِ اجباری، کلیش? مادرانگی و نگاه به زن بهعنوان ابزار تولید مثل، تصویر نمادین زنقهرمان، زنِ رانند? تراکتور و ادبیاتی که زنان روس در دوران استالین تولید کردند و نوشتار زنان در آن دوران از جمله موضوعاتی هستند که در مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» در بررسی وضعیت زنان و تعریف زن و زنانگی در روسی? استالینی به آنها پرداخته شده است.
کتاب «زنان در زمان? استالین» سِیرِ تحول نگاه رسمی به زنان در روسی? شوروی را، از سالهای آغازین انقلاب روسیه تا دور? استالین، ترسیم میکند و نشان میدهد که چگونه در روسی? استالینی اگرچه در ظاهر از آزادی زنان و برابری جنسیتی سخن میرفت اما همان نگاه مردسالار سنتی به زنان حاکم بود و آزادی و برابری صرفاً شعارها و ابزارهایی برای بهرهکشی از زنان بهسود حکومت بودهاند.
مقالات کتاب «زنان در زمان? استالین» انواع منابع مربوط به روسی? استالینی را که بازتابدهند? نقش و جایگاه زنان در روسی? دور? زمامداری استالین هستند، از اسناد رسمی و دولتی گرفته تا ادبیات و فیلم و روزنامه و...، دستمای? پژوهش قرار دادهاند.
کتاب «زنان در زمان? استالین» از مقدمهای بهقلم ملانی ایلیچ، ویراستار و گردآورند? این کتاب، و یازده مقاله تشکیل شده است.
مقالات یازدهگان? کتاب «زنان در زمان? استالین» عبارتند از: «"زاد? اکتبر": زندگی و اندیش? الکساندرا واسیلئِونا آرتیوخینا (1969 – 1889)» نوشت? کارمن شیده، «کارگران زن و بازی: تصویری از اوقات فراغت در مجل? رابوتنیتسا» نوشت? لین اتوود، «زنقهرمانان شوروی و زبان مدرنیته 1930 – 1939» نوشت? چوی چاترجی، «بابا [نشسته] بر نیمکت» نوشت? وندی گلدمن، «"مراقبتهای مادرانه"» نوشت? سارا دیویس، «زنان تراکتورسوار؛ بازنماییها و واقعیتها» نوشت? ملانی ایلیچ، «زنان در گولاگ (ده? 1930)» نوشت? اما میسون، «داستان ناگفت? زنان فعال اجتماعی در ده? 1930» نوشت? مری باکلی، «نویسندگان زن در ده? 1930؛ سازش یا براندازی؟» نوشت? روزالیند مارش، «زن جدید شوروی و رهبر مکتبِ هنر شوروی» نوشت? سوزان ای. رید و «کار و رهایی زنان در اتحاد جماهیر شوروی (1941 – 50)» نوشت? سوزان کُنز.
دربار? ملانی ایلیچ، ویراستار و گردآورند? کتاب «زنان در زمان? استالین»
ملانی ایلیچ (Melanie Ili?)، متولد 1962، استاد دانشگاه و مورخ و پژوهشگر تاریخ روسی? شوروی و متخصص حوز? مطالعات زنان است. از آثار او میتوان به کتاب «داستانهای زندگی زنان شوروی: نسل میان جنگ» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسی کتاب «زنان در زمان? استالین»
کتاب «زنان در زمان? استالین» با ترجم? سمیه طباطبایی در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است.
سمیه طباطبایی، متولد 1362، مترجم ایرانی است. او کتاب «کاربست لذات» را نیز، با همکاری حسنیه طباطبایی، به فارسی ترجمه کرده است.
