تاریخ افغانستان

معرفی کتاب تاریخ افغانستان اثر توماس بارفیلد

پژوهشی معتبر درباره تاریخ و جامعه افغانستان: کتاب تاریخ افغانستان پژوهشی آکادمیک با رویکردی انسان‌شناسانه است که برخلاف بسیاری از آثار مشابه به سراغ بستر عمیق اجتماعی و فرهنگی افغانستان رفته است. تاریخ افغانستان در سال ۲۰۱۰ منتشر شد و به دلیل تحلیل عمیق و رویکرد انسانشناختی آن، مورد استقبال گسترده پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گرفت.

پژوهش تاریخ افغانستان به تحلیل ریشه‌ای بی‌ثباتی سیاسی و چالش‌های دولت‌سازی در این کشور بحران‌زده پرداخته و نویسنده نشان داده که تحولات و وقایع افغانستان را نمی‌توان صرفا بر اساس ایدئولوژی‌های سیاسی یا دخالت‌های خارجی تحلیل کرد و باید به پس‌زمینه‌های خود جامعه نیز توجه کرد.

درباره کتاب تاریخ افغانستان

دهه‌ها است که افغانستان پس‌زمینه‌ای مبهم در یک صحنه نمایش بین‌المللی باقی مانده و دیگران در آن صحنه نقش‌های اصلی را بازی می‌کنند. در این بستر و در سایه جنگ‌های پیاپی، مردم و تاریخ افغانستان تحت‌الشعاع قرار گرفته است.

تصور غالب عموما اینگونه است که مردم افغانستان در سیر حوادث این کشور نقش و چهره‌ای ندارند اما توماس بارفیلد در رساله تاریخ افغانستان به سراغ موضوع دیگری رفته به این معنا که خود افغان‌ها را به عنوان بازیگران اصلی در نظر می‌گیرد که کشور و پویایی سیاسی آن را درک می‌کنند.

کتاب تاریخ افغانستان این پرسش را بررسی می‌کند که چگونه طی قرن‌ها حاکمان افغانستان مشروعیت سیاسی را به دست آورده‌اند و نظم را در این کشور برقرار ساخته‌اند. رویکرد اصلی نویسنده در کتاب تاریخ افغانستان رویکرد مردم‌شناسی است و او به هر دو مقوله فرهنگ و تاریخ اهمیتی یکسان داده است.

چهار محور یا پرسش اصلی کتاب تاریخ افغانستان را که اهمیت ویژه‌ای در درک کشور افغانستان و مشکلات امروزی آن دارند می‌توان اینگونه دسته‌بندی کرد:

چگونه افغانستان که بیش از هزار سال تحت سلطه پادشان و فرمانروایان بیگانه قرار داشته، در قرن نوزدهم و بیستم پس از آنکه انگلیس‌ها و روس‌ها طی جنگ‌های متوالی مجبور به عقب‌نشینی شدند، به گورستان امپراتوری‌ها شهره شد؟ چرا تهاجم آمریکا در سال 2001 که باعث سرنگونی طالبان شد، بی‌درنگ شورش ملی برپا نکرد؟ و چرا با این وجود هنوز در این کشور ثبات ایجاد نشده است؟ سرانجام اینکه چرا تلاش‌های بیگانگان برای تغییر سیاست، ساختارهای اجتماعی و دولت افغانستان تا این بی‌ثمر بوده است؟

پژوهش تاریخ افغانستان نشان می‌دهد که مفیدترین راه برای پرداختن به این پرسش‌ها، بررسی مفاهیم قدرت و مشروعیت سیاسی در افغانستان طی دوره‌ای طولانی است. تحلیل بارفیلد در رساله تاریخ افغانستان از تعامل بین ساختارهای اجتماعی و تحولات سیاسی، به درک عمیق‌تر از پویای‌یهای داخلی افغانستان کمک میکند.

تاریخ افغانستان دارای شش فصل است. در فصل اول الگوی کلاسیک ابن‌خلدون در نظام سیاسی خاورمیانه در افغانستان مطرح شده است. فصل دوم الگوهای پیشامدرن اقتدار سیاسی و گروه‌هایی که از آن برخوردار بودند بررسی کرده است. فصل سوم فرسایش اقتدار حاکمان پیشین و الگوهای جدید دولت‌سازی مدرن را در قرن نوزدهم بررسی می‌کند. در فصل چهارم سرنوشت حاکمان افغانستان و رژیم‌های آن‌ها در قرن بیستم تجزیه و تحلیل شده است. فصل پنجم نگاهی دارد به دهه اول قرن بیست‌ویکم در افغانستان.

در بخش پایانی کتاب تاریخ افغانستان هم به این نکته اشاره شده که با بررسی موقعیت‌هایی که افغان‌ها در آن‌ها الگوهای گذشته را پذیرا بوده‌اند و موقعیت‌هایی که آ‌ن‌ها را نقض کرده‌اند، می‌توان مشکلات افغانستان در طول دهه اخیر را به بهترین وجه درک کرد.

خلاصه کتاب تاریخ افغانستان

«ویژگی برجسته زندگی اجتماعی در افغانستان تقسیمات محلی قبیله‌ای یا قومی آن است. مهم‌ترین وفاداری‌های مردم به ترتیب نسبت به خویشاوندان، روستا، قبیله یا گروه قومی آن‌ها است که به طورکلی تحت عنوان قوم شناخته می‌شوند. جمعیت افغانستان را تعداد بی‌شماری از این گروه‌های محلی تشکیل داده است اما عبارت قوم عبارتی قابل انعطاف و بسط‌پذیر است و مبنای آن بر اساس متن و بافت جامعه متغیر است. بنابراین نه تنها برای کوچک‌ترین واحدهای اجتماعی بلکه برای گروه‌های قومی مهم کشور نیز کاربرد دارد.»

درباره توماس بارفیلد نویسنده کتاب تاریخ افغانستان

توماس بارفیلد، متولد 1950، نویسنده، پژوهشگر و استاد انسان‌شناسی دانشگاه بوستون و مدیر موسسه مطالعات جوامع و تمدن‌های مسلمان این دانشگاه است. او همچنین ریاست موسسه آمریکایی مطالعات افغانستان را نیز بر عهده داشته است. بارفیلد پژوهش‌های میدانی گسترده‌ای درباره جوامعی چون افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی پس از فروپاشی شوروی انجام داده است. به جز کتاب تاریخ افغانستان آثار دیگری به زبان فارسی درباره این کشور منتشر شده که می‌توان به افغانستان به روایت روزنامه اطلاعات، اسناد افغانستان و وقتی مجاهد خندید اشاره کرد.

کتاب تاریخ افغانستان برای چه کسانی مناسب است؟

پژوهش تاریخ افغانستان مرجعی مهم برای شناخت تاریخی و انسان‌شناختی افغانستان است و به علاقه‌مندان به مطالعات تاریخی، سیاسی و انسان‌شناسی پیشنهاد می‌شود.